Konstitýtsiialyq reforma Prezidenttiń 2019 jyly bastaǵan búkil saiasi reformasynyń qisyndy jalǵasy boldy. Bul týraly QR Memlekettik hatshysy Erlan Qarin óziniń YouTube arnasynda Konstitýtsiiaǵa usynylatyn negizgi ózgeristerdi túsindirý kezinde aitty, dep habarlaidy QazAqparat.
«Búginde damýdyń jańa kezeńinde Qazaqstandy aýqymdy saiasi jańǵyrtý kútip tur jáne bul Konstitýtsiialyq reformasyz múmkin bolmaidy. Ózgerister Konstitýtsiia baptarynyń úshten birine qatysty bolady. Prezident Qasym-Jomart Toqaev málimdegendei, Ata zańǵa engizilgen túzetýler elimiz úshin taǵdyrsheshti mánge ie. Sondyqtan Konstitýtsiiaǵa ózgeris engizý máselesi Parlamentte emes, respýblikalyq referendýmda sheshiletin bolady. Konstitýtsiialyq reforma degenimiz – Prezidenttiń 2019 jyldan bergi búkil saiasi reformalarynyń qisyndy jalǵasy. Bul reformalar boiynsha 10 zań qabyldanǵan», - dedi Memlekettik hatshy.
Onyń aitýynsha, konstitýtsiialyq túzetýler jobasy azamattardyń suranystaryna negizdelgen jáne búkil qoǵamnyń múddesi úshin júzege asyrylady.
«Joba boiynsha jetekshi ǵalymdar, quqyqtanýshylar jumys istedi. Bálkim kópshiligińiz úshin Konstitýtsiianyń eski jáne jańa redaktsiiasy arasyndaǵy aiyrmashylyqty birden kórý qiyn bolady. Sondyqtan biz barlyq ózgerister men tolyqtyrýlardy bes iri blokqa bóldik, olardyń árqaisysy jańartylǵan Konstitýtsiiada ne ózgeredi degen basty suraqqa jaýap beredi», - dedi Erlan Qarin.
Túzetýlerdiń birinshi blogy sýperprezidenttik modelden prezidenttik respýblikaǵa túpkilikti kóshýdi qamtamasyz etedi.
«Birinshiden, Prezident óz ókilettigi kezeńinde eshqandai saiasi partiia quramynda bolmaidy. Bul tyiym Konstitýtsiialyq sottyń, Joǵarǵy Sottyń, ózge de sottardyń tóraǵalary men sýdialaryna, Ortalyq sailaý komissiiasynyń, sondai-aq QR joǵary aýditorlyq palatasynyń tóraǵasy men múshelerine qoldanylady. Túzetýdiń artyqshylyǵy – saiasi básekelestikti arttyrý jáne barlyq saiasi partiialardyń damýy úshin teń jaǵdai jasaý. Ekinshiden, Prezidenttiń jaqyn týystarynyń memlekettik qyzmetshiler jáne kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń basshylary laýazymdaryn atqarýǵa quqyǵy bolmaidy. Úshinshiden, Prezidenttiń aýdandar, qalalar men aýyldyq okrýgter ákimderin qyzmetinen bosatýǵa quqyǵy bolmaidy», - dep túsindirdi Erlan Qarin.
Túzetýlerdiń ekinshi blogy birqatar bilik ókilettikterin qaita bólýge baǵyttalǵan.
«Birinshiden, Senattaǵy prezidenttik kvota 15 depýtattan 10 depýtatqa deiin qysqarady. Bul rette olardyń beseýin Qazaqstan halqy Assambleiasy usynatyn bolady. Ekinshiden, Senat Konstitýtsiialyq Keńes pen Joǵary Sot Keńesi tóraǵalarynyń qyzmetine Prezident engizetin kandidatýralardy maquldai alady. Úshinshiden, Konstitýtsiialyq sot qurylady. Konstitýtsiialyq sot 11 sýdiadan turady – bul qazirgiden tórt adamǵa kóp. Onyń quramy bylaisha qurylady: 6 sýdiany Parlament taǵaiyndaidy, tórt sýdiany Prezident taǵaiyndaidy, Konstitýtsiialyq Sottyń Tóraǵasyn Senat kelisimimen Prezident taǵaiyndaidy. Tórtinshiden, Respýblikalyq biýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komiteti Joǵary aýditorlyq palata bolyp qaita qurylady. Onyń tóraǵasy jylyna eki ret Májilis depýtattary aldynda esep beredi. Mundai shara depýtattardyń biýdjetti baqylaýyn keńeitedi», - dep túsindirdi Erlan Qarin.
