Oblys basshylyǵynyń tizginin Danial AHMETOV ustaǵan keiingi eki jyl ishinde aimaqtyń áleýmettik-ekonomikalyq damý qarqyny jahandyq daǵdarysqa qaramastan bir mysqal da kemigen emes. Kerisinshe ústemelene túsýde. Ár salada qol jetkizgen joǵary ósimder soǵan dálel.
Indýstrialdy jobalardyń igiligin kóre bastadyq
Qazirgi ýaqytta oblystyń Indýstrialdy Kartasyna jiyntyq quny 1160 mlrd teńgeni quraityn 82 joba engizilgen. Bul jobalar iske asyrylǵanda 19 myń jumys orny qurylady.
Byltyr jáne biylǵy qarashaǵa deiingi aralyqta quny 7,6 mlrd teńge turatyn toǵyz joba Indýstriialandyrý kartasy boiynsha iske asyp, 849 jumys orny ashyldy. Jyl sońyna deiin 3,4 mlrd teńge bolatyn taǵy bes jobany qoldanysqa engizý josparda bar.
Óńirdegi ónerkásip óndirisiniń áleýetin aitarlyqtai arttyratyn respýblikalyq mańyzǵa ie eki birdei iri joba qolǵa alynǵan bul kúni. Onyń biri Óskemen qalasyndaǵy quny 113 mlrd teńge bolatyn, tórt myń adamdy eńbekpen qamtamasyz etetin tolyq tsikldi avtokólik zaýyty men kóliktiń qosalqy jabdyqtaryn shyǵaratyn tehnopark qurylysy. Ekinshisi, Aiagóz aýdanynda 364 mlrd teńgege salynyp jatqan Aqtoǵai taý-ken baiytý kombinaty. Munda 1,5 myń adam jumys isteitin bolady.
Aýyl sharýashylyǵy alǵa basyp keledi
Sútti óndirý jáne óńdeý kólemin arttyrý maqsatynda oblysta 37 taýarly-sút fermasy qaita jóndeý jáne, 36 sút qabyldaý pýnktin qurý boiynsha keshendi baǵdarlama bastaý alǵan. Búginge deiin 30 taýarly-sút fermasy ashylyp, 32 sút qabyldaý pýnkti uiymdastyryldy. 11,2 myń tonna sút jinaldy.
Et jáne et ónimderi óndirisin dasytý úshin investorlar tartý maqsatynda 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan iri jobalar jasaldy. Olar:
Aiagóz aýdanynda «Eýraziia Agro Holding» JShS jylyna 11,5 myń tonna et óndiretin qýaty bar mal soiý tsehy jáne 50 myń bas qoi men bir myń bas iri qarany bir ýaqytta ustaýǵa múmkindik beretin bordaqylaý alańyn salý.
Kópekti aýdanynda «Elimai Kókpekti» JShS jylyna alty myń tonna et óndiretin tseh pen úsh myń bas iri qara malyn bordaqylaityn alań qurý.
Úrjar aýdanynda jyldyq qýaty 30 myń qus etin quraityn fabrika qurylysy.
Balyq sharýashylyǵyn damytyp, jaǵalaýda turatyn jurtty jumyspen qamtý úshin tórt balyq aýlaý kooperativi (172 balyqshy) qurylyp, 142 iesiz sýda júzý quraly zańdastyrylǵan. Sý qoimalaryna 320 myńnan astam shabaq jiberildi. Osy jyldyń basynan beri balyq aýlaýǵa 9,8 myń ruqsat berildi.
Qytaidyń ShUAR-men bizdiń oblystyń seriktestigi aiasynda biyl tuńǵysh ret 400 tonna balyq atalǵan aimaqqa eksporttaldy.
Ulan aýdanynda jylyna tórt tonna ýyldyryq pen 45 tonna bekire tuqymdas balyq etin óndiretin, eń bastysy 23 jumys orny ashylatyn keshenniń qurylysy jalǵasýda.
Qurylysta quldyraý joq
Qurylysy saǵyzdai sozylyp kelgen 118 problemalyq nysannyń máselesi tiianaqtaldy. Alty jyl boiy salynǵan Óskemendegi Qan ortalyǵy qoldanysqa berilip, 11 mektep pen tórt balabaqsha, toǵyz aýyldyq dárigerlik ambýlatoriia jáne ózge de birqansha nysandar esikterin aiqara ashty. Biyl oblys ortalyǵynda 200 orynǵa shaqtalǵan qalalyq balalar aýrýhanasynyń qurylysy bastaldy. Al endi keiingi eki jylda salynyp, iske qosylǵan nysandarǵa kelsek, 24 bilim berý mekemesi, onyń ishinde 19 mektep pen bes mektepke deiingi tárbie oshaǵy.
