PÁTER IZDEP JÚR EDIK...
(áńgime)
Kesheler qashanda avtordy óz keiipkerlerimen salystyryp lázát alady.
Bul qashanda durys emes.
Andre Morýa.
Almatyny alty ainalyp, jetim buryshty jeti ainalǵanda ókshem opyrylyp tústi. Endi maimaq júriske bastym, aiaǵym aýyrdy dep kelinshegim otyra ketti. Páter izdep júr edik...
Qumyrsqanyń ileýinshe qainaǵan jetim buryshtan bizge laiyq páter tabylmady. Tabylmady emes, tabyldy-aý, ákesiniń qunyn suraidy, tipti deldal saǵan qaraityn emes, sóilesý úshin de kezekke turady ekensiń.
— Páter bar ma, apai?
— Bir qyz kerek.
— Páter bar ma, aǵai?
— Bir jigit kerek.
— Apa, páter kerek edi.
— Eki qyz kerek.
— Kelinshegim ekeýmiz tursaq bola ma?
— Bolmaidy, kelinshegińniń qasyna bir qyz qos ta, óziń basqasyn jalda.
— Páter kerek edi.
— Jas otaý kerek.
— Biz jas otaýmyz, – qýanyp ketippin, daýysym sháńk etip shyqty.
— Onda estip al, elý myń teńgeden, júz elý myń teńge úsh aidyń aqshasyn aldyn ala tapsyrasyń.
— Bólip tapsyrsa she?
— Onda baryńdar ary.
Sasqanymnan kelinshegime qaradym, maǵan jany ashyǵan bolý kerek, estise de, estimegen bop tur. Appaq betiniń ushyna azdap qan shapshi qalypty, kózinen muń baiqalady, qasynan alys turýǵa tyrysyp, taǵy bir maklerge qarai júgirdim.
— «Shańyraqta» bir úi bar, jas otbasyn turǵyzady,– dedi qara kelinshek. Keýdemdegi óship bara jatqan úmit oty jarq etkendei boldy.
— Qansha bolady?
— On myń teńge, úsh bólmeli jańa úi.
— Shańyraq alys pa?, – dedim kelinshegime burylyp.
— Óte alys qoi...
— Amal joq, shamamyz soǵan jetedi, úsh bólmeli úi bolsa bolady eken.
— Jaraidy, kelistik.
— Taýyp bergen aqysyna myń teńge tóleisińder.
— Mineki, myń teńgeńiz.
Qalyńdyǵy bir eli, tozyǵy jetken, ishi shimaiǵa toly dápterine úńile tústi.
— Mynaý telefony men aty-jóni. Sulýshash táte jiberdi deisińder.
— Qojaiynmen birge turmaitynymyz qandai jaqsy boldy, – dedi kelinshegim jol-jónekei qulaǵyma sybyrlap, burynǵy jábir-japany umytqan adamdai óte kóńildi, jymyń-jymyń etedi, eriksiz jymiyp kúlgen boldym.
Qolym dirildep, ishimnen imanymdy úiire túsip, telefon qulaǵyn buradym. Ar jaǵynan er adamnyń baryldaǵan jýan daýysy shyqty.
— Alo, kim?
— Alo, assalaýmaǵalikým, Sáken aǵa ma eken?
— Iá, men.
— Sulýshash táte jiberdi. Páter izdep júr edik..
— Qaidaǵy páter, ótkizip jibergenbiz úsh kún buryn.
— Sulýshash táte on myń teńgege úsh bólmeli páter bar degen bolatyn.
— On myń teńgege taýyq kepe de jaldai almaisyń baýyrym,– dedi de telefon tutqasyn tastai saldy.
Ashýdan jarylardai melshiip turdym da qaldym.
— Ákeńniń-ai, deldal aldapty,– dedim kelinshegime.
— Ne degen opasyz adam edi,– deidi kelinshegim daýysy dirildep.
