كونستيتۋتسييالىق رەفورما پرەزيدەنتتٸڭ 2019 جىلى باستاعان بٷكٸل ساياسي رەفورماسىنىڭ قيسىندى جالعاسى بولدى. بۇل تۋرالى قر مەملەكەتتٸك حاتشىسى ەرلان قارين ٶزٸنٸڭ YouTube ارناسىندا كونستيتۋتسيياعا ۇسىنىلاتىن نەگٸزگٸ ٶزگەرٸستەردٸ تٷسٸندٸرۋ كەزٸندە ايتتى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«بٷگٸندە دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸندە قازاقستاندى اۋقىمدى ساياسي جاڭعىرتۋ كٷتٸپ تۇر جەنە بۇل كونستيتۋتسييالىق رەفورماسىز مٷمكٸن بولمايدى. ٶزگەرٸستەر كونستيتۋتسييا باپتارىنىڭ ٷشتەن بٸرٸنە قاتىستى بولادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەلٸمدەگەندەي, اتا زاڭعا ەنگٸزٸلگەن تٷزەتۋلەر ەلٸمٸز ٷشٸن تاعدىرشەشتٸ مەنگە يە. سوندىقتان كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ مەسەلەسٸ پارلامەنتتە ەمەس, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا شەشٸلەتٸن بولادى. كونستيتۋتسييالىق رەفورما دەگەنٸمٸز – پرەزيدەنتتٸڭ 2019 جىلدان بەرگٸ بٷكٸل ساياسي رەفورمالارىنىڭ قيسىندى جالعاسى. بۇل رەفورمالار بويىنشا 10 زاڭ قابىلدانعان», - دەدٸ مەملەكەتتٸك حاتشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسييالىق تٷزەتۋلەر جوباسى ازاماتتاردىڭ سۇرانىستارىنا نەگٸزدەلگەن جەنە بٷكٸل قوعامنىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جٷزەگە اسىرىلادى.
«جوبا بويىنشا جەتەكشٸ عالىمدار, قۇقىقتانۋشىلار جۇمىس ٸستەدٸ. بەلكٸم كٶپشٸلٸگٸڭٸز ٷشٸن كونستيتۋتسييانىڭ ەسكٸ جەنە جاڭا رەداكتسيياسى اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى بٸردەن كٶرۋ قيىن بولادى. سوندىقتان بٸز بارلىق ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلاردى بەس ٸرٸ بلوكقا بٶلدٸك, ولاردىڭ ەرقايسىسى جاڭارتىلعان كونستيتۋتسييادا نە ٶزگەرەدٸ دەگەن باستى سۇراققا جاۋاپ بەرەدٸ», - دەدٸ ەرلان قارين.
تٷزەتۋلەردٸڭ بٸرٸنشٸ بلوگى سۋپەرپرەزيدەنتتٸك مودەلدەن پرەزيدەنتتٸك رەسپۋبليكاعا تٷپكٸلٸكتٸ كٶشۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ.
«بٸرٸنشٸدەن, پرەزيدەنت ٶز ٶكٸلەتتٸگٸ كەزەڭٸندە ەشقانداي ساياسي پارتييا قۇرامىندا بولمايدى. بۇل تىيىم كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ, جوعارعى سوتتىڭ, ٶزگە دە سوتتاردىڭ تٶراعالارى مەن سۋديالارىنا, ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ, سونداي-اق قر جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ تٶراعاسى مەن مٷشەلەرٸنە قولدانىلادى. تٷزەتۋدٸڭ ارتىقشىلىعى – ساياسي بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە بارلىق ساياسي پارتييالاردىڭ دامۋى ٷشٸن تەڭ جاعداي جاساۋ. ەكٸنشٸدەن, پرەزيدەنتتٸڭ جاقىن تۋىستارىنىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ باسشىلارى لاۋازىمدارىن اتقارۋعا قۇقىعى بولمايدى. ٷشٸنشٸدەن, پرەزيدەنتتٸڭ اۋداندار, قالالار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەر ەكٸمدەرٸن قىزمەتٸنەن بوساتۋعا قۇقىعى بولمايدى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ەرلان قارين.
تٷزەتۋلەردٸڭ ەكٸنشٸ بلوگى بٸرقاتار بيلٸك ٶكٸلەتتٸكتەرٸن قايتا بٶلۋگە باعىتتالعان.
«بٸرٸنشٸدەن, سەناتتاعى پرەزيدەنتتٸك كۆوتا 15 دەپۋتاتتان 10 دەپۋتاتقا دەيٸن قىسقارادى. بۇل رەتتە ولاردىڭ بەسەۋٸن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇسىناتىن بولادى. ەكٸنشٸدەن, سەنات كونستيتۋتسييالىق كەڭەس پەن جوعارى سوت كەڭەسٸ تٶراعالارىنىڭ قىزمەتٸنە پرەزيدەنت ەنگٸزەتٸن كانديداتۋرالاردى ماقۇلداي الادى. ٷشٸنشٸدەن, كونستيتۋتسييالىق سوت قۇرىلادى. كونستيتۋتسييالىق سوت 11 سۋديادان تۇرادى – بۇل قازٸرگٸدەن تٶرت ادامعا كٶپ. ونىڭ قۇرامى بىلايشا قۇرىلادى: 6 سۋديانى پارلامەنت تاعايىندايدى, تٶرت سۋديانى پرەزيدەنت تاعايىندايدى, كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ تٶراعاسىن سەنات كەلٸسٸمٸمەن پرەزيدەنت تاعايىندايدى. تٶرتٸنشٸدەن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جٶنٸندەگٸ ەسەپ كوميتەتٸ جوعارى اۋديتورلىق پالاتا بولىپ قايتا قۇرىلادى. ونىڭ تٶراعاسى جىلىنا ەكٸ رەت مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى الدىندا ەسەپ بەرەدٸ. مۇنداي شارا دەپۋتاتتاردىڭ بيۋدجەتتٸ باقىلاۋىن كەڭەيتەدٸ», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ەرلان قارين.
