«قازاق ەدەبيەتٸ» اپتالىعىنىڭ وقىرمانى ەلەڭدەي كٷتٸپ وتىراتىن «ەكەگە حات» ايدارىنىنىڭ بٷگٸنگٸ قوناعى بەلگٸلٸ جازۋشى ديداحمەت ەشٸمحانۇلىنىڭ قاراشاڭىراق يەسٸ دەۋلەت ەشٸمحان بولىپ وتىر. ديداحمەت ەشٸمحانۇلىن ەدەبي ورتا, ٶزٸنەن كەيٸنگٸ تولقىن ديداعا دەۋشٸ ەدٸ. ديداعاڭنىڭ قالامىنان تۋعان ەر شىعارماسىن وقىرمان قاۋىم ٸزدەپ جٷرٸپ وقيتىن. ەسٸرەسە, جاستار جاعى ديداحمەت ەشٸمحانۇلىنىڭ سٶزٸن تىڭداپ, وي بٶلٸسۋگە قۇمار ەدٸ. قالامگەردٸڭ جازعان شىعارمالارى مەن ٸزگٸ جولى كەيٸنگٸگە ٷلگٸ-ٶنەگە ەكەنٸن وسى بٸر شاعىن دا شىمىر حاتتان دا اڭدايسىز!..
ەكە, سٸزدٸڭ ٶمٸردەن ٶتكەنٸڭٸزگە بيىل بەس جىل. وسى بەس جىل مەنٸڭ قاسىمدا بولماساڭىز دا, سٸزدٸڭ ٶمٸر بويى جيناعان ابىرويىڭىز بەن بەدەلٸڭٸز ماعان ەلٸ كٶمەكتەسٸپ كەلەدٸ. قايدا بارسام دا «ديداحمەتتٸڭ ۇلى ەكەنسٸڭ عوي» دەپ جىلى قاباق تانىتىپ, بەرٸ دە قول ۇشىن سوزۋعا دايىن. كەي جەردە اتىڭىزدى ايتسام بولدى, جولىم اشىلىپ سالا بەرەتٸنٸ بار. سٸزدٸ اتاعان كەزدە ادامداردىڭ جٷزدەرٸ جادىراپ, سٶزدەرٸ جۇمسارىپ شىعا كەلەتٸنٸن كٶرسەڭٸز عوي, ٶزٸڭٸز دە تاڭعالار ەدٸڭٸز. تٸپتٸ سٸزدٸ ٶمٸردە كٶرمەسە دە شىعارمالارىڭىزبەن جەتە تانىس جاندار كٶپ, ەسٸمٸڭٸز ەلدٸڭ جادىندا. وسىنىڭ بەرٸ ٶزٸڭٸزدٸڭ تاباندى ەڭبەگٸڭٸزدٸڭ جەنە ٶمٸر بويى «ادامگەرشٸلٸك» دەگەن پرينتسيپپەن جٷرگەنٸڭٸزدٸڭ ارقاسى ەكەنٸ انىق. ال «ادامگەرشٸلٸك» پرينتسيپٸمەن ٶمٸر سٷرۋ ٶتە قيىن ەكەنٸن ەركٸم بٸلەدٸ.