Jalpaq jurttyń basty máselesine ainalǵan baspanamen qamtýǵa keler bolsaq, 2015 jyly oblysta 318 myń sharshy metr turǵyn úi qoldanysqa ótti. Ol aldyńǵy jylǵydan 101,5 paiyzǵa artyq. Óskemen, Semei, Ridder qalalarynda, Glýbokoe, Ulan, Borodýliha, Úrjar aýdandarynda kóp páterli úiler boi kóterdi.
Biyl barlyq qarjylandyrý kózderi esebinen oblys ortalyǵynda 742,3 myń sharshy metr baspana qurylysy júrgizilýde.
Áleýmettik salanyń áleýeti zor
Elimizdiń bilim berý salasynda qolǵa alynǵan úsh tilde oqytý «qanatqaqty jobasynyń» tusaýy bizdiń oblysta kesildi. 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan úsh tildilikti damytý keshendi baǵdarlamasy jasaldy. Oblys ákiminiń bastamasy men «Paryz» qorynyń qoldaýy arqasynda Óskemende múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan 100 oryndyq «Aqniet» mektep-internaty salynýda.
Úrjar aýdanynda qosymsha aýdanaralyq travmatologiialyq bólim ashyldy. Jedel jáne keiinge shegerilmeitin meditsinalyq kómek kórsetý qyzmetin jaqsartý úshin arnaiy jabdyqtalǵan 100 sanitarlyq avtokólik pen eki reanimobil satyp alyndy.
Aýyldyq jerdegi alǵashqy mediko-sanitarlyq qyzmetti nyǵaitý úshin 1,5 mlrd teńgege meditsinalyq qural-jabdyqtar satyp alyndy.
Kadrlardyń biliktiligin arttyrý da nazardan tys qalǵan joq. Biyl Óskemen men Semeidegi perinataldi ortalyqtardyń 12 mamany Angliianyń klinikalyq bazalarynda taǵylymdamadan ótip jatyr.
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy 2020» baǵdarlamasy arqyly biyl 242 nysanǵa jalpy somasy úsh mlrd teńgege jóndeý júrgiziledi. Onyń ishinde 148 bilim oshaǵy, 87 densaýlyq saqtaý jáne jeti mádeniet pen sport nysany bar.
Aimaq sportynyń tynysy ashyldy
Oblys basshylyǵynyń tikelei tapsyrmasymen Óskemen men Semeidiń fýtbol, voleibol komandalary biriktirilip, «Altai» klýby quryldy. Ainaldyrǵan bir jylda «Altai» voleibol klýbynyń erleri men qyzdary qol jetkizgen joǵary jetistikterdi aitpaǵanda, kópshiligi kúmán keltirgen «Altai» fýtbolshylary premer ligaǵa joldama alýy atap óter erekshe oqiǵa. Aiaqdoptyń buqaralyq sipatyn kúsheitip, damyta túsý úshin Óskemende ispandyq «Soxna» kompaniiasymen birge «Real Madrid» tájiribesi negizinde tárbieleitin fýtbol akademiiasy quryldy. Óńirdiń qala-aýdandaryndaǵy jalpy bilim beretin mektepterde sportqa qabiletti balalarǵa arnaiy synyptar ashyldy.
Semeide sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan 200 oryndyq mektep-internat pen jekpe-jek túrleriniń zaly iske qosyldy biyl. Al Óskemende buqaralyq sport túrleri boiynsha joǵary sheberlik mektebi quryldy.
Máńgilik eldiń mádeni muralary
Aimaq basshysynyń airyqsha nazaryndaǵy dúnieniń biri – arheologiiany damytý. Soǵan sáikes tarihi-mádeni qundylyqtarynan bólek týristik áleýeti zor bes joba qolǵa alynǵan. Olardyń ishinde áigili Berel men Shilikti qorymdaryna qosa Abai aýdanyndaǵy Qyryqúńgir, Aiagóz aýdanyndaǵy Qyryqoba, Tarbaǵatai aýdanyndaǵy Eleke sazy, Ulan aýdanyndaǵy Ablaikit qorǵan-shirkeýi bar. Atalǵan zertteý nysandary IýNESKO-nyń Dúniejúzilik mádeni muralar tizimine usynylyp otyr.
Sondai-aq, Katonqaraǵai aýdanynnyń Berel qorymynda ashyq aspan astyndaǵy erekshe murajai boi kóterip, áinekten ádemi sarkofag jasaldy.
Biylǵy arheologiialyq zertteý jumystary nátijesinde qola, temir dáýirlerinen jáne orta ǵasyrdan syr tartatyn úsh myńǵa jýyq artefakt tabylyp, oblystyq tarihi-ólketaný murajaiyna tabys etildi.
