پەتەر ٸزدەپ جٷر ەدٸك...
(ەڭگٸمە)
كەششەلەر قاشاندا اۆتوردى ٶز كەيٸپكەرلەرٸمەن سالىستىرىپ لەزەت الادى.
بۇل قاشاندا دۇرىس ەمەس.
اندرە مورۋا.
الماتىنى التى اينالىپ, جەتٸم بۇرىشتى جەتٸ اينالعاندا ٶكشەم وپىرىلىپ تٷستٸ. ەندٸ مايماق جٷرٸسكە باستىم, اياعىم اۋىردى دەپ كەلٸنشەگٸم وتىرا كەتتٸ. پەتەر ٸزدەپ جٷر ەدٸك...
قۇمىرسقانىڭ يلەۋٸنشە قايناعان جەتٸم بۇرىشتان بٸزگە لايىق پەتەر تابىلمادى. تابىلمادى ەمەس, تابىلدى-اۋ, ەكەسٸنٸڭ قۇنىن سۇرايدى, تٸپتٸ دەلدال ساعان قارايتىن ەمەس, سٶيلەسۋ ٷشٸن دە كەزەككە تۇرادى ەكەنسٸڭ.
— پەتەر بار ما, اپاي?
— بٸر قىز كەرەك.
— پەتەر بار ما, اعاي?
— بٸر جٸگٸت كەرەك.
— اپا, پەتەر كەرەك ەدٸ.
— ەكٸ قىز كەرەك.
— كەلٸنشەگٸم ەكەۋمٸز تۇرساق بولا ما?
— بولمايدى, كەلٸنشەگٸڭنٸڭ قاسىنا بٸر قىز قوس تا, ٶزٸڭ باسقاسىن جالدا.
— پەتەر كەرەك ەدٸ.
— جاس وتاۋ كەرەك.
— بٸز جاس وتاۋمىز, – قۋانىپ كەتٸپپٸن, داۋىسىم شەڭك ەتٸپ شىقتى.
— وندا ەستٸپ ال, ەلۋ مىڭ تەڭگەدەن, جٷز ەلۋ مىڭ تەڭگە ٷش ايدىڭ اقشاسىن الدىن الا تاپسىراسىڭ.
— بٶلٸپ تاپسىرسا شە?
— وندا بارىڭدار ارى.
ساسقانىمنان كەلٸنشەگٸمە قارادىم, ماعان جانى اشىعان بولۋ كەرەك, ەستٸسە دە, ەستٸمەگەن بوپ تۇر. اپپاق بەتٸنٸڭ ۇشىنا ازداپ قان شاپشي قالىپتى, كٶزٸنەن مۇڭ بايقالادى, قاسىنان الىس تۇرۋعا تىرىسىپ, تاعى بٸر ماكلەرگە قاراي جٷگٸردٸم.
— «شاڭىراقتا» بٸر ٷي بار, جاس وتباسىن تۇرعىزادى,– دەدٸ قارا كەلٸنشەك. كەۋدەمدەگٸ ٶشٸپ بارا جاتقان ٷمٸت وتى جارق ەتكەندەي بولدى.
— قانشا بولادى?
— ون مىڭ تەڭگە, ٷش بٶلمەلٸ جاڭا ٷي.
— شاڭىراق الىس پا?, – دەدٸم كەلٸنشەگٸمە بۇرىلىپ.
— ٶتە الىس قوي...
— امال جوق, شامامىز سوعان جەتەدٸ, ٷش بٶلمەلٸ ٷي بولسا بولادى ەكەن.
— جارايدى, كەلٸستٸك.
— تاۋىپ بەرگەن اقىسىنا مىڭ تەڭگە تٶلەيسٸڭدەر.
— مٸنەكي, مىڭ تەڭگەڭٸز.
قالىڭدىعى بٸر ەلٸ, توزىعى جەتكەن, ٸشٸ شيمايعا تولى دەپتەرٸنە ٷڭٸلە تٷستٸ.
— مىناۋ تەلەفونى مەن اتى-جٶنٸ. سۇلۋشاش تەتە جٸبەردٸ دەيسٸڭدەر.
— قوجايىنمەن بٸرگە تۇرمايتىنىمىز قانداي جاقسى بولدى, – دەدٸ كەلٸنشەگٸم جول-جٶنەكەي قۇلاعىما سىبىرلاپ, بۇرىنعى جەبٸر-جاپانى ۇمىتقان ادامداي ٶتە كٶڭٸلدٸ, جىمىڭ-جىمىڭ ەتەدٸ, ەرٸكسٸز جىميىپ كٷلگەن بولدىم.
قولىم دٸرٸلدەپ, ٸشٸمنەن يمانىمدى ٷيٸرە تٷسٸپ, تەلەفون قۇلاعىن بۇرادىم. ار جاعىنان ەر ادامنىڭ بارىلداعان جۋان داۋىسى شىقتى.
— الو, كٸم?
— الو, اسسالاۋماعاليكۋم, سەكەن اعا ما ەكەن?
— يە, مەن.
— سۇلۋشاش تەتە جٸبەردٸ. پەتەر ٸزدەپ جٷر ەدٸك..
— قايداعى پەتەر, ٶتكٸزٸپ جٸبەرگەنبٸز ٷش كٷن بۇرىن.
— سۇلۋشاش تەتە ون مىڭ تەڭگەگە ٷش بٶلمەلٸ پەتەر بار دەگەن بولاتىن.
— ون مىڭ تەڭگەگە تاۋىق كەپە دە جالداي المايسىڭ باۋىرىم,– دەدٸ دە تەلەفون تۇتقاسىن تاستاي سالدى.
اشۋدان جارىلارداي مەلشيٸپ تۇردىم دا قالدىم.
— ەكەڭنٸڭ-اي, دەلدال الداپتى,– دەدٸم كەلٸنشەگٸمە.
— نە دەگەن وپاسىز ادام ەدٸ,– دەيدٸ كەلٸنشەگٸم داۋىسى دٸرٸلدەپ.
