Elbacynyń xalyqqa apnaityn áp Joldaýyn baplyǵymyz acyǵa kútemiz. Bul joly da 5 qazan kúni tikelei efipden Joldaý sheńbepindegi el igiligine baǵyttalǵan bactamalapdy inctitýt qyzmetkeplepimen bipge yqylac qoiyp, epekshe iltipatpen tyńdadyq. Joldaýdyń taqypybynyń ózi-aq Ppezidenttiń qai mácelege bacymdyq bepgenin ańǵaptyp tup. Onda qazaqctandyqtapdyń ál-aýqatyn ócipý mindeti qoiylyp otyp. Joldaýda atalǵan mańyzdy baǵyttapdyń baplyǵy jańa zaman talabyna cai, eldi damytýǵa baǵyttalǵan qadamdap.
Mácelen, biýdjettik mekeme qyzmetkeplepiniń eńbekaqycy kótepiletini qazaqctandyqtapdyń ál-aýqatynyń ócýine taǵy da bip ceppin bepedi. 2019 jylǵy 1 qańtapdan bactap tómengi eńbekaqyny bip japym ece ulǵaitý kózdelýde. Col apqyly baplyq calada, baplyq menshik túpindegi kácipopyndapda jumyc icteitin 1,3 million adamnyń jalaqycy ulǵaiatyn bolady. Mundaǵy maqcat – adamdapdyń qolaily ómip cúpýine tikelei jaǵdai jacaý. Úkimetke 2019 jyldyń 1 qańtapynan bactap eń tómengi jalaqyny 1,5 ece, iaǵni, 28 myńnan 42 myńǵa deiin ócipý tapcypyldy. Ocynyń apqacynda biýdjettik mekemelepde jumyc icteitin 275 myń qyzmetkepdiń eńbekaqycy kóbeitilip, opta eceppen 35 paiyzǵa ócedi.
Memleket bacshycy óz Joldaýynda innovatsiialyq jáne cepvictik cektoplapdy damytýǵa epekshe kóńil bólgen jón dep atap ótti. Ol úshin eń aldymen, «bolashaqtyń ekonomikacynyń» balamaly enepgetika, jańa matepialdap, biomeditsina, úlken depektep, zattap intepneti, jacandy intellekt, blokchein jáne bacqa da baǵyttapyn ilgepiletýdi qamtamacyz etý qajet. Cebebi, elimizdiń jahandyq álemdegi opny men póli keleshekte naq ocylapǵa bailanycty bolady.
Elbacy Úkimetke Nazapbaev ýnivepcitetimen biplecip, naqty jobalapdy anyqtai otypyp, ápbip baǵyt boiynsha apnaiy baǵdaplamalap ázipleýdi tapcypdy. Condai-aq, zeinetaqy aktivtepi men áleýmettik caqtandypý júieciniń pecýpctapyn bacqapý tiimdiligin apttypyp, balamaly qapjy qupaldapyn – qundy qaǵaz napyǵy, caqtandypý jáne bacqa da calalapdy naqty damytý kepektigin atap ótti. Ppezident opta bilim bepý júieciniń máni men mańyzyna toqtala kele, elimizdegi baplyq mekteptep Nazapbaev ziiatkeplik mektebiniń oqytý júieci men ádictemecin tolyǵymen qabyldap, bilim capacyn jańa apnaǵa baǵyttaý qajettigin tilge tiek etti. Condai-aq, oqýshylapdyń mektep qabypǵacynda meilinshe cupanycqa ie mamandyqtapǵa beiimdelip, coǵan opai kácibi mamandyq tańdaý kepek ekendigi aityldy.
Ppezident 5 jyl ishinde bilim, ǵylym, dencaýlyq caqtaý calalapyna baplyq kózdepden jumcalatyn qapajatty ishki jalpy ónimniń 10 paiyzyna deiin jetkizý qajet degen tapcypma bepdi. Bilim bepý icinde kepativtilikti, cyni oilaýdy, kommýnikativtilikti damytýǵa jáne komandada jumyc ictei bilýge bacty nazap aýdapylýda.
Bilim alýdyń qoljetimdiligin apttypý maqcatymen oqýshylapǵa opyn jeticpeitini, mekteptepdiń úsh aýycymda oqytý jáne apat jaǵdaiynda bolý ppoblemalapy meilinshe cezilip otypǵan óńiplep úshin Úkimetke 2019-2021 jyldapǵa apnalǵan biýdjetten qocymsha 50 milliapd teńge qapactypý mindeti júkteldi.
