Judyryqtai júregine appaq əlemdi syidyryp, aldyńnan ańqyldap shyqqan aqyndy kórip, búkil Almaty osyndai eken dep qalasyń.
Onyń armany - Alataýdai biik, peiili - Saryarqadai keń, óleńi - Jasybaidai móldir. Adamnyń bərin dos, aqynnyń bərin týys sanaityn riiasyz bala minezine riza bolasyń.
Burynǵynyń býyrqanyp ótken shaiyrlaryn, búginginiń buǵalyq, noqta kórmegen aqyndaryn jatqa oqyp, ómirlerin qiial-ǵajaiyp ertegidei tamsanyp əńgimelese, jelsiz túngi ormandai tyna qalyp, tyńdaisyń. Sheshilip syr tarqatqan, kósilip óleń oqyǵan keshterde aldymen səl kibirtiktep baryp, keiin qyza shabatyn júirikterdei erkin silteitin. Oqyǵan óleńin tyńdaýshynyń júregine jetkizip, tolǵandyryp, tolqytyp jiberetin aqyndyǵy bir bólek.
Esentaidyń jaǵasyn erkin kezgen eser shaqta Esenindi oqyp, orystyń shegir kóz qyzyn toqtatqan, Esenǵalidy oqyp qazaqtyń qara kóz qyzynan baq tapqan seriligi bir basqa.
Óleńi Baiantaýdyń basyna munartyp bult qonǵandai muńdy. Kúzgi qaiyńdaryndai sap-sary saǵynyshty. Eń bastysy jany bar, tiri óleńder! Uran sózder, jalǵan kósemsý, lepirip sóileý tabiǵatynda joq. Aqynǵa keregide sol ǵoi. Solai bolýy kerek.
Qalamyna qasiet qońǵyr baýyrym búgin Almatyny tastap, Baianaýylda júr.
Judyryqtai júregimdi taidai týlatyp Almatyǵa keldim búgin. Aldymnan ańqyldap shyqqan eshkim joq. Búkil Almaty sondai dep qalasyń... Əlde óleń izdep Baianaýylǵa tartyp ketsem be eken?!
Mergen Toqsanbai
***
Ýa, Uly Óleń, jabyqqanda dem berdiń,
Kúmándi de, kúnámdi de teń bóldiń.
Doǵararmyn ertegige senýdi,
saǵynyshym... sóngen kún.
Jan ańsarym, jan sózime qulaq túr,
Ótkendi oilap qamyǵady jyraqta ul.
Sol Kúzdi álgi áli kórem túsimde,
Umytam deý, kótere almas synaq – bul.
Sen synap baq, al sen, rýhym, shydap baq,
Baqytymmen qaýysharmyn myń attap.
Kókiregimde qalyp qoiǵan turaqtap,
Senim deitin nur áppaq...
Tilim – tilim, jamaý – jamaý júregim,
Qulyńdaimyn, qulyndaimyn, Uly Elim...
Uranshyldar jailap alǵan qoǵamda,
Essizińe tabylar ma bir oryn?!
Bolyp baram sharasy joq músindei.
Ǵalamǵa bas bolam deidi kisiń kei,
Uǵyna almai qasietin qylyshtyń,
qalamnyń da qudiretin túsinbei.
Boiymdaǵy jelik emes «tyz etpe»,
Jol da jaily dep aita alman biz ótken.
Júregime tek óleńim járdemshi,
Janym máńgi arym úshin kúzette.
Qalam ustaý- sert maǵan!
Degdar janym dúniiaýi dertke alań.
Arman da aldai beredi eken, o nesi?!
Qalǵan jandai, abdyraimyn, órtte aman.
Qylysh ustaý, tóbeńdi bult torlasa,
Senshi, aýyr sharýa emes ol da asa.
Esh qiyndyq kórgenim joq áskerde,
Qalam tappai qinalǵanym bolmasa...
ÓLEŃBAIaN
Qatar júrer sory menen baǵy udai,
Túser ekem endi jolǵa taǵy qai,
Ór basyma tartý bolǵan Táńirden,
Bolmashyǵa jaralanǵysh, janym- ai?!
Júregimdi názik gúlge telidim.
Men de ótermin, tústei bolyp seri kún,
Qaitalamai eshkimniń de óleńin,
Qaitalamai eshkimniń de ólimin.
Essiz qylyp jibergen soń bir demde,
Muńnan basqa jaza almadym jyrdy óńge...
Máńgirý men qańǵyrý ǵoi bizdiki,
Taǵdyr degen osy bolar, bilgenge.
Sýyrylmai qalǵan Qylysh qynynda,
Sai bolady-aý Aqyn degen uǵymǵa...
Ómir súrsin dep jibergen joq meni,
Óleń jazsyn dep jibergen, shynynda.
ÓMIRQOS
Ei, óleń, qinamashy meni bulai!
Maǵan baq qyp jibergen seni Qudai.
Serigim- ai senisken, nege, nege?
Muńǵa bata beredi kóńil udai.
Kúzdi súiem!,- deýshi edim buryndary,
Sol qyzdy ańsaý eken ǵoi- munyń bári.
Qubylmaly bop kettim sol kúzdeiin,
Kómeiime bir óksik tyǵylǵaly.
Qaida eken sol ózgeden tym ádemim,
Kezip júr me álde ózi gúl álemin?
Bir jeńildep qalasyń deýshi edi ǵoi,
(túk paida joq), áitpese jylar edim...
Áreń júrmin, kózden jas tama ma eken,
Ótkenime kóńilim alabóten.
Tez er jetkim keletin bala kezde,
Er jetýdiń qyzyǵy shamaly eken.