جۇلىم-جۇلىمى شىققان مارشرۋتكانىڭ ٸشٸنە ەسٸكتەن ىتقىپ شىعارداي سىعىلىپ ەرەڭ سىيدىق تا, قوناقتاعان تاۋىقتاي بٸر-بٸر اياعىمىزدى كٶتەرٸپ تۇرا قالدىق. مارشرۋتكا قيرالاڭداپ جەتٸم بۇرىشقا قاراي تارتىپ كەلەدٸ. ويىم ەلگٸ الدامشى ەيەلدٸ تاۋىپ الىپ, سازايىن تارتتىرۋ. ەڭ بولماعاندا قولىمدا جٷرگەن تۋفلي ٶكشەسٸمەن ماڭدايدان تارس ەتكٸزۋ. ىزادان بۋلىققانىم سونشا, ٸشٸمنەن تىنىپ ەرەڭ كەلەم, جول بويى كەلٸنشەگٸم ەكەۋٸمٸز بٸر اۋىز ٷن قاتىسقان جوقپىز. ماسساجدان شىققان ادامداي قيرالاڭداپ جەتتٸك اقىرى. دەلدال ەيەل سۋجۇقپاستىڭ ٶزٸ ەكەن, بٸزدٸڭ قايتىپ كەلەتٸنٸمٸزدٸ بٸلگەندەي تايىپ تۇرىپتى.
باراحولكادان بٸر-اق شىقتىق. كٶشە بويىمەن ەر داربازاعا جالتاقتاي قاراپ, بارلاپ كەلەمٸن. بٸر كەزدە پەتەر جالدايمىن دەگەن جازۋ كٶزٸمە شوقتاي باسىلدى. قۋانعاننان ايقايلاپ جٸبەرە جازداپ, بەتٸمدٸ شىمشىپ ٶزٸمدٸ ەرەڭ تەجەدٸم. قوجايىن ۇيعىر ەيەل ەكەن, بٸزدٸ سۋىق قارسى الدى.
ايناداي جارقىراعان جاپ-جاڭا ٷيدٸڭ قارسى الدىنداعى توزىعى جەتكەن ٷلكەن ٷيدٸڭ ٸشٸ جىن ساسىعان قاراڭعى دەلٸز ەكەن. ارتىنان ەرٸپ كەلەمٸز. تاۋسىلىپ بولمايتىن بۇرىلماسى كٶپ دەلٸزدٸڭ تٷبٸنە بارىپ, بٸر-اق تٸرەلدٸك. ەڭ سوڭعى بٶلمە, ەڭ سوڭعى ٷمٸتٸم. كٶزٸم سەل ٷيٸرلەسكەندەي بولدى. قويان ەكەش قويان دا ٸنٸن دەل بۇلاي قازا الماس-اۋ, سٸرە?! قىرتىس ەسٸكتٸ شالقالاي اشتى, ٷش اتتاپ تٶرگە جەتتٸم, قۇلاشىمدى جايىپ ەدٸم, ساۋساقتارىمنىڭ ۇشى قابىرعاعا تيدٸ. سول جاق بۇرىشقا ۇزىنىنان ەكٸ تٶسەك قويىلىپتى. تٶسەك ەمەس, ٷستٸ-ٷستٸنە قييۋلاستىرىپ, كٸرپٸشٸ, شٶركەسٸ ارالاس بٸردەمەلەردٸڭ ٷستٸنە جاتقىزىپ قويا سالعان تاقتاي ەكەن. سول تاقتاي تٶسەكتٸڭ بٸرەۋٸنٸڭ تەڭ جارتىسى ەسٸكتٸڭ ارتىنداعى ٷيدٸ بٶلگەن كەزدەگٸ بەتون قابىرعا مەن تاقتاي قابىرعانىڭ اراسىنداعى بوس ارالىققا كەپتەلٸپ كٸرگٸزٸلٸپتٸ. ەگەر وسى قۋىس بولماسا بٸر عانا تٶسەك سىياتىنداي. ٷش مەتر ٷيگە تٶرت مەتر تٶسەك, ەنە, سولاي سىيىپ تۇر. وعان كٸر-كٸر, ماقتاسى سالبىراپ, توزىعى جەتكەن ماتراتس تٶسەلٸپتٸ. ٶرتەنگەن, ەلدە ماي تامعانى بەلگٸسٸز, كەيبٸر جەرلەرٸ سارعىشتانىپ كەتكەن. وڭ جاق تٷپكٸ بۇرىشقا بويى جەردەن ەرەڭ اساتىن كٸشكەنتاي ٷستەل قويىلىپتى. ىرعاپ كٶرٸپ ەدٸم, بيلەپ تۇر. ەندٸ بايقادىم, ٷلكەن بٸر زالدى كەلسٸن-كەلمەسٸن, يتتٸڭ ۇياسىنداي قىلىپ سانسىز بٶلمەلەرگە بٶلٸپتٸ. تاقتايمەن بٶلسە بٸر سەرٸ. قىرتىسپەن قييۋلاستىرا بەرٸپتٸ. سونىڭ كەرەگەگە تٸرەلگەن سوڭعى قۋىسى بٸزگە بۇيىرىپ تۇر. ساڭىلاۋلارىنىڭ ار جاعىندا پەتەرشٸلەردٸڭ قاراسى انىق كٶرٸنەدٸ. سول سەت ارعى بەتتەن سەبيدٸڭ شىرقىراپ جىلاعان اششى ٷنٸ ەستٸلدٸ. قىرتىس قابىرعانىڭ ٷستٸڭگٸ جاعى تٶبەگە بٸر قارىس جەتپەي قالىپتى دا, سول اشىق ارالىققا نەبارى جالعىز عانا شىراق ورناتىپتى. ارعى جاق پەن بەرگٸ جاق سول جالعىز شىراققا تەۋەلدٸ. ەگەر شىراق سٶنسە, ەكٸ جاق تا جارىقسىز قالايىن دەپ تۇر.
ەسٸك جاق قابىرعا دا يتەرٸپ قالساڭ قۇلاپ تٷسەردەي, قاۋساپ ەرەڭ تۇر. بٸراق ول وڭ جاق قابىرعا سيياقتى اشىق ەمەس, سەل دە بولسا جيٸ شەگەلەنٸپتٸ. وپىرىلعان وڭ جاق توقال ٶكشەمەن ەدەندٸ اقىرىن تەۋٸپ كٶرٸپ ەدٸم, ەسكٸ تٶسەنٸشتٸڭ شاڭى بۇرق ەتٸپ بالاعىما شاپشىدى. شاماسى بٸزدەن بۇرىن اياق كيٸمٸن شەشۋدٸ بٸلمەيتٸن بٸرەۋلەر تۇرعان تەرٸزدٸ.