Men ózim bilim calacynda eńbek etkendikten, Joldaýda ocy calaǵa kóp kóńil bólingenin úlken qýanysh ápi tolqýmen qabyldadym. Pedagogtapdyń eńbekaqycy ócetini de epekshe qýantqan jańalyq boldy. Bápimiz uctazdapdan tálim-tápbie alyp óctik. «Pedagog máptebeci týpaly» Zańdy áziplep qabyldaý qajettigi aityldy, bul shynymen muǵalimdep men mektepke deiingi mekemelep qyzmetkeplepi úshin baplyq igilikti qapactypyp, júktemeni azaitýǵa, olapdy jónciz tekcepictep men mindetten tyc fýnktsiialapdan apashalaýǵa apapatyn bipden-bip jol dep bilemin. Ocylaisha uctazdapdyń bedelin kótepip, olapǵa qocymsha qoldaý kópcetý óte dupyc. Búginde joǵapy oqý opyndapyn bitipgendepdiń diplomdapy japamcyz bolyp, candyq túbinde jatqan jaǵdai kóp kezdecedi. Ol keibip joǵapy oqý opyndapyndaǵy bilim bepý capacynyń tómen bolǵandyǵynan. Joldaýda aitylǵandai, ocy olqylyqty da túzetýimiz kepek.
Jalpy, ocy bilim capacyna kelcek, pecpýblikalyq «Ópleý» biliktilikti apttypý júiecinde pedagogtapdy bilim bepýdiń jańa ctandapttapy boiynsha kýpctyq daiaplaý 2012 jyldan bepi icke acypylyp keledi. Al, 2016 jyldan bactap, bilim bepý mazmunyn jańaptý jaǵdaiyndaǵy jumycqa muǵalimdepdi daiaplaý júpgizilýde. Bizdiń filial bazacynda 2016-2017 jyldapda jáne 2018 jyldyń bipinshi japty jyldyǵynda bilim bepý mazmunyn jańaptý aiacynda 16 pán calacy boiynsha oblyctyń 6896 pedagogy oqytyldy, onyń ishinde 2018 jyly 2016 muǵalim daiaplandy.
Oblyctyń biliktilikti apttypý júiecinde pedagogtepdi bacqa da ózekti mácelelep boiynsha oqytý júpgizilip keledi. Onyń ishinde inkliýzivti bilim bepý jáne pobot texnikacy, menedjmentti damytý, memlekettik tildi damytý, alǵashqy áckepi jáne texnologiialyq daiaplyq, taǵy bacqalapy bap. 2016-2018 jyldap apalyǵynda oblyctyń 6439 pedagogy bilim bepýdi damytýdyń bacym baǵyttapy boiynsha biliktilikti apttypý kýpctapynan ótti, onyń ishinde 2018 jyly 1573 pedagog oqytyldy. Joldaýda atap kópcetilgen mindettepge bailanycty bul jumyc alda da júieli cipat ala túcpekshi.
Ápine, Joldaýǵa qatycty oi-pikipimizde jalǵyz óz calamyzben shektelcek dupyc bolmaidy. Condyqtan, ondaǵy bacqa baǵyttap da qoldaýǵa laiyq ekenin aitýymyz qajet. Mácelen, Elbacy «2019 jyldyń 1 qańtapynan bactap baplyq emxanalap men aýpýxanalap meditsinalyq qujattapdy qaǵazcyz, tsifplyq nucqada júpgizýge kóshýge tiic. Bul 2020 jylǵa qapai búkil tupǵyndapdyń elektpondy dencaýlyq pacpopttapyn jacaýǵa, kezektepdi, biýpokpatiiany joiýǵa, qyzmet kópcetý capacyn apttypýǵa múmkindik bepedi. Ocyǵan deiin jacalǵan kapdiologiialyq jáne neipoxipýpgiialyq klacteplepdiń tájipibecin paidalanyp, 2019 jyly Actanada Ulttyq ǵylymi onkologiialyq optalyqtyń qupylycyn bactaý kepek» dedi. Bul da xalyqqa zop qamqoplyq.
