«Qazaq ádebieti» aptalyǵynyń oqyrmany eleńdei kútip otyratyn «Ákege hat» aidarynynyń búgingi qonaǵy belgili jazýshy Didahmet Áshimhanulynyń qarashańyraq iesi Dáýlet Áshimhan bolyp otyr. Didahmet Áshimhanulyn ádebi orta, ózinen keiingi tolqyn Didaǵa deýshi edi. Didaǵańnyń qalamynan týǵan ár shyǵarmasyn oqyrman qaýym izdep júrip oqityn. Ásirese, jastar jaǵy Didahmet Áshimhanulynyń sózin tyńdap, oi bólisýge qumar edi. Qalamgerdiń jazǵan shyǵarmalary men izgi joly keiingige úlgi-ónege ekenin osy bir shaǵyn da shymyr hattan da ańdaisyz!..
Áke, sizdiń ómirden ótkenińizge biyl bes jyl. Osy bes jyl meniń qasymda bolmasańyz da, sizdiń ómir boiy jinaǵan abyroiyńyz ben bedelińiz maǵan áli kómektesip keledi. Qaida barsam da «Didahmettiń uly ekensiń ǵoi» dep jyly qabaq tanytyp, bári de qol ushyn sozýǵa daiyn. Kei jerde atyńyzdy aitsam boldy, jolym ashylyp sala beretini bar. Sizdi ataǵan kezde adamdardyń júzderi jadyrap, sózderi jumsaryp shyǵa keletinin kórseńiz ǵoi, ózińiz de tańǵalar edińiz. Tipti sizdi ómirde kórmese de shyǵarmalaryńyzben jete tanys jandar kóp, esimińiz eldiń jadynda. Osynyń bári ózińizdiń tabandy eńbegińizdiń jáne ómir boiy «adamgershilik» degen printsippen júrgenińizdiń arqasy ekeni anyq. Al «adamgershilik» printsipimen ómir súrý óte qiyn ekenin árkim biledi.
Áli esimde, qiyndyǵy qat-qabat kelgen 1990-jyldary maiǵa suqqan jez qasyqtai jylpyldaǵan keibir kisilerdiń sizdi aldap ketken kezderi bolǵan. Sonda kishkentai bolsam da sizdiń ańqaýlyǵyńyzǵa, sengishtigińizge renjitinmin. Ásirese ,«Buiyrǵany bolady», «Bári ret-retimen» degen sózderińiz meniń ashýymdy keltiretin. Esińizde me, birde saiajaidan úi satyp alamyz dep birtalai jerdi araladyq. Sodan bireýine qyzyǵyp, ony alamyn dep iesine ýáde berdińiz. Sál tómen túse bere taǵy bir saiajai kózge shalyndy. Baǵanaǵy úige qaraǵanda áldeqaida jaqsy jáne jolǵa jaqyn eken. Sol úidi alaiyq degenimde: «Men jańaǵy kisige sóz berip qoidym, endi almasaq, uiat bolady», – dep jaýap bergen edińiz ǵoi. Jan-jaqtan qanshama aitsaq ta kóndire almadyq. Qazir oilap qarasam, sonyńyz durys eken. «Sóz berdiń be, iste!» deýshi edińiz. Esesine, «Didahmet» degen atyńyzdy qai jerde bolsa da taza saqtap qaldyńyz! Bul eshbir aqshaǵa, eshbir keremet dachaǵa teńese almaidy ǵoi. Sizdiń esimińiz bizge biik bedel, úlken abyroi. Isterińiz úlgi-ónege. Bul búgingi biz úshin de, erteńgi urpaǵyńyz úshin de úlken maqtanysh.
Mektepte ortasha oqydym, soǵan bir qabaq shytyp, maǵan urysqan kezińizdi kórgem joq. «Oqýdyń túbine eshkim jetken joq, balam», – deitinsiz ázildep. Oqý bitirgen soń da «mynaǵan tús, bylai iste, anany búit» demepsiz ǵoi, shirkin. Jalpy, maǵan aqyl aitýyńyz sirek, aitar oiyńyzdy ázildep qana jetkizetinsiz. Sol qasietińizge tym riza bolýshy edim. Kúldirip otyryp-aq aitqyńyz kelgendi baiyppen jetkizýshi edińiz. Bul ádis aqyl aitýdan góri anaǵurlym tiimdi bolatyn. Sondai tárbie kórgenim úshin ózińizge jáne Qudaiǵa rizashylyǵym sheksiz.
Bir qyzyǵy, úige qanshama qonaq kelse de dastarhan basynan qýmaitynsyz. Másele tamaqta emes, qonaqtar aitatyn ǵibratty áńgimede edi. Dastarhan basynda talai tamasha áńgime órbitin. Bizdiń úiden 1980-90 jyldardaǵy elge belgili aqyn-jazýshylardyń kóbi dám tatty. Solardyń ishinde Qalihan Ysqaq, Oralhan Bókei, Saǵat Áshimbaev, Qaiym Muhamedhanov bar. Basqa da dostaryńyz ben qalamdas aǵa-inilerińiz úige jii keletin. Osy sózderdi jazyp otyrǵan kezimde sol aǵalardyń sózderi men ózderi elestedi. Sonyń bári úlkenderdiń esti sózin tyńdasyn, ózin eresek adamdai sezinsin degenińiz eken. Osy tárbieniń arqasynda kez kelgen ortada qysylyp-qymtyrylmai, ózimdi erkin ustaýǵa úirendim. Qazir de úlkenderdiń ortasynda otyra qalsam, sondai áńgimelerdi izdeimin, ańsaimyn.
