Túbi bir tamyrlas halyqtar álemde jahandaný protsesi júrip jatqanda, birlesken jobalar men aýqymdy strategiialardy birigip atqarý arqyly, osy túitkildi jeńedi. Qazirgi tańda, álemdik arenada ózindik oiyn alǵan orny bar Qazaqstan damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý maqsatynda, Elbasy usynǵan «Qazaqstan 2050» strategiialyq jobasyn bekitip, sonyń aiasynda qanshama qyrýar jumystar jasap, jer jahanǵa úlgi bolyp otyr.
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda elimiz ben jerimizdi, tarihi mol muralarymyzdy saqtap qana qoimai, keleshek urpaq kádesine jaratý, sonymen birge búkil álemge tanytý maqsatynda «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qolǵa alý qajettigin usyndy. Osy tarapta atqarylyp jatqan «Qazaqstannyń kieli jerleriniń, geografiiasy» jobasy elimizdi tanytýǵa tyń serpilis bereri daýsyz. Sonyń arqasynda Uly Dala eliniń ulanǵaiyr atyrabynda ornalasqan Túrkistan, Ulytaý, Mańǵystaý, Jetisý, Altai syndy kieli oryndardyń qaita túleýine zor múmkindik beretini belgili.
Qaryshtap damyp kele jatqan qoǵamǵa, sonyń ishinde óskeleń jastar býynyna óte qajet ekenin jete eskergen Elbasy N.Á.Nazarbaev 2004 jyly "Mádeni mura" baǵdarlamasyn qalyptastyrdy. Tarihy tereńge ketken qazaq halqynyń dástúrli mádenieti men kórkem folklorlyq týyndylaryn, ondaǵy filosofiialyq oi-túiinderdi qaita óńdep, qoǵamnyń rýhani jetilýine qyzmet etkizý jarqyn bolashaqqa aparatyn dańǵyl jol ekenine halyqtyń kózin jetkizdi. Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń usynǵan árbir baǵdarlamasy elimizdiń rýhani damýy jolyndaǵy baspaldaq, izdenister men armandarǵa toly jospar dese de bolǵandai.
Aqparattyq tehnologiianyń qaryshtap damyǵan zamanynda áleýmettik júiede ústemdik etetin latyn álipbii ekendigi daýsyz. Barshamyzdyń qoldanyp otyrǵan elektrondyq jeke poshtamyz bar. Ol kirill, arab, nemese basqa emes, latynmen jazylǵan. Kerek deseńiz, astymyzdaǵy kóligimizdiń nómiri, jeke kýáligimizdegi áripter de latyn tilinde berilgen. Osyndai mysaldar jeterlik. Demek, latyn álipbii bizge tańsyq dúnie emes.
Elbasymyz N.Á.Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda qazaq tilin birtindep latyn álipbiine kóshirý jumystaryn bastap, bul máselege neǵurlym dáiektilikpen tereń túsinip, baiyppen qaraý qajettigin tilge tiek etti.
Rasynda, tarihqa kóz júgirtsek, V-XV ǵasyrlarda túrki tili Eýraziia aýmaǵynyń asa aýqymdy bóliginde ultaralyq qatynas tili boldy. Altyn Orda, Aq Orda, Kók Ordanyń búkil resmi qujattary men halyqaralyq qatynasy túrki tilinde jazyldy. Latyn álipbiiniń jazý úlgisi qazaq qoǵamynda 1929 jyldan 1940 jylǵa deiin qoldanylyp, keiin kirillitsaǵa aýystyrylǵandyǵy málim. Eger biz istiń túbegeili jaǵyna úńilsek, Elbasymyzdyń kóterip otyrǵan máselesi - til tazalyǵy. Bul bizge ne beredi der bolsaq, budan biz utpasaq utylmasymyz anyq. Qazaq tilindegi jat dybystardy tańbalaityn áripterdi qysqartyp, sol arqyly qazaq tiliniń tabiǵi taza qalpyn saqtaýǵa múmkindik beredi. Sonymen birge, qazaq tilin oqytqan kezde basy artyq tańbalarǵa qatysty emle, erejelerdi qysqartady. Ol mektep qabyrǵasynan bastap barlyq joǵarǵy oqý oryndarynda oqytý úrdisin jeńildetýge múmkindik beredi. Latyn álipbiine kóshý arqyly – qazaq tiliniń halyqaralyq dárejege shyǵýyna, halyqaralyq aqparat keńistigine kirigýge tiimdi joldar ashylmaq. Latyn álipbiine kóshý arqyly ult muratynyń jańa bir beleske órleýine, túrki tildes halyqtardyń ózara til bailanysynyń artýyna, jańa zaman talabyna sai óskeleń urpaqtarymyzdyń aǵylshyn tilin meńgerýine zor múmkindik týady.
Sondyqtan Elbasynyń til máselesine qatysty oi tolǵamyna ynta jigerimizben qoldaý bildirý búgingi tańda kezek kúttirmeitin másele.
Berik BAIBOLOV,
Túrkistan qalasy