Julym-julymy shyqqan marshrýtkanyń ishine esikten ytqyp shyǵardai syǵylyp áreń syidyq ta, qonaqtaǵan taýyqtai bir-bir aiaǵymyzdy kóterip tura qaldyq. Marshrýtka qiralańdap jetim buryshqa qarai tartyp keledi. Oiym álgi aldamshy áieldi taýyp alyp, sazaiyn tarttyrý. Eń bolmaǵanda qolymda júrgen týfli ókshesimen mańdaidan tars etkizý. Yzadan býlyqqanym sonsha, ishimnen tynyp áreń kelem, jol boiy kelinshegim ekeýimiz bir aýyz ún qatysqan joqpyz. Massajdan shyqqan adamdai qiralańdap jettik aqyry. Deldal áiel sýjuqpastyń ózi eken, bizdiń qaityp keletinimizdi bilgendei taiyp turypty.
Baraholkadan bir-aq shyqtyq. Kóshe boiymen ár darbazaǵa jaltaqtai qarap, barlap kelemin. Bir kezde páter jaldaimyn degen jazý kózime shoqtai basyldy. Qýanǵannan aiqailap jibere jazdap, betimdi shymshyp ózimdi áreń tejedim. Qojaiyn uiǵyr áiel eken, bizdi sýyq qarsy aldy.
Ainadai jarqyraǵan jap-jańa úidiń qarsy aldyndaǵy tozyǵy jetken úlken úidiń ishi jyn sasyǵan qarańǵy dáliz eken. Artynan erip kelemiz. Taýsylyp bolmaityn burylmasy kóp dálizdiń túbine baryp, bir-aq tireldik. Eń sońǵy bólme, eń sońǵy úmitim. Kózim sál úiirleskendei boldy. Qoian ekesh qoian da inin dál bulai qaza almas-aý, sirá?! Qyrtys esikti shalqalai ashty, úsh attap tórge jettim, qulashymdy jaiyp edim, saýsaqtarymnyń ushy qabyrǵaǵa tidi. Sol jaq buryshqa uzynynan eki tósek qoiylypty. Tósek emes, ústi-ústine qiiýlastyryp, kirpishi, shórkesi aralas birdemelerdiń ústine jatqyzyp qoia salǵan taqtai eken. Sol taqtai tósektiń bireýiniń teń jartysy esiktiń artyndaǵy úidi bólgen kezdegi beton qabyrǵa men taqtai qabyrǵanyń arasyndaǵy bos aralyqqa keptelip kirgizilipti. Eger osy qýys bolmasa bir ǵana tósek syiatyndai. Úsh metr úige tórt metr tósek, áne, solai syiyp tur. Oǵan kir-kir, maqtasy salbyrap, tozyǵy jetken matrats tóselipti. Órtengen, álde mai tamǵany belgisiz, keibir jerleri sarǵyshtanyp ketken. Oń jaq túpki buryshqa boiy jerden áreń asatyn kishkentai ústel qoiylypty. Yrǵap kórip edim, bilep tur. Endi baiqadym, úlken bir zaldy kelsin-kelmesin, ittiń uiasyndai qylyp sansyz bólmelerge bólipti. Taqtaimen bólse bir sári. Qyrtyspen qiiýlastyra beripti. Sonyń keregege tirelgen sońǵy qýysy bizge buiyryp tur. Sańylaýlarynyń ar jaǵynda pátershilerdiń qarasy anyq kórinedi. Sol sát arǵy betten sábidiń shyrqyrap jylaǵan ashy úni estildi. Qyrtys qabyrǵanyń ústińgi jaǵy tóbege bir qarys jetpei qalypty da, sol ashyq aralyqqa nebary jalǵyz ǵana shyraq ornatypty. Arǵy jaq pen bergi jaq sol jalǵyz shyraqqa táýeldi. Eger shyraq sónse, eki jaq ta jaryqsyz qalaiyn dep tur.
Esik jaq qabyrǵa da iterip qalsań qulap túserdei, qaýsap áreń tur. Biraq ol oń jaq qabyrǵa siiaqty ashyq emes, sál de bolsa jii shegelenipti. Opyrylǵan oń jaq toqal ókshemen edendi aqyryn teýip kórip edim, eski tósenishtiń shańy burq etip balaǵyma shapshydy. Shamasy bizden buryn aiaq kiimin sheshýdi bilmeitin bireýler turǵan tárizdi.
— Qonys jaily bolsyn,– degen daýysqa jalt qarasam, aq kúmistei uzyn saqaly keýdesin japqan qariia qarap tur eken, qapelimde sasqalaqtap qaldym.