Jasym jiyrmadan asqannan keiin ekeýmizdiń aramyz tipti jaqyndai tústi. Siz meni dosym deitinsiz. Ishtegi búkil syryńyzdy maǵan aitýshy edińiz. Men kóp degende jaqsy tyńdarman bolǵan shyǵarmyn. Jasyratyny joq, meniń de eń jaqyn dosym, syrlasym siz edińiz.
Óse kele men sizdi áke retinde bir syilasam, al adam retinde eki ese qurmetteitin boldym. Óitkeni sizdiń júregińiz óte taza, dosqa adaldyǵyńyz kirshiksiz, jan-dúnieńiz appaq edi, tirshilik ataýlynyń bárine meiirbandyqpen qaraitynsyz. Kez kelgen kisige riiasyz kómektesýge únemi daiyn turatynsyz. Osy qasietińizge qatty súiinýshi edim. Ishimnen sizdi perishte deitinmin. Sebebi siz siiaqty meiirimdi adam jer betinde joq siiaqty, sizge uqsaý múlde múmkin emes.
Ómirińizdiń sońyna qarai ólim týraly jii aitatyn boldyńyz. Keýdeńizdiń bos bop qalǵanyn, ómirdiń mánsiz bop ketkenin tilge tiek ettińiz. Sol keýdeńizge bir jaryq sáýle túse me dep Almaty oblysynyń Qainazar aýylyndaǵy Sanjar Kerimbaidyń úiine birneshe márte bardyq. Ákemiz kóńildi otyrsyn dep Sanjar aǵamyz dastarhanǵa marqum Beisen Quranbek pen Abzal Quspandy shaqyrǵan edi. Túnniń bir ýaǵynda áreń taraǵanymyz esimde. Sonyń áserimen «Jyndy jel» degen áńgime men «Kók periniń kerdeńi» atty pesa jazyp qaldyrdyńyz. Men bulardy klassikalyq týyndylar dep senimmen aitar edim. Oqyp otyryp riza bolasyń.
Kóńilińizdi qansha aýlaǵanmen ólim týraly aita berdińiz. Ásirese «Men ketip qalsam, Altaiǵa jerle», tipti «ólsem, meni shyǵararda «Qońyr» tobynyń «Sáýlem-ai» óleńin qoiǵyz», – dedińiz. Aqyry ózińiz kóp oilaǵan ólim de kelip jetti. «Amanatqa qiianat joq» dep, tilegińizdi oryndadyq. Ómir boiy jyrlap ótken Ótúkenge jerledik. Basynda sengim kelgen joq. Qabyrǵam qaiysyp, esimdi jiia almai qalǵan sátte eń birinshi bolyp qolyn sozǵan jaryqtyq Beisen Quranbek aǵamyz edi. Janyna tartyp, úiine shaqyryp, aǵalyq aqylyn aityp júrekti jubatty. Endi Beisen aǵa ekeýińiz rýhani suhbatty máńgilik mekende jalǵaǵan bolarsyzdar.
Artyńyzda úlken mura qaldy. Ásirese, kúndelikterińiz ǵajap. Oqyp otyryp sol bir kezge oralyp, ishinde júrgendei áserde bolamyn. Meniń endigi paryzym – siz qaldyrǵan murany jaryqqa shyǵarý, shyǵarmashylyǵyńyzdy nasihattaý jáne urpaǵyńyzǵa durys tárbie berý. Sebebi biz jaman qylyq kórsetsek, sóz sizge tiedi. Sondyqtan da bizge artylǵan jaýapkershilik júgi eki ese aýyr.
Bizge degen qamqorlyǵyńyzdyń zor bolǵany sonshalyq, tipti saqtandyrý kompaniiasyna qarajat salyp, ómirińizdi saqtandyryp ketipsiz. Siz ketken soń sol kompaniia bizge bes jyldai aqsha tólep turdy. Buny da kóregendigińiz dep bilemin. «El-shejire» dep ózińiz at qoiǵan baspany da maǵan qaldyryp kettińiz. Qazir ózińiz bastaǵan isti odan ári jalǵastyryp, kitap shyǵaryp jatyrmyz. Bárine shúkir deimiz.
Aitaiyn degenim, meniń ómirimde ózińizdei ákem bolǵany úshin taǵdyryma shyn rizamyn. Týǵannan erkelettińiz, oqyttyńyz, tárbie berdińiz, ákelik mahabbat syiladyńyz, dos bola bildińiz, sońyńyzda máńgi ólmeitin mura qaldyrdyńyz. «Osynyń bárin qalai aqtasam eken?» degen oi da mazalaidy. Shamam kelgenshe atyńyzdy óshirmeýge, esimińizge daq túsirmei, biikte ustaýǵa tyrysamyn. Shyn máninde búkil jaqsylyǵyńyzdyń myńnan birin aqtasam da, menen baqytty adam bolmas edi dep oilaimyn.
Jatqan jerińiz jaily, janyńyz jannatta bolsyn, jan Áke!
