Búginde tórtkúl dúnieniń nazary Braziliia tórinde ótip jatqan tórtjyldyqtyń basty básekesi jazǵy olimpiada oiyndarynda ekeni aitpasa da belgili. Álemniń kil myqtylary bas qosqan alamannyń birinshi kúninde-aq, dziýdoshy Eldos Smetov el qorjynyna kúmis júlde salyp, alty alashty dúr silkindirdi.
Tatami tórinde jasyndai jarqyldaǵan tarazdyq tarlanǵa jankúier bolyp, taqym qyspaǵan qazaq joq shyǵar. Osy tusta, eń aldymen Eldostyń birinshi jankúierleri ata-anasy men týǵan týystary ekenin de aita ketý kerek. Osyǵan orai, olimpiada oiyndarynyń kúmis júldegeri Eldos Smetovtyń úiine arnaiy at basyn buryp, quttyqtap, ákesi Baqtybai men anasy Toqtagúldiń jeńisten keiingi áserlerimen bólisken edik.
- El maqtanyshyna ainalǵan batyr uldaryńyzdyń jarqyn jeńisi qutty bolsyn! Áńgimemizdi Olimpiadanyń aqtyq synynda alǵan áserden bastasaq. Finaldyq kezdesý sońǵy minýttarǵa deiin tartysty, ári shielenisti túrde ótti. Osy kezde tolqyǵan kóńildi qalai bastyńyzdar?
Ákesi, Baqtybai:
- Rahmet! Eldosqa jankúier bolǵan barsha qazaqstandyqtarǵa alǵysymyz sheksiz. Balasy atqa shapsa, ata-anasy úide otyryp taqym qysar qazaqpyz. Biz de basqalar siiaqty jankúier boldyq. Ár kezdesýin tapjylmai otyryp tamashaladyq. Ásirese, aqtyq synda reseilik balýanmen beldesken sáttegi áserdi sózben aityp jetkizý múmkin emes. Sońǵy sátterge deiin teledidardyń aldynda tym-tyrys otyrdyq. Finaldyq kezdesýde teń túsip, qosymsha ýaqyt belgilegende tipten qoiarǵa oryn tappai, typyrshyp qaldym. Eldos utylyp, basyn ustap jatqanda da únsiz qaldyq. Kishkene ýaqyttan keiin ǵana úlken ulym Jandos shapalaq uryp, «kúmis» dep aiqailaǵanda baryp esimizdi jinadyq. Eldostyń ylǵi birinshi oryn alyp júrgenine ábden úirenip alyppyz. (Kúlip). Árine, kez kelgen sportshy Olimpiada shyńyn baǵyndyrýdy armandaidy ǵoi. Ulymnyń bul jeńisi de sol shyńnan kem emes dep oilaimyn.
Anasy, Toqtagúl:
- Eldos ulym barlyq jankúierleriniń úmitin aqtap, el namysyn abyroimen qorǵap shyqqanyna shyn qýandym. Jalpy, Eldos kúreskende men dalaǵa shyǵyp ketem. Ony basynan aiaq qarap otyrýǵa ana júregi shydasyn ba?! Qai jarysta bolmasyn, ol kilemge shyqsa, men syrtqa shyǵyp, tileýin tilep otyramyn. Sosyn, biraz ýaqyt ótip, «jeńdi!» degen daýysty estigennen keiin ǵana úige júgirip kirem. Keshegi jarystaǵy áser múlde bólek. Ol kezde de dalaǵa shyǵyp kettim, bir ainalyp kelip terezeden qarasam, áli kúresip jatyr eken. Taǵy da ketip qaldym. Kelesi kelgenimde balam basyn ustap kilemde jatyr. Ulym Jandostyń sekirip qýanǵanynan keiin ǵana qýanyshtan jylap jiberdim. Biraq, teledidarǵa qarasam Eldostyń ynjyrǵasy túsip, kóńili bosap tur eken. Sosyn, birden Eldosqa «Ulym, qýanyshtan júregimiz jarylyp, bizdiń tóbemiz kókke jetip jatyr. Keremet! Sen bizdiń maqtanyshymyzsyń. Eshqandai ýaiymdama!» - dep, hat joldadym. Artynsha kúlip turǵan sýretterimen jaýap jazdy.
- Eldostyń ózi eshqandai ókinish joq degenimen, onyń sol kezdegi kóz jasynan bir «áttegen-aidy» kórý qiyn emes edi. Resei balýanynda ketken esesi ulyńyzǵa qanshalyqty qiyn soǵady dep oilaisyz?