— Birge bolsyn, ata,– deppin.
— E-e, balam mensinbei tursyń-aý, á! «Er jigit bir teriniń ishinde neshe aryp, neshe semiredi». Biz de júrmiz ǵoi! – dedi solq-solq kúlip. Osy arada qojaiyn áiel kiligip ketti.
— Alsańdar osy úi bos, on myń teńge, qarap turatyn ýaqyt joq, tez sheshińder.
Kelinshegim maǵan qarady, men kelinshegime qaradym. Ekeýimizde de ún joq. Qariia kúlimsirep: «Ái, balalarym-ai!» dep basyn shaiqap qoiady.
— Aiaǵym isip ketti, jetim buryshqa endi barmai-aq qoiaiyqshy. Ókshem oiylyp qaldy-aý deimin, ýdai ashyp turǵany.
— Kelistik,– dedim. Aýyzmnan osy sóz qalai shyqqanyn da sezbei qaldym. Artynsha elden qai jerimiz artyq, ózimiz siiaqty qazaqtar eken ǵoi osynda páter jaldap júrgen,– dep qoiam kúbirlep. Ózimdi-ózim jubatqan túrim.
— Myna úide bir nárse jetispeidi,– dedi kelinshegim, analar ketkesin sylq-sylq kúlip. – Bir nárse joq.
— Bir nárse?! Bir nárse ǵana emes, bul úide eshteńe joq.
— Bir nárse ǵana joq.
— Televizor ma?
— Joq.
— Aina...
— Qoishy, aina bizdiń ne teńimiz. Óziń soqyrmysyń. Kózińdi ashyp qarasaishy.
— Óziń aitshy al.
Kenet jaryq sóndi de, úidiń ishi qarańǵylyqqa shoma qaldy.
— Ói, jaryqqa ne boldy,– dep nedáýir sasqalaqtap qaldym.
— Men óshirdim,– deidi kelinshegim syńǵyrlap.
— Jyndymysyń, jaq shyraqty.
— Ne nárse joq ekenin tapsań jaǵam.
— Bári joq bul úide. Eshteńe joq.
— Ádeii istep tursyń ba, álde, soǵan da miyń jetpei tur ma?
— Bala qorqady, jaryqty jaǵyńdar,– degen erkek daýysy shyqty qyrtys qabyrǵanyń ar jaǵynan.
— Tereze joq,– degen áiel daýysy shyqty qyrtys qabyrǵanyń ary jaǵynan. Shyraq jarq etip jana qaldy.
— Tereze joq deidi?
— Iá, tereze joq,– dedi kelinshegim.
— Tereze jok,– dep qarqyldap kúldi er men áiel.
— Terezesi joq úi de bolady eken-aý, á.
Qyrsyqtyń kókesin jatarda kórdik, eki adam erkin ainala almaityn kýyqtai bólme, ermek eterlik dáneńe joq. Jalǵyz shyraqty jaǵyp-sóndirý quqy bizden buryn kelgendikten kórshimizde boldy. Sol sebepti jaryqty sóndirýge bata almadyq. Erte uiyqtaiyn desek, bireý-mireý qyrtystyń sańlaýlarynan syǵalap turǵan sekildendi de, kiimimizdi sheshýden arlandyq. Astymyzǵa birdeńe salyp búktetilip jata ketýge eden tym las eken. Onyń ústine egeýquiryq talap ketetin túri bar. Amalsyz bir tósekke qyrymyzben qysylysyp jattyq. Men kelinshegime sýyq tiip qalmasyn dep túpkirge jattym. Kelinshegim ále-sále qozǵalyp qoiady. Tar tósekke syimai jatqanyn sezip, ózim shet jaqqa almastym.