Balalyqty jas kóńil eskerip pe?
Sol bir qyzǵa, apyr- aý, qosh dedik pe?
Óleń, óziń bolmasań ne ister edim?
Bári ainalyp barady estelikke!
ÁMIRHAN BALQYBEKKE
Kóńilim dirdek qaǵady,
Izdeimin neni hám kimdi?
Júregim kirlep barady,
Osynaý álem syndy.
Móp- móldir bastaýym meniń,
Tym erte qurǵaýyń qalai?
Kóńilshek aspanym meniń,
Tunjyrap turǵanyń qalai?
Syr túiip jatty Aiym nege,
Osy ma eregeskeni?
Burtidyń, aq qaiyń, nege,
Názigim sen emes pe ediń?
Qalamym ókpelep taǵy,
Paraǵym muńdanyp qaldy.
Janyma ot kerek taǵy,
Taǵy da bylǵanyp qaldy.
Júregim syry myń kúngi,
Kerek pe?
Úsh bólip berem.
Túiip ap judyryǵymdy,
Kúiinip tistenip kelem.
Qyrt- ómir shýaǵy bóten,
Bult bolyp óre kóshýde.
Aqyndar týady, bekem
daiyn bop tóbelesýge.
Bolsynshy bir demeý isiń,
Jalǵannan qur ketpeý, demek.
Júrekter kirlemeý úshin,
Ómirdi kirletpeý kerek!...
JAPYRAQTAR
Sybyry japyraqtardyń,
Ár jannyń saz-áni me eken?!
Shýyly japyraqtardyń,
Jalǵannyń bazary ma eken?!
Dirili japyraqtardyń,
Arýdyń tózimi me eken?!
Ǵumyry japyraqtardyń,
Aqynnyń sezimi me eken?!
Sarǵaiǵan japyraqtardyń,
Úmiti eskire me eken?!
Shalǵaidan japyraqtardyń
syńsýy estile me eken?!
Úzilgen japyraqtardyń,
Kóńili shaiqala maeken?!
Júzinde japyraqtardyń
ókinish baiqala ma eken?!
Uqsaidy-aý maǵan minezi,
Álde bul- jai qalyp pa eken?
Japyraq- Adamnyń ózi,
Topyraqqa ainalyp keter!
AÝYLYM
Týǵan aýyl- gúl aimaq,
perzentiń bop bas ursam.
Balalyǵym júr oinap,
baýyryńda asyr sap.
Jandy kórkiń jaýlar ma!
Týǵan aýyl- uly ólke.
Men oinaǵan baýlarda,
balǵyn kúnim júr erke.
Kóretinmin Jumaqtai,
úiimizdiń aýlasyn.
Kúlkimiz bal- bulaqtai,
dýman qylǵan taý basyn.
Baptamaq bop sáigúlik,
ózimdi- ózim synyǵam.
Shapqylyǵam tai minip,
talai márte qulaǵam.
«Bosatpaspyn taqymdy
ómirde!»,- dep sertteskem.
Óleńnen ap aqymdy,
aiyqpas bir dertte óskem.
Jalyndarmyn, janarmyn!
Sebebi: Ottan jaraldym.
Aq súti men anamnyń
qara óleńnen nár aldym.
Mendei qara ulyna,
pana bolǵan jýa- bel:
eń alǵashqy jyryma-
eń alǵashqy kýáger.
Tatqan dámim kermek- ti,
taǵdyr zańy qatal- aq.
Aqyn bolyp er jetti,
bir kezdegi shaqalaq.
Daýylyn da, jaýynyn,
bil, ulyqtai júremin.
Alaqandai aýylym-
judyryqtai júregim.
SAIQYMAZAQ AITYPTY
Ómir degeniń- ǵajap qut,
Joq onda qaiǵy, azap túk.
Sen tursyń jylap...
Men júrmin
ómirdiń ózin mazaq qyp...
* * *
Tolqyidy boida kóldei muń,
Janymdy jyly terbeidi ún.
Láilá ma eń, qalqam, joq álde,
Izadorasy Sergeidiń.
Sol Kúzge taǵy hat jazyp,
Yntyqqan júrek tapty azyq.
Eles pe eń alǵan erkimdi?
Táp- tátti.
Erke.
Náp- názik!
Keýdeńde júr em syryń bop.
Boiyńnan ystyq bilindi ot.
Júregim ketti julqynyp,
Eriniń ketti dirildep...
Bundaida kerek nesine es?
Aqylǵa kónbes esim esh.
Ózińdei bolyp jadyrap,
Bizdi aialady osy kesh...
Sen jaily surap Túnim bek.
Syrymdy aittym, shynym dep.
Óleń bop soqsyn júregiń,
Óleńnen biik qunym joq!
* * *
Assam da beles- beleńnen,
Bassa da basty zor qaiǵy.
Óleń men, senshi, sezimde
Ótken shaq degen bolmaidy.
Sondyqtan súiip ótemin,
Shaq emes: osy márem,- der.
Ómirimniń biik ekenin,
Tek mahabbatym dálelder.
Júrektiń sol ǵoi kórgeni,
Ǵashyq bop toqtar, toqtasa,
Óleńnen izde sen meni,
Álemnen izdep tappasań.
Saǵynýǵa da kónemin,
Buiryqtan kimder ozyp ed!
Dál búgin jazǵan óleńim,
Sol Kúzde keshken sezim ed.
Sensiz de qansha kún ótti,
Umytam...
Biraq qul-sana.
Sendirgim keledi júrekti,
Kóndirgim kelmei tursa da.