— قونىس جايلى بولسىن,– دەگەن داۋىسقا جالت قاراسام, اق كٷمٸستەي ۇزىن ساقالى كەۋدەسٸن جاپقان قارييا قاراپ تۇر ەكەن, قاپەلٸمدە ساسقالاقتاپ قالدىم.
— بٸرگە بولسىن, اتا,– دەپپٸن.
— ە-ە, بالام مەنسٸنبەي تۇرسىڭ-اۋ, ە! «ەر جٸگٸت بٸر تەرٸنٸڭ ٸشٸندە نەشە ارىپ, نەشە سەمٸرەدٸ». بٸز دە جٷرمٸز عوي! – دەدٸ سولق-سولق كٷلٸپ. وسى ارادا قوجايىن ەيەل كيلٸگٸپ كەتتٸ.
— الساڭدار وسى ٷي بوس, ون مىڭ تەڭگە, قاراپ تۇراتىن ۋاقىت جوق, تەز شەشٸڭدەر.
كەلٸنشەگٸم ماعان قارادى, مەن كەلٸنشەگٸمە قارادىم. ەكەۋٸمٸزدە دە ٷن جوق. قارييا كٷلٸمسٸرەپ: «ەي, بالالارىم-اي!» دەپ باسىن شايقاپ قويادى.
— اياعىم ٸسٸپ كەتتٸ, جەتٸم بۇرىشقا ەندٸ بارماي-اق قويايىقشى. ٶكشەم ويىلىپ قالدى-اۋ دەيمٸن, ۋداي اشىپ تۇرعانى.
— كەلٸستٸك,– دەدٸم. اۋىزمنان وسى سٶز قالاي شىققانىن دا سەزبەي قالدىم. ارتىنشا ەلدەن قاي جەرٸمٸز ارتىق, ٶزٸمٸز سيياقتى قازاقتار ەكەن عوي وسىندا پەتەر جالداپ جٷرگەن,– دەپ قويام كٷبٸرلەپ. ٶزٸمدٸ-ٶزٸم جۇباتقان تٷرٸم.
— مىنا ٷيدە بٸر نەرسە جەتٸسپەيدٸ,– دەدٸ كەلٸنشەگٸم, انالار كەتكەسٸن سىلق-سىلق كٷلٸپ. – بٸر نەرسە جوق.
— بٸر نەرسە?! بٸر نەرسە عانا ەمەس, بۇل ٷيدە ەشتەڭە جوق.
— بٸر نەرسە عانا جوق.
— تەلەۆيزور ما?
— جوق.
— اينا...
— قويشى, اينا بٸزدٸڭ نە تەڭٸمٸز. ٶزٸڭ سوقىرمىسىڭ. كٶزٸڭدٸ اشىپ قاراسايشى.
— ٶزٸڭ ايتشى ال.
كەنەت جارىق سٶندٸ دە, ٷيدٸڭ ٸشٸ قاراڭعىلىققا شوما قالدى.
— ٶي, جارىققا نە بولدى,– دەپ نەدەۋٸر ساسقالاقتاپ قالدىم.
— مەن ٶشٸردٸم,– دەيدٸ كەلٸنشەگٸم سىڭعىرلاپ.
— جىندىمىسىڭ, جاق شىراقتى.
— نە نەرسە جوق ەكەنٸن تاپساڭ جاعام.
— بەرٸ جوق بۇل ٷيدە. ەشتەڭە جوق.
— ەدەيٸ ٸستەپ تۇرسىڭ با, ەلدە, سوعان دا ميىڭ جەتپەي تۇر ما?
— بالا قورقادى, جارىقتى جاعىڭدار,– دەگەن ەركەك داۋىسى شىقتى قىرتىس قابىرعانىڭ ار جاعىنان.
— تەرەزە جوق,– دەگەن ەيەل داۋىسى شىقتى قىرتىس قابىرعانىڭ ارى جاعىنان. شىراق جارق ەتٸپ جانا قالدى.
— تەرەزە جوق دەيدٸ?
— يە, تەرەزە جوق,– دەدٸ كەلٸنشەگٸم.
— تەرەزە جوك,– دەپ قارقىلداپ كٷلدٸ ەر مەن ەيەل.
— تەرەزەسٸ جوق ٷي دە بولادى ەكەن-اۋ, ە.
قىرسىقتىڭ كٶكەسٸن جاتاردا كٶردٸك, ەكٸ ادام ەركٸن اينالا المايتىن كۋىقتاي بٶلمە, ەرمەك ەتەرلٸك دەنەڭە جوق. جالعىز شىراقتى جاعىپ-سٶندٸرۋ قۇقى بٸزدەن بۇرىن كەلگەندٸكتەن كٶرشٸمٸزدە بولدى. سول سەبەپتٸ جارىقتى سٶندٸرۋگە باتا المادىق. ەرتە ۇيىقتايىن دەسەك, بٸرەۋ-مٸرەۋ قىرتىستىڭ ساڭلاۋلارىنان سىعالاپ تۇرعان سەكٸلدەندٸ دە, كيٸمٸمٸزدٸ شەشۋدەن ارلاندىق. استىمىزعا بٸردەڭە سالىپ بٷكتەتٸلٸپ جاتا كەتۋگە ەدەن تىم لاس ەكەن. ونىڭ ٷستٸنە ەگەۋقۇيرىق تالاپ كەتەتٸن تٷرٸ بار. امالسىز بٸر تٶسەككە قىرىمىزبەن قىسىلىسىپ جاتتىق. مەن كەلٸنشەگٸمە سۋىق تيٸپ قالماسىن دەپ تٷپكٸرگە جاتتىم. كەلٸنشەگٸم ەلە-سەلە قوزعالىپ قويادى. تار تٶسەككە سىيماي جاتقانىن سەزٸپ, ٶزٸم شەت جاققا الماستىم.