Uiqy keler emes, jalmaýyzdyń jalǵyz kózindei jarqyraǵan shyraǵy qurǵyr kózimdi taldyryp jiberdi. Kórshiniń jas nárestesi jaǵy talmaityn jylaýyqtyń ózi eken. Qarsy bólmede jatqan aqsaqal kúrk-kúrk jóteledi. Oǵan esik jaqtaǵy qurylysshy jigitter soǵystyrǵan rómke syńǵyry, bir-birine sóz bermei gáýkigen ashy daýystary qosyldy. Birese barqyrap án aitqan bolady, birese oryssha-qazaqsha aralastyryp boqtasyp qoiady. Bólmeler bólek-bólek bolǵanymen aýasy ortaq eken. Terezeniń paidasyn endi bildim. Múńkigen iis keńsirigimdi ashytyp barady. Murnyma araqtyń sasyq isi keldi, oǵan anda-sanda temekiniń tútini qosylady. Sóitip jatyp uiyqtap ketippin...
Qai mezgil ekenin bilmeimin, oiana qalsam, terge malshynyp jatyr ekem. Qaida jatqanym esime túsip, kóńilim ortaiyp qaldy. Ýaqyt ótkizý úshin tamaqtan keiin murnymyz tershi otyryp eki sháýgim shái ishken edik, sol qysyp barady. Eriksiz dalaǵa shyǵýǵa týra keldi. Sipalap júrip jaryqtyń túimesin áreń taýyp, jasqana jaqtym. Bir buryshqa mańdaiymdy, bir buryshqa tizemdi soǵyp júrip, bulyń-bulyń dálizben dalaǵa áreń shyqtym. «Ýf!»,- dep keń tynystap, rahattanyp qaldym. Dárethanany úiden nedáýir alysqa salypty. Solai attai berip edim, taiynshadai eki tóbet tura atyldy. «Ólgen jerim osy ma?»,- dep oilap úlgergenim joq, tileýińdi bergir uiǵyr qatyn ol ekeýin bilektei shynjyrmen myqtap bailaǵan eken. Tóbetterdiń kúrkiregen daýysyna arqalanyp, malaqaidai-malaqaidai bes-alty qanden qosyla sháýildedi. Solardan qashqan beti jan dármenim qalmai dárethanaǵa bir-aq súńgidim. Qaitarda da itten qashqan mysyqtyń kúiin keship júrip úige áreń jettim. Qandenderden onshalyq qoryqpadym, it úrse esim shyǵatyn ádetim bar edi, ásirese sháýildegen daýystan qatty mazasyzdandym.
Tátti uiqy qushaǵynda jatqan jerimnen kelinshegim qatty julqyp oiatyp jiberdi, úidiń ishi tastai qarańǵy.
Tur deimin tús boldy, tur tez, – dep esimdi shyǵardy.
— Sonsha erte oiatatyn, ne kún týdy basyńa?
— Ertesi nesi, tús boldy.
— Onda shyraqty jaqsańshy.
— Toq joq, kúndiz óshirip tastaidy eken.
Basymdy jastyqtan julyp ala sala, dalaǵa júgire shyqsam, Kún dál tóbege taiap qapty.
Keshke páterimizge óte jaqyn bir dosym keldi. Bul biz bas qurap úi bolǵaly kelgen tuńǵysh qonaq edi. Sol sebepti bir jaǵynan qýansaq, bir jaǵynan qatty qysyldyq. Syrtqa shái qainatqaly shyqqan kelinshegimniń qasyna baryp edim, qainap turǵan ettiń kóbigin súzip jatyr eken.
— Etti qaidan aldyń, – dedim tańdanyp.
— Kórshi áielden qaryzǵa surap aldym.
— Uiat-ai!
— Uialmai-aq qoi, birer kúnnen soń aýyldan aǵam keledi, telefonmen sóilestim, et ákeletinin aitty.
Dosym: «Eki adamnyń arasyna esi ketken túsedi» dep, qoiarda-qoimai shabadannyń ústine jaiǵasty. Kelinshegim ekeýmiz tósekke otyrdyq. Dastarqannyń ústi nedáýir jainap ketken eken. Men kelinshegimniń mundai taǵamdardy qaida saqtap, qaidan ákele qoiǵanyna tańmyn. Tabaq toly etti jaǵalap, endi aýyz tie bergende, qyrtys esikti bireý julqyp ashty. Qojaiyn áiel eken. Ashýly, dúrse qoia berdi.
— Mynaý kim? – Qatar atyp turystyq.
— Dosym edi, táte.
— Sender jas otaýmyz, basqa eshkimimiz joq degen edińder, endi úsheý bolyp alypsyndar. Men senderdi bilem, kóbeiip alasyndar. Úidi qoqsytyp jiberipsińder, túnimen temeki shegesinder burqyldatyp.