Túzetýlerdiń úshinshi blogynda Parlament pen onyń palatalarynyń róli men mártebesin arttyrý týraly aitylady.
Memlekettik hatshy Qazaqstan halqy Assambleiasynyń kvotasy Májilisten Senatqa aýystyrylyp, 9 depýtattan 5 depýtatqa deiin qysqaratynyn eske saldy. Májilis depýtattary aralas sailaý júiesi boiynsha sailanatyn bolady. Májilistiń 30%-yn bir mandatty depýtattar quramaq. Bul barlyq azamattardyń quqyqtaryn tolyq eskerýge múmkindik beredi.
«Májiliske zań qabyldaý, al Senatqa olardy maquldaý nemese maquldamaý usynylady. Bul saiasi júiedegi kedergiler men tepe-teńdik tetigin nyǵaitady», - dep atap ótti Erlan Qarin.
Konstitýtsiiaǵa engiziletin túzetýlerdiń tórtinshi blogy halyqtyń el basqarý isine kóbirek qatysýyn kózdeidi.
«Eń bastysy, jer jáne onyń qoinaýy, sý, ósimdikter men janýarlar dúniesi jáne basqa da tabiǵi resýrstar halyqqa tiesili degen norma Konstitýtsiiada túpkilikti jáne birjaqty bekitilgen. Memleket halyq atynan menshik quqyǵyn júzege asyrady», - dedi Qarin.
Oblystardyń, respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń ákimderin qyzmetke Prezident osy óńirdiń barlyq máslihattary depýtattarynyń kelisimimen ǵana taǵaiyndaityn bolady.
Bul rette Memleket basshysy keminde eki kandidatýra usynyp, olar boiynsha daýys berý ótkiziledi. Eń kóp daýys alǵan kandidat laýazymǵa taǵaiyndalady.
Túzetýlerdiń besinshi blogy azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý tetigin kúsheitýge baǵyttalǵan.
«Birinshiden, Konstitýtsiialyq sot azamattar ótinishi boiynsha QR quqyqtary men bostandyqtaryn tikelei qozǵaityn normativtik quqyqtyq aktilerdiń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin qaraityn bolady. Ekinshiden, ólim jazasyn konstitýtsiialyq deńgeide joiý týraly sheshim túpkilikti bekitiledi. Úshinshiden, prokýratýranyń jumysy Konstitýtsiialyq zańmen belgilenedi. Bul júieli quqyq qorǵaý qyzmetin jáne memleket atynan el aýmaǵynda zańdylyqtyń saqtalýyn joǵary qadaǵalaýdy kúsheitedi», - dep qosty ol.
Tórtinshiden, adam quqyqtary jónindegi ýákil immýnitetke jáne qandai da bir memlekettik organdar men laýazymdy adamdarǵa táýeldi bolmaý jáne esep bermeý kepildikterine ie bolady.
Onyń Konstitýtsiialyq sotqa júginýge quqyǵy bolady.
«Men atap ótken túzetýler Memleket jumysynyń negizgi printsipterine qatysty jáne Qazaqstan úshin tarihi mańyzy bar. Bul reformalar – aýqymdy saiasi jańǵyrýdyń asa mańyzdy kezeńi. Osy túzetýler qabyldanǵannan keiin 20-dan astam zańdy ózgertý qajet bolady. Konstitýtsiialyq reforma júieli sipatqa ie. Nátijesinde barlyq memlekettik modeldiń tiimdiligi artady. Bul ózgeristerdiń áserin árbir qazaqstandyq sezinetin bolady», - dep túiindedi Erlan Qarin.