Ákesi:
- Árine, «áttegen-ai» degen boldy. Ol sport bolǵan soń qalypty jaǵdai. Tatamide ol únemi jeńetin dep aita almaimyn, árine. Tóreshi oynń qolyn joǵary kótergen sátterimen birge jekpe jek alańynan qarsylasynyń jeńisine kýá bolyp qaitqan kezderi de az emes. Tipti, buryn qatarynan jeńilgen kezderi de bolǵan. Biraq, moiymady. Kerisinshe, qateligin túzeýge tyrysyp, aianbai eńbek etti. Shydamdylyqqa úirendi. Al, endi reseilik balýanda ketken esesine kelsek, ol kerisinshe oǵan jeńiske degen ynta syilaidy dep oilaimyn.
Anasy:
- Jarys bolǵan soń, jeńis pen jeńilis qatar júredi ǵoi. Qai kez ekeni esimde joq, bir jarysqa baryp, ertesine telefon shaldy. Jeńilgen be, álde aǵaiynan sóz estigen bolý kerek, kóńil-kúii joq. Onyń aldynda da bir-eki jarysta joly bolmai júrdi. «Mama, men qazir kiimderimdi tastap, bárine qol siltep úige qaitaiyn ba?» - dedi. Sosyn men: «Ulym, olai bolmaidy. Qandai dúnie bolmasyn, ońaishylyqpen kelmeidi. Bulai boldy eken dep, bárine qol siltei berseń, senen eshteńe shyqpaidy. Olai isteme! Ekeýmizge demalýǵa bolmaidy. Myna jaqtan men demalsam, arǵy jaqta sen demalsań, sonda kim jetistikke jetedi?» - dep, ákesi ekeýmiz eki jaqtan demeý berdik. Kelesi kúni kelip qalar ma eken dep oiladyq. Joq, kelmedi! Shydady. Odan keiin, bundai sóz aitqan emes. Ómir bolǵan soń, bári de bolady ǵoi. Bul jeńilisten de sabaq alady dep oilaimyn.
- Eldostyń Olimpiadadan keiingi josparlary qandai?
Ákesi:
- Braziliiadan elge oralǵannan keiin aýylǵa baryp, úsh-tórt ai demalamyn dedi. Árine, olardyń demalysynyń ózi kúndelikti jattyǵýmen ótedi ǵoi. Úige kelse de, keshkisin jattyǵý zalyna baryp, bir mezgil jattyǵyp keledi. Qalai degenmen de, kúndelikti kúshtiń jumsalýy, kezek-kezek ótip jatqan oqý-jattyǵý jiyndary, kóptegen jarystar sportshyny psihologiialyq turǵydan da, fizikalyq turǵydan da sharshatady. Biraq, ulyma senemin! Olimpiadanyń altynyn túbi moinyna taǵady ol!
Ánshi Eldos
- Bala Eldos qandai edi? Sporttan bólek, án aitatyn, aspaptarda oinaityn ónerin de kóz kórip júr. Basqa qandai óneri bar?
Ákesi:
- Ol kishkentaiynan shiraq bolatyn. Aýyldan qalaǵa kóship kelgende úiimizdiń qasynda sport mektebi boldy. Biz jumysqa ketkende, eki aǵasyna erip, úsheýi sol mektepke barypty. Sporttyń biraz túrine de qatysqan. Eń alǵash kúrestiń álippesin úiretken Ahmet Jumaǵulov aǵaiymen de sol jerde tanysqan. Balany kózinen tanityn bapker Eldostyń tynym tappaitynyna qyzyqty ma eken, ony sol jerdegi balalarmen kúrestirip, artynan dziýdo sportynyń kiimin ustatyp, «erteń kel» dep jiberipti. Keshkisin úige kelsek, «myna kiimdi aǵaiym berdi, osyny anańa qysqartyp tiktir de, erteń jattyǵýǵa keshikpei kel dedi» - deidi. Biz de oǵan qýanyp, erteńine ózim ertip baryp, aǵaiymen tanystym. Ol kezde shamamen 5-6 jasta bolý kerek. Mine, sodan beri tynymsyz eńbektenip keledi. Kishkentai kezinde salmaǵy óte jeńil boldy. Jarysqa qatysý úshin shaqpaqtyń qorabynyń ishine qorǵasyn salyp, beldigine tigip, ishinen kiip alyp jarysqa barǵan kezderi bolǵan.(Kúlip)
Altynshy synypta bolsa kerek, Astanadaǵy sport mektebinde oqyp júrgen. Balamnyń qal-jaǵdaiyn bilmek bolyp, mektebine bardym. Men barǵanda oqýshylar merekelik kontsert qoiyp, ónerlerin kórsetip jatyr eken. Sol sharada Eldostyń án aitqanyn alǵash ret kórdim. Eki aǵasy da sportpen ainalysty. Keiinnen Baqbergen degen aǵasy óner salasyna aýysyp, «Merei» tobynda án de aitty. Aspaptyń kez kelgen túrinde oinaidy. Jalpy, otbasymyz sport pen ánge jaqyn.