ەلٸ ەسٸمدە, قيىندىعى قات-قابات كەلگەن 1990-جىلدارى مايعا سۇققان جەز قاسىقتاي جىلپىلداعان كەيبٸر كٸسٸلەردٸڭ سٸزدٸ الداپ كەتكەن كەزدەرٸ بولعان. سوندا كٸشكەنتاي بولسام دا سٸزدٸڭ اڭقاۋلىعىڭىزعا, سەنگٸشتٸگٸڭٸزگە رەنجيتٸنمٸن. ەسٸرەسە ,«بۇيىرعانى بولادى», «بەرٸ رەت-رەتٸمەن» دەگەن سٶزدەرٸڭٸز مەنٸڭ اشۋىمدى كەلتٸرەتٸن. ەسٸڭٸزدە مە, بٸردە ساياجايدان ٷي ساتىپ الامىز دەپ بٸرتالاي جەردٸ ارالادىق. سودان بٸرەۋٸنە قىزىعىپ, ونى الامىن دەپ يەسٸنە ۋەدە بەردٸڭٸز. سەل تٶمەن تٷسە بەرە تاعى بٸر ساياجاي كٶزگە شالىندى. باعاناعى ٷيگە قاراعاندا ەلدەقايدا جاقسى جەنە جولعا جاقىن ەكەن. سول ٷيدٸ الايىق دەگەنٸمدە: «مەن جاڭاعى كٸسٸگە سٶز بەرٸپ قويدىم, ەندٸ الماساق, ۇيات بولادى», – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدٸڭٸز عوي. جان-جاقتان قانشاما ايتساق تا كٶندٸرە المادىق. قازٸر ويلاپ قاراسام, سونىڭىز دۇرىس ەكەن. «سٶز بەردٸڭ بە, ٸستە!» دەۋشٸ ەدٸڭٸز. ەسەسٸنە, «ديداحمەت» دەگەن اتىڭىزدى قاي جەردە بولسا دا تازا ساقتاپ قالدىڭىز! بۇل ەشبٸر اقشاعا, ەشبٸر كەرەمەت داچاعا تەڭەسە المايدى عوي. سٸزدٸڭ ەسٸمٸڭٸز بٸزگە بيٸك بەدەل, ٷلكەن ابىروي. ٸستەرٸڭٸز ٷلگٸ-ٶنەگە. بۇل بٷگٸنگٸ بٸز ٷشٸن دە, ەرتەڭگٸ ۇرپاعىڭىز ٷشٸن دە ٷلكەن ماقتانىش.
مەكتەپتە ورتاشا وقىدىم, سوعان بٸر قاباق شىتىپ, ماعان ۇرىسقان كەزٸڭٸزدٸ كٶرگەم جوق. «وقۋدىڭ تٷبٸنە ەشكٸم جەتكەن جوق, بالام», – دەيتٸنسٸز ەزٸلدەپ. وقۋ بٸتٸرگەن سوڭ دا «مىناعان تٷس, بىلاي ٸستە, انانى بٷيت» دەمەپسٸز عوي, شٸركٸن. جالپى, ماعان اقىل ايتۋىڭىز سيرەك, ايتار ويىڭىزدى ەزٸلدەپ قانا جەتكٸزەتٸنسٸز. سول قاسيەتٸڭٸزگە تىم ريزا بولۋشى ەدٸم. كٷلدٸرٸپ وتىرىپ-اق ايتقىڭىز كەلگەندٸ بايىپپەن جەتكٸزۋشٸ ەدٸڭٸز. بۇل ەدٸس اقىل ايتۋدان گٶرٸ اناعۇرلىم تيٸمدٸ بولاتىن. سونداي تەربيە كٶرگەنٸم ٷشٸن ٶزٸڭٸزگە جەنە قۇدايعا ريزاشىلىعىم شەكسٸز.
بٸر قىزىعى, ٷيگە قانشاما قوناق كەلسە دە داستارحان باسىنان قۋمايتىنسىز. مەسەلە تاماقتا ەمەس, قوناقتار ايتاتىن عيبراتتى ەڭگٸمەدە ەدٸ. داستارحان باسىندا تالاي تاماشا ەڭگٸمە ٶربيتٸن. بٸزدٸڭ ٷيدەن 1980-90 جىلدارداعى ەلگە بەلگٸلٸ اقىن-جازۋشىلاردىڭ كٶبٸ دەم تاتتى. سولاردىڭ ٸشٸندە قاليحان ىسقاق, ورالحان بٶكەي, ساعات ەشٸمباەۆ, قايىم مۇحامەدحانوۆ بار. باسقا دا دوستارىڭىز بەن قالامداس اعا-ٸنٸلەرٸڭٸز ٷيگە جيٸ كەلەتٸن. وسى سٶزدەردٸ جازىپ وتىرعان كەزٸمدە سول اعالاردىڭ سٶزدەرٸ مەن ٶزدەرٸ ەلەستەدٸ. سونىڭ بەرٸ ٷلكەندەردٸڭ ەستٸ سٶزٸن تىڭداسىن, ٶزٸن ەرەسەك ادامداي سەزٸنسٸن دەگەنٸڭٸز ەكەن. وسى تەربيەنٸڭ ارقاسىندا كەز كەلگەن ورتادا قىسىلىپ-قىمتىرىلماي, ٶزٸمدٸ ەركٸن ۇستاۋعا ٷيرەندٸم. قازٸر دە ٷلكەندەردٸڭ ورتاسىندا وتىرا قالسام, سونداي ەڭگٸمەلەردٸ ٸزدەيمٸن, اڭسايمىن.