تٷزەتۋلەردٸڭ ٷشٸنشٸ بلوگىندا پارلامەنت پەن ونىڭ پالاتالارىنىڭ رٶلٸ مەن مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ تۋرالى ايتىلادى.
مەملەكەتتٸك حاتشى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كۆوتاسى مەجٸلٸستەن سەناتقا اۋىستىرىلىپ, 9 دەپۋتاتتان 5 دەپۋتاتقا دەيٸن قىسقاراتىنىن ەسكە سالدى. مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸ بويىنشا سايلاناتىن بولادى. مەجٸلٸستٸڭ 30%-ىن بٸر مانداتتى دەپۋتاتتار قۇراماق. بۇل بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن تولىق ەسكەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«مەجٸلٸسكە زاڭ قابىلداۋ, ال سەناتقا ولاردى ماقۇلداۋ نەمەسە ماقۇلداماۋ ۇسىنىلادى. بۇل ساياسي جٷيەدەگٸ كەدەرگٸلەر مەن تەپە-تەڭدٸك تەتٸگٸن نىعايتادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ەرلان قارين.
كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلەتٸن تٷزەتۋلەردٸڭ تٶرتٸنشٸ بلوگى حالىقتىڭ ەل باسقارۋ ٸسٸنە كٶبٸرەك قاتىسۋىن كٶزدەيدٸ.
«ەڭ باستىسى, جەر جەنە ونىڭ قويناۋى, سۋ, ٶسٸمدٸكتەر مەن جانۋارلار دٷنيەسٸ جەنە باسقا دا تابيعي رەسۋرستار حالىققا تيەسٸلٸ دەگەن نورما كونستيتۋتسييادا تٷپكٸلٸكتٸ جەنە بٸرجاقتى بەكٸتٸلگەن. مەملەكەت حالىق اتىنان مەنشٸك قۇقىعىن جٷزەگە اسىرادى», - دەدٸ قارين.
وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەنە استانانىڭ ەكٸمدەرٸن قىزمەتكە پرەزيدەنت وسى ٶڭٸردٸڭ بارلىق مەسليحاتتارى دەپۋتاتتارىنىڭ كەلٸسٸمٸمەن عانا تاعايىندايتىن بولادى.
بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى كەمٸندە ەكٸ كانديداتۋرا ۇسىنىپ, ولار بويىنشا داۋىس بەرۋ ٶتكٸزٸلەدٸ. ەڭ كٶپ داۋىس العان كانديدات لاۋازىمعا تاعايىندالادى.
تٷزەتۋلەردٸڭ بەسٸنشٸ بلوگى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتٸگٸن كٷشەيتۋگە باعىتتالعان.
«بٸرٸنشٸدەن, كونستيتۋتسييالىق سوت ازاماتتار ٶتٸنٸشٸ بويىنشا قر قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن تٸكەلەي قوزعايتىن نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن قارايتىن بولادى. ەكٸنشٸدەن, ٶلٸم جازاسىن كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە جويۋ تۋرالى شەشٸم تٷپكٸلٸكتٸ بەكٸتٸلەدٸ. ٷشٸنشٸدەن, پروكۋراتۋرانىڭ جۇمىسى كونستيتۋتسييالىق زاڭمەن بەلگٸلەنەدٸ. بۇل جٷيەلٸ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸن جەنە مەملەكەت اتىنان ەل اۋماعىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن جوعارى قاداعالاۋدى كٷشەيتەدٸ», - دەپ قوستى ول.
تٶرتٸنشٸدەن, ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل يممۋنيتەتكە جەنە قانداي دا بٸر مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامدارعا تەۋەلدٸ بولماۋ جەنە ەسەپ بەرمەۋ كەپٸلدٸكتەرٸنە يە بولادى.
ونىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتقا جٷگٸنۋگە قۇقىعى بولادى.
«مەن اتاپ ٶتكەن تٷزەتۋلەر مەملەكەت جۇمىسىنىڭ نەگٸزگٸ پرينتسيپتەرٸنە قاتىستى جەنە قازاقستان ٷشٸن تاريحي ماڭىزى بار. بۇل رەفورمالار – اۋقىمدى ساياسي جاڭعىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى كەزەڭٸ. وسى تٷزەتۋلەر قابىلدانعاننان كەيٸن 20-دان استام زاڭدى ٶزگەرتۋ قاجەت بولادى. كونستيتۋتسييالىق رەفورما جٷيەلٸ سيپاتقا يە. نەتيجەسٸندە بارلىق مەملەكەتتٸك مودەلدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ ارتادى. بۇل ٶزگەرٸستەردٸڭ ەسەرٸن ەربٸر قازاقستاندىق سەزٸنەتٸن بولادى», - دەپ تٷيٸندەدٸ ەرلان قارين.