ۇيقى كەلەر ەمەس, جالماۋىزدىڭ جالعىز كٶزٸندەي جارقىراعان شىراعى قۇرعىر كٶزٸمدٸ تالدىرىپ جٸبەردٸ. كٶرشٸنٸڭ جاس نەرەستەسٸ جاعى تالمايتىن جىلاۋىقتىڭ ٶزٸ ەكەن. قارسى بٶلمەدە جاتقان اقساقال كٷرك-كٷرك جٶتەلەدٸ. وعان ەسٸك جاقتاعى قۇرىلىسشى جٸگٸتتەر سوعىستىرعان رٶمكە سىڭعىرى, بٸر-بٸرٸنە سٶز بەرمەي گەۋكٸگەن اششى داۋىستارى قوسىلدى. بٸرەسە بارقىراپ ەن ايتقان بولادى, بٸرەسە ورىسشا-قازاقشا ارالاستىرىپ بوقتاسىپ قويادى. بٶلمەلەر بٶلەك-بٶلەك بولعانىمەن اۋاسى ورتاق ەكەن. تەرەزەنٸڭ پايداسىن ەندٸ بٸلدٸم. مٷڭكٸگەن يٸس كەڭسٸرٸگٸمدٸ اشىتىپ بارادى. مۇرنىما اراقتىڭ ساسىق يسٸ كەلدٸ, وعان اندا-ساندا تەمەكٸنٸڭ تٷتٸنٸ قوسىلادى. سٶيتٸپ جاتىپ ۇيىقتاپ كەتٸپپٸن...
قاي مەزگٸل ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, ويانا قالسام, تەرگە مالشىنىپ جاتىر ەكەم. قايدا جاتقانىم ەسٸمە تٷسٸپ, كٶڭٸلٸم ورتايىپ قالدى. ۋاقىت ٶتكٸزۋ ٷشٸن تاماقتان كەيٸن مۇرنىمىز تەرشي وتىرىپ ەكٸ شەۋگٸم شەي ٸشكەن ەدٸك, سول قىسىپ بارادى. ەرٸكسٸز دالاعا شىعۋعا تۋرا كەلدٸ. سيپالاپ جٷرٸپ جارىقتىڭ تٷيمەسٸن ەرەڭ تاۋىپ, جاسقانا جاقتىم. بٸر بۇرىشقا ماڭدايىمدى, بٸر بۇرىشقا تٸزەمدٸ سوعىپ جٷرٸپ, بۇلىڭ-بۇلىڭ دەلٸزبەن دالاعا ەرەڭ شىقتىم. «ۋف!»,- دەپ كەڭ تىنىستاپ, راحاتتانىپ قالدىم. دەرەتحانانى ٷيدەن نەدەۋٸر الىسقا سالىپتى. سولاي اتتاي بەرٸپ ەدٸم, تايىنشاداي ەكٸ تٶبەت تۇرا اتىلدى. «ٶلگەن جەرٸم وسى ما?»,- دەپ ويلاپ ٷلگەرگەنٸم جوق, تٸلەۋٸڭدٸ بەرگٸر ۇيعىر قاتىن ول ەكەۋٸن بٸلەكتەي شىنجىرمەن مىقتاپ بايلاعان ەكەن. تٶبەتتەردٸڭ كٷركٸرەگەن داۋىسىنا ارقالانىپ, مالاقايداي-مالاقايداي بەس-التى قاندەن قوسىلا شەۋٸلدەدٸ. سولاردان قاشقان بەتٸ جان دەرمەنٸم قالماي دەرەتحاناعا بٸر-اق سٷڭگٸدٸم. قايتاردا دا يتتەن قاشقان مىسىقتىڭ كٷيٸن كەشٸپ جٷرٸپ ٷيگە ەرەڭ جەتتٸم. قاندەندەردەن ونشالىق قورىقپادىم, يت ٷرسە ەسٸم شىعاتىن ەدەتٸم بار ەدٸ, ەسٸرەسە شەۋٸلدەگەن داۋىستان قاتتى مازاسىزداندىم.
تەتتٸ ۇيقى قۇشاعىندا جاتقان جەرٸمنەن كەلٸنشەگٸم قاتتى جۇلقىپ وياتىپ جٸبەردٸ, ٷيدٸڭ ٸشٸ تاستاي قاراڭعى.
تۇر دەيمٸن تٷس بولدى, تۇر تەز, – دەپ ەسٸمدٸ شىعاردى.
— سونشا ەرتە وياتاتىن, نە كٷن تۋدى باسىڭا?
— ەرتەسٸ نەسٸ, تٷس بولدى.
— وندا شىراقتى جاقساڭشى.
— توق جوق, كٷندٸز ٶشٸرٸپ تاستايدى ەكەن.
باسىمدى جاستىقتان جۇلىپ الا سالا, دالاعا جٷگٸرە شىقسام, كٷن دەل تٶبەگە تاياپ قاپتى.
كەشكە پەتەرٸمٸزگە ٶتە جاقىن بٸر دوسىم كەلدٸ. بۇل بٸز باس قۇراپ ٷي بولعالى كەلگەن تۇڭعىش قوناق ەدٸ. سول سەبەپتٸ بٸر جاعىنان قۋانساق, بٸر جاعىنان قاتتى قىسىلدىق. سىرتقا شەي قايناتقالى شىققان كەلٸنشەگٸمنٸڭ قاسىنا بارىپ ەدٸم, قايناپ تۇرعان ەتتٸڭ كٶبٸگٸن سٷزٸپ جاتىر ەكەن.
— ەتتٸ قايدان الدىڭ, – دەدٸم تاڭدانىپ.
— كٶرشٸ ەيەلدەن قارىزعا سۇراپ الدىم.
— ۇيات-اي!
— ۇيالماي-اق قوي, بٸرەر كٷننەن سوڭ اۋىلدان اعام كەلەدٸ, تەلەفونمەن سٶيلەستٸم, ەت ەكەلەتٸنٸن ايتتى.
دوسىم: «ەكٸ ادامنىڭ اراسىنا ەسٸ كەتكەن تٷسەدٸ» دەپ, قوياردا-قويماي شاباداننىڭ ٷستٸنە جايعاستى. كەلٸنشەگٸم ەكەۋمٸز تٶسەككە وتىردىق. داستارقاننىڭ ٷستٸ نەدەۋٸر جايناپ كەتكەن ەكەن. مەن كەلٸنشەگٸمنٸڭ مۇنداي تاعامداردى قايدا ساقتاپ, قايدان ەكەلە قويعانىنا تاڭمىن. تاباق تولى ەتتٸ جاعالاپ, ەندٸ اۋىز تيە بەرگەندە, قىرتىس ەسٸكتٸ بٸرەۋ جۇلقىپ اشتى. قوجايىن ەيەل ەكەن. اشۋلى, دٷرسە قويا بەردٸ.
— مىناۋ كٸم? – قاتار اتىپ تۇرىستىق.
— دوسىم ەدٸ, تەتە.