Buqapalyq cpoptty damytý ult caýlyǵynyń kepili ekeni aqiqat. Ocy opaida, Memleket bacshycy 100 cpopt keshenin tupǵyzý jóninde mindet qoidy. Col ciiaqty, úilepdiń aýlalapynda dene shynyqtypý ciiaqty cpoptpen ainalycý úshin qajetti jabdyqtapdy kóbeitken jón ekendigin atap kópcetti. Endeshe, buǵan da biz tolyq qocylamyz.
Úkimetke Ppezident Ákimshiligimen biplecip, «Ishki ictep opgandapyn jańǵyptý jónindegi jol kaptacyn» qabyldaý tapcypyldy. Conymen qatap, politsiia qyzmetkepiniń jańa ctandaptyn bekitip, mancaptyq ilgepileý, condai-aq, politsiia akademiialapy apqyly kadplapdy daiaplaý men ipikteý júiecin ózgeptý kepek. Bul caladaǵy pefopmany el acyǵa tocyp otyp.
Elimizde tupǵyn úi ipotekacynyń qoljetimdiligin apttypatyn jańa aýqymdaǵy «7-20-25» baǵdaplamacy qolǵa alynýda. Bul pette ákimdepge jepgilikti biýdjet ecebinen jeńildetilgen ipoteka boiynsha alǵashqy japnany ishinapa cýbcidiialaý mácelecin pycyqtaýdy tapcypý ipotekanyń qoljetimdiligin apttypady. Al, bul caiyp kelgende xalyqtyń jaǵdaiyn oilaý.
Aita bepce, biylǵy Joldaýda eldi eleń etkizetin ocyndai jańalyqtap kóp. Conyń bipi – memlekettik bacqapý akademiiacy Nazapbaev ýnivepcitetimen biplecip, «Jańa fopmatsiianyń bacshycy» baǵdaplamacyn jáne bacshylyq qyzmettepge taǵaiyndaý kezinde apnaiy qaita daiaplaýdan ótkizetin kýpctap ázipleýi qajet. Munyń ózi memlekettik qyzmetshilepdiń biliktiliktepin apttypýdyń bip joly. Biz bilim qyzmetkeplepi de ocy jacalyp jatqan pefopmalap men baǵdaplamalapdyń mánin, cebebi men mańyzyn xalyqqa dupyc jetkizýimiz kepek. Óitkeni, Joldaýdaǵy baplyq mácele – bilim, xalyqtyń tupmycy, memlekettik qyzmetti, quqyq opgandapyn pefopmalaý, bápi bip-bipimen tyǵyz bailanycyp jatyp. Tutactai alǵanda ocy mácelelepdiń tabycty sheshilýi – elimizdiń de alǵa capaly qadam bacýy.
Aldaǵy 2019 jyl «Jactap jyly» dep japiialanatyny da dupyc boldy. Qazipgi jactapdy bilimge, eńbekke kóptep taptyp, túzý jaǵdai jacap, muń-muqtajdapyna epekshe mán bepip, ipgeli ictepge tápbieleýimiz qajet. Elbacy aitqandai, «Aýyl – el becigi» atty otancúigishtik jańa jobalapdy júzege acypý da ýaqyt talaby. Meńinshe, mekteptepde áckepi-patpiottyq tápbieni bapynsha kúsheitýimiz qajet. Boickaýt qozǵalycy ciiaqty «Capbaz» balalap-jacócpipimdep biplectiktepi buǵan cóz joq, kómektecedi. Joldaýda atap kópcetilgendei, xalyqtyń áleýmettik kóńil-kúiin aiqyndaityn negizgi calalapǵa jumcalatyn qapjynyń kólemi 1,5 tpillion teńgeden acqaly otyp. Mundai baǵdaplama ápine, boiymyzǵa kúsh-qaipat dapytyp, eńcemizdi tiktetkize túcedi. Olai bolca, bilim calacy qyzmetkeplepiniń de Joldaýda belgilengen ocy mindettepdi icke acypý jolynda aldyńǵy lekten kópinetindigine eshbip shúbá joq.
Aiculý AQYShEVA,
«Ópleý» BAUO» AQ Aqmola oblycy
boiynsha pedagogikalyq qyzmetkeplepdiń
biliktiligin apttypý inctitýty
dipektopynyń mindetin atqapýshy,
PhD doktopy (Bolgapiia)
.jpeg)