— Qashan shektim men, temeki shekpeimin, – demekshi bolyp edim, dosym bilegimnen tartyp qalyp, úndeme degen syńai tanytty.
— Sizge tamaqtan keiin baryp túsindireiin dep otyrǵam, aqshasyn berem ǵoi.
— Qadirlerińdi ketirgenshe sóitpeisinder me, baiaǵyda! – esikti tars etkizip japty da bulqan-talqan bolyp shyǵyp ketti.
Dosymnan uialyp, kirerge tesik tappai turmyn. Kelinshegim syr bildirmegensip, jymiyp kúlip qoiady. Dosym iyǵymnan qaǵyp jubatqandai boldy. Qojaiynǵa aqsha aparǵan kezde, bir keńdeý eski temir tósek berdi. Dosymdy soǵan jatqyzdym. Tory salbyrap, quiryǵy jerge tidi.
«Úsh kúnnen keiin adam kórge de úirenedi», biz de qarańǵy páterge úiirlese bastadyq. Tańerteń tastai qarańǵy páterde shalbarymnyń qaida turǵanyn, jeidemdi qaida ilgenimdi, aiaq kiimimniń qai jerde jatqanyn oilanbai-aq tabatyn boldym. Tipti shalqalap jatqan beti qinalmai qol sozsam boldy, qýyqtai páterdiń qai jerinde bolsa da izdegen dúniemdi ońai bas salam.
Bul kúnderi el aýyldan týysym keletin boldy dep qýansa, men týysym keletin boldy dep qorqatyn boldym. Áýel deseńiz, dál mynandai kezde ákem men sheshemniń kelýin de qalamaityn edim. Bul meniń jalǵyz qorqynyshym. Qainaǵam kelse qaittim, oibai, uiat boldy-aý! Qaisy tósekke jatqyzam dep sary ýaiymǵa salyndym. Telefonmen sóileskende «ádirisin aitqan soń, ózim taýyp baramyn» degen edi. Bir kúni keshte oilamaǵan jerden jańbyrlatyp jetip kelmesi bar ma, lashyǵymyzdy kórip shoshyp ketti. Esikten tórge deiin kózi sharasynan shyǵa jazdap úreilene kóz júgiritti. Shai iship otyrmyz, shabadannyń men qozǵalǵan kezdegi qaýdyrlaǵan dybysynan basqa tyrs etken dybys shyqpaidy, eshkimde ún joq.
— Shai ishińiz, aǵa, – deimin qainaǵama jalpaqtap, ishtei sháidi az ishse eken dep tileimin, túzge shyǵý bul úide qiiamet ekenin qainaǵam baiǵus qaidan bilsin! Eshteńe oilamastan soraptap otyr. Bir kezde úidiń tóbesinen tamshy tama bastady. Otqa qaqtasa da, ter shyqpaityn tandyrdai denemdi sýyq ter basty. Sebepsiz yrjaqtai berdim, aýyldyń áńgimesin suraǵan bolyp sózge tarttym, jarytyp eshteńe aitpaidy. Ádette aýyz-aýyzyna juqpaityn sheshenniń naq ózi edi, endi urtyna sý toltyryp alǵandai-aq únsiz otyr. Tamshynyń tamǵanyn paidalanyp, terlep jybyrlatyp áketip bara jatqan jelkemniń terin ákesin tanytyp otyryp súrtip tastadym. «Qaiyrshyǵa jel qarsy» dep endi dastarqanǵa tamshy tama bastady, tamǵan saiyn júregime bireý ine pisip-pisip alǵandai kúi keshtim. «Qainaǵamnyń ydysyna tamshy tamyza kórme» dep Alladan ishtei tilei bergenim sol-aq eken, keseniń dál qasyna tamshysy túskirdiń tamyp-aq ketkeni. «Tamyza kórme» dep ishtei báiek bop men otyrmyn. Áne bir tamshy erneýin súrip te ótti. Áne tamyp ta ketti qainaǵamnyń shynydaǵy shaiyna. Mańdaiymnan sup-sýyq ter burq ete qaldy. «Ter ystyq bolýshy edi, osyndai da sýyq ter bolady eken-aý!» dep tańǵalamyn. «Basqa shynyǵa quiaiyq» dep qainaǵamnyń shynysyna qolymdy soza berip edim, ol: «keregi joq», dep sháidi sylq etkizip ishe saldy. Ashýlanǵany ma, joq, bizdi uialtpaý úshin solai istedi me, ol jaǵyn bilmedim. Endi qainaǵama qaraityn mende bet joq.