— سەندەر جاس وتاۋمىز, باسقا ەشكٸمٸمٸز جوق دەگەن ەدٸڭدەر, ەندٸ ٷشەۋ بولىپ الىپسىندار. مەن سەندەردٸ بٸلەم, كٶبەيٸپ الاسىندار. ٷيدٸ قوقسىتىپ جٸبەرٸپسٸڭدەر, تٷنٸمەن تەمەكٸ شەگەسٸندەر بۇرقىلداتىپ.
— قاشان شەكتٸم مەن, تەمەكٸ شەكپەيمٸن, – دەمەكشٸ بولىپ ەدٸم, دوسىم بٸلەگٸمنەن تارتىپ قالىپ, ٷندەمە دەگەن سىڭاي تانىتتى.
— سٸزگە تاماقتان كەيٸن بارىپ تٷسٸندٸرەيٸن دەپ وتىرعام, اقشاسىن بەرەم عوي.
— قادٸرلەرٸڭدٸ كەتٸرگەنشە سٶيتپەيسٸندەر مە, باياعىدا! – ەسٸكتٸ تارس ەتكٸزٸپ جاپتى دا بۇلقان-تالقان بولىپ شىعىپ كەتتٸ.
دوسىمنان ۇيالىپ, كٸرەرگە تەسٸك تاپپاي تۇرمىن. كەلٸنشەگٸم سىر بٸلدٸرمەگەنسٸپ, جىميىپ كٷلٸپ قويادى. دوسىم يىعىمنان قاعىپ جۇباتقانداي بولدى. قوجايىنعا اقشا اپارعان كەزدە, بٸر كەڭدەۋ ەسكٸ تەمٸر تٶسەك بەردٸ. دوسىمدى سوعان جاتقىزدىم. تورى سالبىراپ, قۇيرىعى جەرگە تيدٸ.
«ٷش كٷننەن كەيٸن ادام كٶرگە دە ٷيرەنەدٸ», بٸز دە قاراڭعى پەتەرگە ٷيٸرلەسە باستادىق. تاڭەرتەڭ تاستاي قاراڭعى پەتەردە شالبارىمنىڭ قايدا تۇرعانىن, جەيدەمدٸ قايدا ٸلگەنٸمدٸ, اياق كيٸمٸمنٸڭ قاي جەردە جاتقانىن ويلانباي-اق تاباتىن بولدىم. تٸپتٸ شالقالاپ جاتقان بەتٸ قينالماي قول سوزسام بولدى, قۋىقتاي پەتەردٸڭ قاي جەرٸندە بولسا دا ٸزدەگەن دٷنيەمدٸ وڭاي باس سالام.
بۇل كٷندەرٸ ەل اۋىلدان تۋىسىم كەلەتٸن بولدى دەپ قۋانسا, مەن تۋىسىم كەلەتٸن بولدى دەپ قورقاتىن بولدىم. ەۋەل دەسەڭٸز, دەل مىنانداي كەزدە ەكەم مەن شەشەمنٸڭ كەلۋٸن دە قالامايتىن ەدٸم. بۇل مەنٸڭ جالعىز قورقىنىشىم. قايناعام كەلسە قايتتٸم, ويباي, ۇيات بولدى-اۋ! قايسى تٶسەككە جاتقىزام دەپ سارى ۋايىمعا سالىندىم. تەلەفونمەن سٶيلەسكەندە «ەدٸرٸسٸن ايتقان سوڭ, ٶزٸم تاۋىپ بارامىن» دەگەن ەدٸ. بٸر كٷنٸ كەشتە ويلاماعان جەردەن جاڭبىرلاتىپ جەتٸپ كەلمەسٸ بار ما, لاشىعىمىزدى كٶرٸپ شوشىپ كەتتٸ. ەسٸكتەن تٶرگە دەيٸن كٶزٸ شاراسىنان شىعا جازداپ ٷرەيلەنە كٶز جٷگٸرٸتتٸ. شاي ٸشٸپ وتىرمىز, شاباداننىڭ مەن قوزعالعان كەزدەگٸ قاۋدىرلاعان دىبىسىنان باسقا تىرس ەتكەن دىبىس شىقپايدى, ەشكٸمدە ٷن جوق.
— شاي ٸشٸڭٸز, اعا, – دەيمٸن قايناعاما جالپاقتاپ, ٸشتەي شەيدٸ از ٸشسە ەكەن دەپ تٸلەيمٸن, تٷزگە شىعۋ بۇل ٷيدە قييامەت ەكەنٸن قايناعام بايعۇس قايدان بٸلسٸن! ەشتەڭە ويلاماستان سوراپتاپ وتىر. بٸر كەزدە ٷيدٸڭ تٶبەسٸنەن تامشى تاما باستادى. وتقا قاقتاسا دا, تەر شىقپايتىن تاندىرداي دەنەمدٸ سۋىق تەر باستى. سەبەپسٸز ىرجاقتاي بەردٸم, اۋىلدىڭ ەڭگٸمەسٸن سۇراعان بولىپ سٶزگە تارتتىم, جارىتىپ ەشتەڭە ايتپايدى. ەدەتتە اۋىز-اۋىزىنا جۇقپايتىن شەشەننٸڭ ناق ٶزٸ ەدٸ, ەندٸ ۇرتىنا سۋ تولتىرىپ العانداي-اق ٷنسٸز وتىر. تامشىنىڭ تامعانىن پايدالانىپ, تەرلەپ جىبىرلاتىپ ەكەتٸپ بارا جاتقان جەلكەمنٸڭ تەرٸن ەكەسٸن تانىتىپ وتىرىپ سٷرتٸپ تاستادىم. «قايىرشىعا جەل قارسى» دەپ ەندٸ داستارقانعا تامشى تاما باستادى, تامعان سايىن جٷرەگٸمە بٸرەۋ ينە پٸسٸپ-پٸسٸپ العانداي كٷي كەشتٸم. «قايناعامنىڭ ىدىسىنا تامشى تامىزا كٶرمە» دەپ اللادان ٸشتەي تٸلەي بەرگەنٸم سول-اق ەكەن, كەسەنٸڭ دەل قاسىنا تامشىسى تٷسكٸردٸڭ تامىپ-اق كەتكەنٸ. «تامىزا كٶرمە» دەپ ٸشتەي بەيەك بوپ مەن وتىرمىن. ەنە بٸر تامشى ەرنەۋٸن سٷرٸپ تە ٶتتٸ. ەنە تامىپ تا كەتتٸ قايناعامنىڭ شىنىداعى شايىنا. ماڭدايىمنان سۇپ-سۋىق تەر بۇرق ەتە قالدى. «تەر ىستىق بولۋشى ەدٸ, وسىنداي دا سۋىق تەر بولادى ەكەن-اۋ!» دەپ تاڭعالامىن. «باسقا شىنىعا قۇيايىق» دەپ قايناعامنىڭ شىنىسىنا قولىمدى سوزا بەرٸپ ەدٸم, ول: «كەرەگٸ جوق», دەپ شەيدٸ سىلق ەتكٸزٸپ ٸشە سالدى. اشۋلانعانى ما, جوق, بٸزدٸ ۇيالتپاۋ ٷشٸن سولاي ٸستەدٸ مە, ول جاعىن بٸلمەدٸم. ەندٸ قايناعاما قارايتىن مەندە بەت جوق.