Anasy:
- Kishkentai kezinde minezi óte ashyq boldy. Úidiń kenjesi bolǵannan soń ba, jasqaný degendi bilmeitin. Kimniń bolsa da ishi-baýyryna kirip, tez til tabysyp alatyn. Baýyrmashyl, ári ázilge jaqyn bolyp ósti. Ainalasyndaǵy adamdardy qýantýǵa asyǵyp turady árqashanda. Mysaly, jarystaryn aiaqtap, úige kele jatqanda, erteń baramyn dep telefon shalady. Biz otbasymyzben máre-sáre bolyp, erteń Eldos keledi dep daiyndalyp júrgende, sol kúni eshkimge aitpai úige kirip keletin. Jaqyn adamdaryna solai únemi qýanysh syilaýǵa tyrysyp júredi.
Bizde qyz joq. Úsheýi de ul. Eldos dúniege keletin kezde qyz bolsa eken dep armandaitynmyn. Keiinnen ulym maǵan «mama, men dúniege kelgende qyz bolmady dep maǵan ókpelep qalǵan shyǵarsyz» dep kúletin. Allaǵa shúkir, úsheýi de er jetti. Eldosym el tanyǵan azamat boldy. Úidiń kenjesi bolǵanymen, eliniń maqtanyshy atandy.
- Eldos jarystarda, oqý-jattyǵý jiyndarynda kóbirek bolady. Tipti, shet el asyp, sol jaqta daiyndyqtaryn pysyqtaidy. Jalpy, týǵan jerde, aýylda qanshalyqty jii bolady?
Ákesi:
- Iia, durys aitasyz. Jattyǵý men jarystan qoly bosamaidy. Bapkerleri ruqsatyn berip jibergende nemese basqa memleketten jarystan kelgende úige keledi. Biraq, ary ketse on kún. Eldos kelgende tórt kózimiz túgeldenip, máz-meiram bolyp qalamyz. Ne degenmen aýyldy saǵynady ǵoi.
Anasy:
- Úige jii kele bermeidi. Biraq, Eldos kelgende mindetti túrde jylqynyń eti, qazy-qartasy men qymyzy daiyn turady. Shet memleketterge shyqqanda qazysyn, etin, sorpasyn, baýyrsaǵyn mindetti túrde salyp jiberemiz. Basqa elderge jarysqa keterde tipti, qazysyn qatyryp, sorpasyn bótelkege quiyp, ony da muzben qatyryp, syrtyn sýyq jibermeitin qaǵazben orap alyp ketetin. Qazynyń dámin tatqan japondyqtar, afrikalyqtar «bul qandai shujyq» dep, surap jeidi eken (kúlip).
- El arasynda alýan túrli pikirler bolady. Máselen, sońǵy ýaqytta Eldos saqal qoiypty, dinge qatty jaqyn bolyp ketti degen pikirler aityla bastady. Osy týraly ne aita alasyz?
Ákesi:
- Iia, bundai áńgimelerdi biz de estip júrmiz. Eldos toǵyz jyldan beri bes ýaqyt namaz oqidy. Saqal ósirgende turǵan eshteńe joq shyǵar. Alaida, qandai da bir jat aǵymǵa kirip ketipti, durys emes jolda eken degen pikirler qate dep oilaimyn. Musylman bolǵan soń, namaz oqý paryz. Ol kerisinshe, tártipke úiretedi emes pe?! Al, endi Eldos saqaldy namaz oqyǵany úshin nemese basqa úshin ósirmeidi. Keide alyp tastaidy. Uzaq ýaqyt jattyǵýda júrgende ósip ketedi. Sol sebepti teris oilaý durys emes dep oilaimyn. Ótken jyly anasy ekeýi qajylyqqa baryp qaitty. Biyl, anasy ekeýmiz bardyq. Qazirgi kezde burynǵyǵa qaraǵanda meshitke baratyn jastardyń sany kóbeidi. Bul degenimiz, jastardyń boiynda iman, tártip, sabyrlylyq paida boldy degen sóz. Budan jaman bolmaidy dep oilaimyn.
- Aziiada oiyndarynyń, Aziianyń, Álemniń chempiony, endi mine, Olimpiada oiyndarynyń kúmis júlde iegeri atandy. Jalpy, chempionnyń ata-anasy bolǵan qalai?
Ákesi:
- Árine, óz ulyń bási joǵary alamandarda top jaryp jatsa, bizge odan artyq baqyt joq qoi. Meniń bar bailyǵym osy uldarym men nemerelerim. Endi, Eldosym da aǵalaryna erip kelin túsirse, odan basqa tilegim joq.
- Altyndai ýaqyttaryńyzdy qiyp, qýanyshtaryńyzdy bóliskenderińizge raqmet aitamyz. Jeńis qutty bolsyn!
Erǵali QARTAIǴAN,
«Jambyl sporty»