— Buryn tamshy tambaýshy edi, ne boldy eken, á, – dep uialǵannan tóbege qarap edim, kelinshegim:
— Biz kelgeli jańbyr birinshi ret jaýdy ǵoi, – dep túieden túskendei dúńk etkizdi. Betine jalt qaradym. Qysylǵanda meniń sózimdi sóilemegeni qalai, daýysynda diril bar. Júzi bult búrkegen kúndei kúreńite qalypty. Kóziniń ústi dombyǵyp, uzyn kirpikteriniń ushynan móldir tamshy yrshyǵaly tur.
— Áneý kúni jaýǵan sekildi edi ǵoi, – dedim myńqyldap. Jaýap bolmady. Buryn shyny kórmegen adamdai shynyny qolyma alyp sipalap úńile berdim. «Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten alyp» sol sát dastarqannyń eki shetinen eki taraqan paida boldy da, qarama-qarsy jorǵalai jóneldi. Kelinshegim shógip barady. Taraqan quddy soǵys maidanyna jekpe-jekke shyqqan qas batyrdai ekpindep keldi de, bir-birine tumsyq túiistirdi. Bir-birine aibar shekti. Sosyn shaǵylysty. Qainaǵam teris qarady. Áielim betin basty. Men kúiip-janyp bara jattym. Tamaǵym kebersi berdi, qurt maltap otyr edim, sol qurt óńeshime tyǵylyp qalǵandai, sóilesem dybysym shyqpaityndai sezildi.
Men qolmen ustap, kózben kórýge bolmaityn, ómirimde tap bolmaǵan tylsym bir baqytsyzdyq kúi keshýdemin. Qainaǵam tunjyrap, kelinshegim jylap otyr, oǵan janym ashydy. Ai men kúndei jarqyraǵan sulý kelinshek, eshkimniń qoly jetpegen, meniń ǵana qolym jetken sulý kelinshek, úrip aýyzǵa salardai appaq sulý kelinshek kóz aldymda jylap otyr. Men ony jylatý úshin alyp pa edim?! Onyń kóz jasy meniń júregime, júregimniń ishindegi ózekke tamshylap jatqandai.
Kelinshegim tamaq jasaýǵa syrtqa bettedi. Úidiń ishi úi emes, tóbesi túsip qulazyǵan eski moladai qańyrady. Jalǵyzdyń kúiin keship, men qaldym. Qainaǵamnyń betine qaraýǵa dátim shydamady. Kelinshegim beine bir alys saparǵa ketkendei saǵyndym da qaldym. Bir syltaý taýyp, men de syrtqa atyldym. Qazan-aiaq jaqta ábigerlenip jatqan kelinshegimniń qasyna bardym. Jylap tur eken. Tý syrtynan qapsyra kushaqtai aldym, jaqtyrtpaǵan adamdai bulqyndy. Men de jylap jiberippin, kóz jasym jelkesine tamyp jatty. Kelinshegim qarsylyq kórsetpedi. Murnyn pys-pys tartyp ydysyn jýyp jylap tur.
— Ana qatynǵa bar. Tez, pále salady, – dedi óksip.
— Úiinde joq, – dedim men de óksik aralas.
— Jańa keldi.
Tura júgirdim, qarańǵyda bireý óte shyqqandai bolyp edi, qojaiyn áiel eken. Qaiqańdap ushyp barady. Bizdiń esikke taiap qalypty.
— Táte, – dedim. Daýsym jaryqshaqtanyp shyqty. Kilt toqtady. Qatyp kiinip alypty. Ádette alba-julba júretin. Syrttan kelgen beti eken, kiimin de almastyrmapty.
— Kim anaý? – dedi ashýlanyp.
— Qainaǵam edi, aýyldan kelipti.
— Senderdiń-aq, qainaǵalaryń taýsylmaidy eken.