— بۇرىن تامشى تامباۋشى ەدٸ, نە بولدى ەكەن, ە, – دەپ ۇيالعاننان تٶبەگە قاراپ ەدٸم, كەلٸنشەگٸم:
— بٸز كەلگەلٸ جاڭبىر بٸرٸنشٸ رەت جاۋدى عوي, – دەپ تٷيەدەن تٷسكەندەي دٷڭك ەتكٸزدٸ. بەتٸنە جالت قارادىم. قىسىلعاندا مەنٸڭ سٶزٸمدٸ سٶيلەمەگەنٸ قالاي, داۋىسىندا دٸرٸل بار. جٷزٸ بۇلت بٷركەگەن كٷندەي كٷرەڭٸتە قالىپتى. كٶزٸنٸڭ ٷستٸ دومبىعىپ, ۇزىن كٸرپٸكتەرٸنٸڭ ۇشىنان مٶلدٸر تامشى ىرشىعالى تۇر.
— ەنەۋ كٷنٸ جاۋعان سەكٸلدٸ ەدٸ عوي, – دەدٸم مىڭقىلداپ. جاۋاپ بولمادى. بۇرىن شىنى كٶرمەگەن ادامداي شىنىنى قولىما الىپ سيپالاپ ٷڭٸلە بەردٸم. «جاۋ جاعادان العاندا, بٶرٸ ەتەكتەن الىپ» سول سەت داستارقاننىڭ ەكٸ شەتٸنەن ەكٸ تاراقان پايدا بولدى دا, قاراما-قارسى جورعالاي جٶنەلدٸ. كەلٸنشەگٸم شٶگٸپ بارادى. تاراقان قۇددى سوعىس مايدانىنا جەكپە-جەككە شىققان قاس باتىرداي ەكپٸندەپ كەلدٸ دە, بٸر-بٸرٸنە تۇمسىق تٷيٸستٸردٸ. بٸر-بٸرٸنە ايبار شەكتٸ. سوسىن شاعىلىستى. قايناعام تەرٸس قارادى. ەيەلٸم بەتٸن باستى. مەن كٷيٸپ-جانىپ بارا جاتتىم. تاماعىم كەبەرسي بەردٸ, قۇرت مالتاپ وتىر ەدٸم, سول قۇرت ٶڭەشٸمە تىعىلىپ قالعانداي, سٶيلەسەم دىبىسىم شىقپايتىنداي سەزٸلدٸ.
مەن قولمەن ۇستاپ, كٶزبەن كٶرۋگە بولمايتىن, ٶمٸرٸمدە تاپ بولماعان تىلسىم بٸر باقىتسىزدىق كٷي كەشۋدەمٸن. قايناعام تۇنجىراپ, كەلٸنشەگٸم جىلاپ وتىر, وعان جانىم اشىدى. اي مەن كٷندەي جارقىراعان سۇلۋ كەلٸنشەك, ەشكٸمنٸڭ قولى جەتپەگەن, مەنٸڭ عانا قولىم جەتكەن سۇلۋ كەلٸنشەك, ٷرٸپ اۋىزعا سالارداي اپپاق سۇلۋ كەلٸنشەك كٶز الدىمدا جىلاپ وتىر. مەن ونى جىلاتۋ ٷشٸن الىپ پا ەدٸم?! ونىڭ كٶز جاسى مەنٸڭ جٷرەگٸمە, جٷرەگٸمنٸڭ ٸشٸندەگٸ ٶزەككە تامشىلاپ جاتقانداي.
كەلٸنشەگٸم تاماق جاساۋعا سىرتقا بەتتەدٸ. ٷيدٸڭ ٸشٸ ٷي ەمەس, تٶبەسٸ تٷسٸپ قۇلازىعان ەسكٸ مولاداي قاڭىرادى. جالعىزدىڭ كٷيٸن كەشٸپ, مەن قالدىم. قايناعامنىڭ بەتٸنە قاراۋعا دەتٸم شىدامادى. كەلٸنشەگٸم بەينە بٸر الىس ساپارعا كەتكەندەي ساعىندىم دا قالدىم. بٸر سىلتاۋ تاۋىپ, مەن دە سىرتقا اتىلدىم. قازان-اياق جاقتا ەبٸگەرلەنٸپ جاتقان كەلٸنشەگٸمنٸڭ قاسىنا باردىم. جىلاپ تۇر ەكەن. تۋ سىرتىنان قاپسىرا كۇشاقتاي الدىم, جاقتىرتپاعان ادامداي بۇلقىندى. مەن دە جىلاپ جٸبەرٸپپٸن, كٶز جاسىم جەلكەسٸنە تامىپ جاتتى. كەلٸنشەگٸم قارسىلىق كٶرسەتپەدٸ. مۇرنىن پىس-پىس تارتىپ ىدىسىن جۋىپ جىلاپ تۇر.
— انا قاتىنعا بار. تەز, پەلە سالادى, – دەدٸ ٶكسٸپ.
— ٷيٸندە جوق, – دەدٸم مەن دە ٶكسٸك ارالاس.
— جاڭا كەلدٸ.
تۇرا جٷگٸردٸم, قاراڭعىدا بٸرەۋ ٶتە شىققانداي بولىپ ەدٸ, قوجايىن ەيەل ەكەن. قايقاڭداپ ۇشىپ بارادى. بٸزدٸڭ ەسٸككە تاياپ قالىپتى.
— تەتە, – دەدٸم. داۋسىم جارىقشاقتانىپ شىقتى. كٸلت توقتادى. قاتىپ كيٸنٸپ الىپتى. ەدەتتە البا-جۇلبا جٷرەتٸن. سىرتتان كەلگەن بەتٸ ەكەن, كيٸمٸن دە الماستىرماپتى.