جاسىم جيىرمادان اسقاننان كەيٸن ەكەۋمٸزدٸڭ ارامىز تٸپتٸ جاقىنداي تٷستٸ. سٸز مەنٸ دوسىم دەيتٸنسٸز. ٸشتەگٸ بٷكٸل سىرىڭىزدى ماعان ايتۋشى ەدٸڭٸز. مەن كٶپ دەگەندە جاقسى تىڭدارمان بولعان شىعارمىن. جاسىراتىنى جوق, مەنٸڭ دە ەڭ جاقىن دوسىم, سىرلاسىم سٸز ەدٸڭٸز.
ٶسە كەلە مەن سٸزدٸ ەكە رەتٸندە بٸر سىيلاسام, ال ادام رەتٸندە ەكٸ ەسە قۇرمەتتەيتٸن بولدىم. ٶيتكەنٸ سٸزدٸڭ جٷرەگٸڭٸز ٶتە تازا, دوسقا ادالدىعىڭىز كٸرشٸكسٸز, جان-دٷنيەڭٸز اپپاق ەدٸ, تٸرشٸلٸك اتاۋلىنىڭ بەرٸنە مەيٸرباندىقپەن قارايتىنسىز. كەز كەلگەن كٸسٸگە ريياسىز كٶمەكتەسۋگە ٷنەمٸ دايىن تۇراتىنسىز. وسى قاسيەتٸڭٸزگە قاتتى سٷيٸنۋشٸ ەدٸم. ٸشٸمنەن سٸزدٸ پەرٸشتە دەيتٸنمٸن. سەبەبٸ سٸز سيياقتى مەيٸرٸمدٸ ادام جەر بەتٸندە جوق سيياقتى, سٸزگە ۇقساۋ مٷلدە مٷمكٸن ەمەس.
ٶمٸرٸڭٸزدٸڭ سوڭىنا قاراي ٶلٸم تۋرالى جيٸ ايتاتىن بولدىڭىز. كەۋدەڭٸزدٸڭ بوس بوپ قالعانىن, ٶمٸردٸڭ مەنسٸز بوپ كەتكەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸڭٸز. سول كەۋدەڭٸزگە بٸر جارىق سەۋلە تٷسە مە دەپ الماتى وبلىسىنىڭ قاينازار اۋىلىنداعى سانجار كەرٸمبايدىڭ ٷيٸنە بٸرنەشە مەرتە باردىق. ەكەمٸز كٶڭٸلدٸ وتىرسىن دەپ سانجار اعامىز داستارحانعا مارقۇم بەيسەن قۇرانبەك پەن ابزال قۇسپاندى شاقىرعان ەدٸ. تٷننٸڭ بٸر ۋاعىندا ەرەڭ تاراعانىمىز ەسٸمدە. سونىڭ ەسەرٸمەن «جىندى جەل» دەگەن ەڭگٸمە مەن «كٶك پەرٸنٸڭ كەردەڭٸ» اتتى پەسا جازىپ قالدىردىڭىز. مەن بۇلاردى كلاسسيكالىق تۋىندىلار دەپ سەنٸممەن ايتار ەدٸم. وقىپ وتىرىپ ريزا بولاسىڭ.