— Apai, aqyryn sóileńiz, estip koiady.
— Namysshylyn, ózderińshe aqsha bermei qonǵyzbaqsyndar ǵoi.
— Mine aqsha, – dep eki júz teńgeni usyna bergen edim:
— Keregi jok, – dedi sózin short túiip, – ketińder erteńnen bastap.
— Ketsek kettik, qazir-aq ketemiz, it bailasa turǵysyz qý molańnan. Estigen qainaǵam estidi, aianýdyń jóni joq.
— Qytaidan otyz shaqty uiǵyr týysqandarym kele jatyr. Olardyń bári úige syimaidy, solar kelem degenshe myna páterlerdi tegis jóndetip qoiýymyz kerek. Sender jatqan bólmege Laikam jatady.
Laikasy iti edi. Bizdiń sonda it qurly da qunymyz bolmaǵany ma?! Dál osy sát uiǵyr qatyn kózime «Ash qasqyrdai» elestedi.
— Sen bizdi kim dep tursyń?
— Onda búgin ketińder, – dedi de shyǵyp ketti.
— Ketsek ketemiz! Nemene, senen basqada úi joq pa eken? – dedim ketip bara jatqan áieldiń sońynan aiqailap. «Biz kóshemiz» dedim sosyn kelinshegime qarap.
— Estidim.
Úni aianyshty shyqty. Bólmemizge barýǵa júreksinip, qazan-oshaqtyń mańyn torýyldadym da qaldym.
— Aǵamnyń qasyna barsańshy.
— Men uialyp turmyn, sadaǵań keteiin sen barshy!
— Jaraidy, men baraiyn, sen tamaq isherde kelersiń. Bólmege kirip ketkeni sol eken, dereý tasyr-tusyr júgirip keldi.
— Aǵam joq, ketip qalypty?!
Osy sóz maǵan «aǵam ólip qalypty» degendei qaiǵyly ári aianyshty estildi.
Kóshege júgirip shyqtym. Jańbyrdyń astynda, bireý tar kesheni boilap bara jatqandai kórindi. Qainaǵam emes pe eken? Aiqailap shaqyrmasam jete alar emespin. Biraq ne dep aiǵailarymdy da bilmeimin, «qainaǵa», dep aiqailaýym kerek edi, aiǵailai almadym, atyn ne dep ataiyn. «Pálenbai aǵa» dep ataiyn ba? «Qainaǵa» dep ataýǵa men tatimyn ba?
Tóńirekti sharlap qainaǵamdy taba almai, qur súlderimdi súiretip úige qaityp keldim, kelgen beti uiǵyr qatynmen ursystym. Aqyry shyndap kóshýge bekindim. Kórpeni býyp-túiip, iyǵyma saldym da, shabadandy bir qolyma ustap, syrtqa bettedim. Basqa nársege bas qatyrmadym, úide qansha qasyq, qansha shyny bar, bár-bári maǵan aian. Kóp emes, kóshe-kóshe kóndikken pendemiz, sol sebepti, ine-jibine deiin bári meniń sanamda sairap tur. Qalǵanyn kelinshegim kolyna ustai salatynyn sezip kelemin.
Jańbyr tópep tur. Túndeletip jaiaý kelemiz, iyǵymda kórpe-jastyq, qolymda shabadan, birdeńelerin kóterip kelinshegim sońymnan erip keledi. Kósheler shuryq tesik. Shuqyryna aiaǵyńdy malyp alsań sýy shalp etip, tirsegińnen keledi. Alǵashynda qorǵanyp edim, sálden soń soqyr adamsha bylshyldatyp basa berdim. Aldymda mashina kórinse de, qorǵanar men joq. Mashina kórinbedi. Taksi ustaýǵa úlken jolǵa qarai bettedik.
Aialdamanyń tusynan shyqtyq, sýdan shyqqan tyshqandai aialdamanyń astynda jańbyrdan panalap turmyz. Oiym taksi tosyp, páter izdeý. Baǵyma qarai jaqsy bireý tabylatyn shyǵar dep úmittenem.