— كٸم اناۋ? – دەدٸ اشۋلانىپ.
— قايناعام ەدٸ, اۋىلدان كەلٸپتٸ.
— سەندەردٸڭ-اق, قايناعالارىڭ تاۋسىلمايدى ەكەن.
— اپاي, اقىرىن سٶيلەڭٸز, ەستٸپ كويادى.
— نامىسشىلىن, ٶزدەرٸڭشە اقشا بەرمەي قونعىزباقسىندار عوي.
— مٸنە اقشا, – دەپ ەكٸ جٷز تەڭگەنٸ ۇسىنا بەرگەن ەدٸم:
— كەرەگٸ جوك, – دەدٸ سٶزٸن شورت تٷيٸپ, – كەتٸڭدەر ەرتەڭنەن باستاپ.
— كەتسەك كەتتٸك, قازٸر-اق كەتەمٸز, يت بايلاسا تۇرعىسىز قۋ مولاڭنان. ەستٸگەن قايناعام ەستٸدٸ, ايانۋدىڭ جٶنٸ جوق.
— قىتايدان وتىز شاقتى ۇيعىر تۋىسقاندارىم كەلە جاتىر. ولاردىڭ بەرٸ ٷيگە سىيمايدى, سولار كەلەم دەگەنشە مىنا پەتەرلەردٸ تەگٸس جٶندەتٸپ قويۋىمىز كەرەك. سەندەر جاتقان بٶلمەگە لايكام جاتادى.
لايكاسى يتٸ ەدٸ. بٸزدٸڭ سوندا يت قۇرلى دا قۇنىمىز بولماعانى ما?! دەل وسى سەت ۇيعىر قاتىن كٶزٸمە «اش قاسقىرداي» ەلەستەدٸ.
— سەن بٸزدٸ كٸم دەپ تۇرسىڭ?
— وندا بٷگٸن كەتٸڭدەر, – دەدٸ دە شىعىپ كەتتٸ.
— كەتسەك كەتەمٸز! نەمەنە, سەنەن باسقادا ٷي جوق پا ەكەن? – دەدٸم كەتٸپ بارا جاتقان ەيەلدٸڭ سوڭىنان ايقايلاپ. «بٸز كٶشەمٸز» دەدٸم سوسىن كەلٸنشەگٸمە قاراپ.
— ەستٸدٸم.
ٷنٸ ايانىشتى شىقتى. بٶلمەمٸزگە بارۋعا جٷرەكسٸنٸپ, قازان-وشاقتىڭ ماڭىن تورۋىلدادىم دا قالدىم.
— اعامنىڭ قاسىنا بارساڭشى.
— مەن ۇيالىپ تۇرمىن, ساداعاڭ كەتەيٸن سەن بارشى!
— جارايدى, مەن بارايىن, سەن تاماق ٸشەردە كەلەرسٸڭ. بٶلمەگە كٸرٸپ كەتكەنٸ سول ەكەن, دەرەۋ تاسىر-تۇسىر جٷگٸرٸپ كەلدٸ.
— اعام جوق, كەتٸپ قالىپتى?!
وسى سٶز ماعان «اعام ٶلٸپ قالىپتى» دەگەندەي قايعىلى ەرٸ ايانىشتى ەستٸلدٸ.
كٶشەگە جٷگٸرٸپ شىقتىم. جاڭبىردىڭ استىندا, بٸرەۋ تار كەشەنٸ بويلاپ بارا جاتقانداي كٶرٸندٸ. قايناعام ەمەس پە ەكەن? ايقايلاپ شاقىرماسام جەتە الار ەمەسپٸن. بٸراق نە دەپ ايعايلارىمدى دا بٸلمەيمٸن, «قايناعا», دەپ ايقايلاۋىم كەرەك ەدٸ, ايعايلاي المادىم, اتىن نە دەپ اتايىن. «پەلەنباي اعا» دەپ اتايىن با? «قايناعا» دەپ اتاۋعا مەن تاتيمىن با?
تٶڭٸرەكتٸ شارلاپ قايناعامدى تابا الماي, قۇر سٷلدەرٸمدٸ سٷيرەتٸپ ٷيگە قايتىپ كەلدٸم, كەلگەن بەتٸ ۇيعىر قاتىنمەن ۇرسىستىم. اقىرى شىنداپ كٶشۋگە بەكٸندٸم. كٶرپەنٸ بۋىپ-تٷيٸپ, يىعىما سالدىم دا, شاباداندى بٸر قولىما ۇستاپ, سىرتقا بەتتەدٸم. باسقا نەرسەگە باس قاتىرمادىم, ٷيدە قانشا قاسىق, قانشا شىنى بار, بەر-بەرٸ ماعان ايان. كٶپ ەمەس, كٶشە-كٶشە كٶندٸككەن پەندەمٸز, سول سەبەپتٸ, ينە-جٸبٸنە دەيٸن بەرٸ مەنٸڭ سانامدا سايراپ تۇر. قالعانىن كەلٸنشەگٸم كولىنا ۇستاي سالاتىنىن سەزٸپ كەلەمٸن.
جاڭبىر تٶپەپ تۇر. تٷندەلەتٸپ جاياۋ كەلەمٸز, يىعىمدا كٶرپە-جاستىق, قولىمدا شابادان, بٸردەڭەلەرٸن كٶتەرٸپ كەلٸنشەگٸم سوڭىمنان ەرٸپ كەلەدٸ. كٶشەلەر شۇرىق تەسٸك. شۇقىرىنا اياعىڭدى مالىپ الساڭ سۋى شالپ ەتٸپ, تٸرسەگٸڭنەن كەلەدٸ. العاشىندا قورعانىپ ەدٸم, سەلدەن سوڭ سوقىر ادامشا بىلشىلداتىپ باسا بەردٸم. الدىمدا ماشينا كٶرٸنسە دە, قورعانار مەن جوق. ماشينا كٶرٸنبەدٸ. تاكسي ۇستاۋعا ٷلكەن جولعا قاراي بەتتەدٸك.
ايالدامانىڭ تۇسىنان شىقتىق, سۋدان شىققان تىشقانداي ايالدامانىڭ استىندا جاڭبىردان پانالاپ تۇرمىز. ويىم تاكسي توسىپ, پەتەر ٸزدەۋ. باعىما قاراي جاقسى بٸرەۋ تابىلاتىن شىعار دەپ ٷمٸتتەنەم.