كٶڭٸلٸڭٸزدٸ قانشا اۋلاعانمەن ٶلٸم تۋرالى ايتا بەردٸڭٸز. ەسٸرەسە «مەن كەتٸپ قالسام, التايعا جەرلە», تٸپتٸ «ٶلسەم, مەنٸ شىعاراردا «قوڭىر» توبىنىڭ «سەۋلەم-اي» ٶلەڭٸن قويعىز», – دەدٸڭٸز. اقىرى ٶزٸڭٸز كٶپ ويلاعان ٶلٸم دە كەلٸپ جەتتٸ. «اماناتقا قييانات جوق» دەپ, تٸلەگٸڭٸزدٸ ورىندادىق. ٶمٸر بويى جىرلاپ ٶتكەن ٶتٷكەنگە جەرلەدٸك. باسىندا سەنگٸم كەلگەن جوق. قابىرعام قايىسىپ, ەسٸمدٸ جييا الماي قالعان سەتتە ەڭ بٸرٸنشٸ بولىپ قولىن سوزعان جارىقتىق بەيسەن قۇرانبەك اعامىز ەدٸ. جانىنا تارتىپ, ٷيٸنە شاقىرىپ, اعالىق اقىلىن ايتىپ جٷرەكتٸ جۇباتتى. ەندٸ بەيسەن اعا ەكەۋٸڭٸز رۋحاني سۇحباتتى مەڭگٸلٸك مەكەندە جالعاعان بولارسىزدار.
ارتىڭىزدا ٷلكەن مۇرا قالدى. ەسٸرەسە, كٷندەلٸكتەرٸڭٸز عاجاپ. وقىپ وتىرىپ سول بٸر كەزگە ورالىپ, ٸشٸندە جٷرگەندەي ەسەردە بولامىن. مەنٸڭ ەندٸگٸ پارىزىم – سٸز قالدىرعان مۇرانى جارىققا شىعارۋ, شىعارماشىلىعىڭىزدى ناسيحاتتاۋ جەنە ۇرپاعىڭىزعا دۇرىس تەربيە بەرۋ. سەبەبٸ بٸز جامان قىلىق كٶرسەتسەك, سٶز سٸزگە تيەدٸ. سوندىقتان دا بٸزگە ارتىلعان جاۋاپكەرشٸلٸك جٷگٸ ەكٸ ەسە اۋىر.
بٸزگە دەگەن قامقورلىعىڭىزدىڭ زور بولعانى سونشالىق, تٸپتٸ ساقتاندىرۋ كومپانيياسىنا قاراجات سالىپ, ٶمٸرٸڭٸزدٸ ساقتاندىرىپ كەتٸپسٸز. سٸز كەتكەن سوڭ سول كومپانييا بٸزگە بەس جىلداي اقشا تٶلەپ تۇردى. بۇنى دا كٶرەگەندٸگٸڭٸز دەپ بٸلەمٸن. «ەل-شەجٸرە» دەپ ٶزٸڭٸز ات قويعان باسپانى دا ماعان قالدىرىپ كەتتٸڭٸز. قازٸر ٶزٸڭٸز باستاعان ٸستٸ ودان ەرٸ جالعاستىرىپ, كٸتاپ شىعارىپ جاتىرمىز. بەرٸنە شٷكٸر دەيمٸز.
ايتايىن دەگەنٸم, مەنٸڭ ٶمٸرٸمدە ٶزٸڭٸزدەي ەكەم بولعانى ٷشٸن تاعدىرىما شىن ريزامىن. تۋعاننان ەركەلەتتٸڭٸز, وقىتتىڭىز, تەربيە بەردٸڭٸز, ەكەلٸك ماحاببات سىيلادىڭىز, دوس بولا بٸلدٸڭٸز, سوڭىڭىزدا مەڭگٸ ٶلمەيتٸن مۇرا قالدىردىڭىز. «وسىنىڭ بەرٸن قالاي اقتاسام ەكەن?» دەگەن وي دا مازالايدى. شامام كەلگەنشە اتىڭىزدى ٶشٸرمەۋگە, ەسٸمٸڭٸزگە داق تٷسٸرمەي, بيٸكتە ۇستاۋعا تىرىسامىن. شىن مەنٸندە بٷكٸل جاقسىلىعىڭىزدىڭ مىڭنان بٸرٸن اقتاسام دا, مەنەن باقىتتى ادام بولماس ەدٸ دەپ ويلايمىن.
جاتقان جەرٸڭٸز جايلى, جانىڭىز جانناتتا بولسىن, جان ەكە!