Jol azabynan qutylyp kelemiz
Jol qurylysynda negizgi basymdyq ortasha jóndeýge berilýi barlyq jaǵynan tiimdiligin kórsetti. 2015 jyly 27 shaqyrymnan astam qashyqtyqqa kúrdeli jóndeý júrgizilse, 91 shaqyrym trasqa ortasha jóndeý jasaldy. Biyl 3,5 mlrd teńge qarajatqa 221 shaqyrym jol ortasha jóndeýden ótti.
Byltyr Óskemen-Ridder-Resei baǵytyndaǵy trassa qalpyna keltirilip, týristik klasterdiń damýyna qolaily múmkindik jasaldy. Al aǵymdaǵy jyly Ulan aýdanyndaǵy Sibe kólderine, Úrjardaǵy Alakólge, Óskemennen «Nur Taý» shańǵy bazasyna baratyn, Kúrshim-Qaljyr, Óskemen-Tarǵyn-Samar, Borodýliha-Shemonaiha baǵytynda qatynaityn kólik joldarynyń sapasy jaqsardy. Osy jyly Aiagóz-Tarbaǵatai-Boǵas baǵytyndaǵy oblystyq mańyzǵa ie joldyń 78 shaqyrymyna ortasha jóndeý júrgizildi.
Buǵan qosa áýe qatynastarynyń qyzmet sapasy joǵarylap, Óskemende 200 jolaýshylyq ushyp kelý terminaly salynyp jatyr.
Abattanǵan aýyldar men qalalar
Eldi mekenderdi abattandyrý men kógaldandyrý úshin Óskemen qalasynyń E.Slavskii atyndaǵy jaǵalaýda, Gagarin býlvarynda qala turǵyndary buryn-sońdy kórmegen demalys oryndary, oiyn jáne sport alańqailary ornatyldy. Elimizde joq ánshi-bishi sýburqaqtar ortalyq alańnan oiyp oryn tepti. Ertis ózeniniń ústindegi kópirdi qaita jóndeý jumystary aiaqtalýǵa jaqyn. Komendantka arnasy abattandyrylyp, Sáýletai balalar saiabaǵy jańa sipatqa endi.
Sondai-aq, Semei, Ridder, Kýrchatov qalalarynda jáne Zyrian, Besqaraǵai siiaqty birqatar aýdandardyń ortalyqtarynda abattandyrý qarqyndy júrgizildi.
Selkeýsiz seriktestik
Memlekettik-jekemenshik seriktestik aiasynda 2015-2016 jyldar aralyǵynda Eýropalyq qaita qurý jáne damý bankimen 15,4 mlrd teńgeni quraityn úsh jobany qarjylandyrý jóninde nesielik kelisim jasaldy. Aldaǵy ýaqytta Semei men Óskemen qalalarynyń jylýmen, sýmen qamtamasyz etetin injenerlik kommýnikatsiia jelilerin jańǵyrtý josparlanyp otyr. Bul jumystar keler jyly bastalady.
Odan bólek biyl atalǵan qarjylyq institýtpen 22,3 mlrd teńgeniń aldyn ala kelisimi jasaldy. Al EQQDB-men jasalǵan kelisimderdiń jalpy quny 37,7 mlrd teńgeni quraidy. Búgingi kúni Eýropalyq banktiń qaraýynda 250 mlrd teńgeniń 135 jobasy jatyr.
Sol sekildi biyldan bastap jiyntyq baǵasy 88,8 mlrd teńge turatyn jol infroqurylymyna qatysty úsh jobany qaraý boiynsha Aziialyq damý bankimen jumys júrgizilýde.
Bilim, densaýlyq saqtaý, kólik infroqurylymy, turǵyn úi kommýnaldyq sharýashylyǵy salalaryn qamtityn memlekettik-jekemenshik seriktestik aiasyndaǵy daiyndalǵan 22 joba iske jaratýǵa taiap tur.
Biylǵy qańtar aiynda Ulttyq ekonomika ministrligi men Qazaqstan memlekettik-jekmenshik seriktestik ortalyǵy Buqtyrma sý qoimasynyń ústinen kópir salý jobasynyń qujattaryna oń qorytyndy berdi. Qazirgi kúni atalmysh jobany qarjylandyrý máselesi qaralýda. 2017 jyly qurylysty nesielendirý jóninde aldyn ala kelisimge qol qoiylmaq...
Joǵaryda tizbelep ótken derekterge zer salsaq, keiingi eki jylda aimaqta birsypyra jumystyń atqarylǵanyna kózimiz jetip, kóńilimiz senedi. Bolashaqta qolǵa alynatyn joba-josparlardyń da bir parasyn tanystyryp óttik. Osynyń bári árine oblystyń damýy úshin ot pen sýǵa túsip, ter tógip júrgen aimaq basshysynyń eńbegi ekenin de esten shyǵarmaǵan jón.
Qýan Seiit, "Didar" gazeti