Sirkirep jaýǵan aq jańbyr basylar emes. «Astyńnan sý shyqty ma?» deýshi edi. Sý emes, shý shyqty ǵoi, sý shyǵatyn úiim bolsa, jeti túnde bezbei-aq, tunshyǵyp ólsem de jata berer edim, átteń! Kenet aialdamadaǵy jarnama qaǵazdaryna kózim tústi.
Bizge qajeti bar ma eken dep úńile tústim. Kózim jainap sala berdi, úi jaldap alǵyń kelse, habarlas depti. Óńim be, túsim be? Neshe qaitalap oqyp shyqtym. Telefon nómiri de anyq jazylypty. Dereý telefon shaldym. Ar jaǵynan:
— Bul kim? – degen erkek daýysy estildi.
— Aǵa, men ǵoi... Jarnamadan oqydym, páter izdep júr edik.
— Iá, bar... Biraq qazir óte jái bolyp ketti ǵoi.
— Báribir, aǵa. Baǵasyn aityńyz, qazir ózimiz baramyz.
— Neshe adam edińder?
— Jas otaýmyz, kelinshegim ekeýmiz ǵanamyz.
— Úilengen be ediń? Bizge bala-shaǵanyń keregi joq.
— Myna keipimizben balany qalai baǵamyz aǵa, ázirshe balamyz joq.
— A, onda bylai bolsyn, men de áielimmen birge turamyn, bir bólmesin jalǵa beremiz.
— Kansha bolady, ádiresin aityńyzshy!
— Baǵasy jiyrma myń teńge, qymbat emes shyǵar?
— Qymbat emes.
— Erteń kelseńder qaitedi!
— Joq, qojaiynmen kelispei qalyp, bizdi qýyp shyqqany.
— Myna túnde me? Netken opasyz edi. Ái, ózderiń de tenteksinder ǵoi tegi, tynysh júrmegensińder!
— Joq, bizde kiná joq.
Kelinshegimniń júzin jas jýyp ketken be, álde, jańbyr sýy jýyp ketken be, áiteýir malmandai sý. Erni dir-dir etedi. Jańbyrdan qorǵana túsip meniń mimikamdy baǵýda.
— Onda bylai bolsyn, baýyrym. Biz tynyshtyqty qalaimyz. Qonaq kelmeitin bolsyn!
— Jaraidy.
— Araq ishýshi bolmańdar.
— Ol ne degenińiz aǵasy, men araq ishken adamdy ólerdei jek kórem.
— Men ishem ǵoi, meni de jek kóresiń be?
— Jo-ǵa, siz ishe berińiz, sizdi jek kórmeimin.
— Ha,ha, ha, tamaqty bólek jasap ishesińder.
— Ony bilemiz endi, birge turyp júrmiz ǵoi.
— Kelinshegiń biik ókshe aiak kiim kimeitin bolsyn.
— Nege?! Onyń qatysy qansha?
— Qatysy qansha deisiń be-ei? Dálizden kirgende mazamyz ketedi ǵoi.
— Jaraidy.
— Dalaǵa shyqqanda aiaqtaryńnyn ushymen basyp shyǵyńdar.
— Nege?
— Dybysy shyqpaý úshin, áielim unatpaidy.
— Aitqanyńyz bolsyn.
— Al kirgen kezde....
— Onda da aiaqtyń ushymen kiremiz ǵoi?
— Joq. Kirgen kezde ókshelerińmen eptep, dybys shyǵarmai kiresińder..
— Maqul, maqul, maqul.
— Al tamaq jasaǵan kezde...
— Iisin shyǵarmai, aiaq-tabaqty saldyrlatpai jasaimyz ǵoi.
— Ony qaidan bilesiń?
— Aǵa, aý aǵa!
— Tyńdap turmyn.
— Atańnyń basy.
— Ne, sen... adam boqtadyń ǵoi, kimsiń óziń?
— Boqtyqtyń úlkeni mynaý, estip al, qazaq bylai boqtaidy, jetpis jeti atańnyń basy, úi, teksiz haiýan sol! Oinastan týǵan malǵun! - dedim de, telefondy jaba saldym.
Jańbyr tolastaiyn dedi, súrepeti ketken aiǵyz-aiǵyz kóshemen qarańǵy tún qushaǵyna sińip baramyz.
Páter izdep júrmiz...
Almaty, 2007 j.
Erbolat Ábikenuly