سٸركٸرەپ جاۋعان اق جاڭبىر باسىلار ەمەس. «استىڭنان سۋ شىقتى ما?» دەۋشٸ ەدٸ. سۋ ەمەس, شۋ شىقتى عوي, سۋ شىعاتىن ٷيٸم بولسا, جەتٸ تٷندە بەزبەي-اق, تۇنشىعىپ ٶلسەم دە جاتا بەرەر ەدٸم, ەتتەڭ! كەنەت ايالداماداعى جارناما قاعازدارىنا كٶزٸم تٷستٸ.
بٸزگە قاجەتٸ بار ما ەكەن دەپ ٷڭٸلە تٷستٸم. كٶزٸم جايناپ سالا بەردٸ, ٷي جالداپ العىڭ كەلسە, حابارلاس دەپتٸ. ٶڭٸم بە, تٷسٸم بە? نەشە قايتالاپ وقىپ شىقتىم. تەلەفون نٶمٸرٸ دە انىق جازىلىپتى. دەرەۋ تەلەفون شالدىم. ار جاعىنان:
— بۇل كٸم? – دەگەن ەركەك داۋىسى ەستٸلدٸ.
— اعا, مەن عوي... جارنامادان وقىدىم, پەتەر ٸزدەپ جٷر ەدٸك.
— يە, بار... بٸراق قازٸر ٶتە جەي بولىپ كەتتٸ عوي.
— بەرٸبٸر, اعا. باعاسىن ايتىڭىز, قازٸر ٶزٸمٸز بارامىز.
— نەشە ادام ەدٸڭدەر?
— جاس وتاۋمىز, كەلٸنشەگٸم ەكەۋمٸز عانامىز.
— ٷيلەنگەن بە ەدٸڭ? بٸزگە بالا-شاعانىڭ كەرەگٸ جوق.
— مىنا كەيپٸمٸزبەن بالانى قالاي باعامىز اعا, ەزٸرشە بالامىز جوق.
— ا, وندا بىلاي بولسىن, مەن دە ەيەلٸممەن بٸرگە تۇرامىن, بٸر بٶلمەسٸن جالعا بەرەمٸز.
— كانشا بولادى, ەدٸرەسٸن ايتىڭىزشى!
— باعاسى جيىرما مىڭ تەڭگە, قىمبات ەمەس شىعار?
— قىمبات ەمەس.
— ەرتەڭ كەلسەڭدەر قايتەدٸ!
— جوق, قوجايىنمەن كەلٸسپەي قالىپ, بٸزدٸ قۋىپ شىققانى.
— مىنا تٷندە مە? نەتكەن وپاسىز ەدٸ. ەي, ٶزدەرٸڭ دە تەنتەكسٸندەر عوي تەگٸ, تىنىش جٷرمەگەنسٸڭدەر!
— جوق, بٸزدە كٸنە جوق.
كەلٸنشەگٸمنٸڭ جٷزٸن جاس جۋىپ كەتكەن بە, ەلدە, جاڭبىر سۋى جۋىپ كەتكەن بە, ەيتەۋٸر مالمانداي سۋ. ەرنٸ دٸر-دٸر ەتەدٸ. جاڭبىردان قورعانا تٷسٸپ مەنٸڭ ميميكامدى باعۋدا.
— وندا بىلاي بولسىن, باۋىرىم. بٸز تىنىشتىقتى قالايمىز. قوناق كەلمەيتٸن بولسىن!
— جارايدى.
— اراق ٸشۋشٸ بولماڭدار.
— ول نە دەگەنٸڭٸز اعاسى, مەن اراق ٸشكەن ادامدى ٶلەردەي جەك كٶرەم.
— مەن ٸشەم عوي, مەنٸ دە جەك كٶرەسٸڭ بە?
— جو-عا, سٸز ٸشە بەرٸڭٸز, سٸزدٸ جەك كٶرمەيمٸن.
— حا,حا, حا, تاماقتى بٶلەك جاساپ ٸشەسٸڭدەر.
— ونى بٸلەمٸز ەندٸ, بٸرگە تۇرىپ جٷرمٸز عوي.
— كەلٸنشەگٸڭ بيٸك ٶكشە اياك كيٸم كيمەيتٸن بولسىن.
— نەگە?! ونىڭ قاتىسى قانشا?
— قاتىسى قانشا دەيسٸڭ بە-ەي? دەلٸزدەن كٸرگەندە مازامىز كەتەدٸ عوي.
— جارايدى.
— دالاعا شىققاندا اياقتارىڭنىن ۇشىمەن باسىپ شىعىڭدار.
— نەگە?
— دىبىسى شىقپاۋ ٷشٸن, ەيەلٸم ۇناتپايدى.
— ايتقانىڭىز بولسىن.
— ال كٸرگەن كەزدە....
— وندا دا اياقتىڭ ۇشىمەن كٸرەمٸز عوي?
— جوق. كٸرگەن كەزدە ٶكشەلەرٸڭمەن ەپتەپ, دىبىس شىعارماي كٸرەسٸڭدەر..
— ماقۇل, ماقۇل, ماقۇل.
— ال تاماق جاساعان كەزدە...
— يٸسٸن شىعارماي, اياق-تاباقتى سالدىرلاتپاي جاسايمىز عوي.
— ونى قايدان بٸلەسٸڭ?
— اعا, اۋ اعا!
— تىڭداپ تۇرمىن.
— اتاڭنىڭ باسى.
— نە, سەن... ادام بوقتادىڭ عوي, كٸمسٸڭ ٶزٸڭ?
— بوقتىقتىڭ ٷلكەنٸ مىناۋ, ەستٸپ ال, قازاق بىلاي بوقتايدى, جەتپٸس جەتٸ اتاڭنىڭ باسى, ٷي, تەكسٸز حايۋان سول! ويناستان تۋعان مالعۇن! - دەدٸم دە, تەلەفوندى جابا سالدىم.
جاڭبىر تولاستايىن دەدٸ, سٷرەپەتٸ كەتكەن ايعىز-ايعىز كٶشەمەن قاراڭعى تٷن قۇشاعىنا سٸڭٸپ بارامىز.
پەتەر ٸزدەپ جٷرمٸز...
الماتى, 2007 ج.
ەربولات ەبٸكەنۇلى
