Memlekettiń qaýipsizdigi - ekonomikalyq qaýipsizdikpen bailanysty. Al, azyq-túlik qamtamasyz etý júiesi bir-birimen bailanysqan fýnktsionaldyq, uiymdastyrýshylyq, resýrstyq jáne tehnologiialyq belgileri bar qurylymdyq júieler retinde qarastyrýǵa bolady.
Birinshi júie tamaqtaný dástúri men tabiǵi klimattyq jaǵdaidy eskere otyryp ártúrli toptaǵy turǵyndar úshin tamaq ónimderin tutyný mólsherin naqtylaýdy kirgizetin, sonymen qatar azyq-túlikke qajettiliktiń áser etý faktorlaryn naqtylaityn, tamaq ónimderine qajettilikterdi anyqtaý bolyp tabylady.
Ekinshi júie memlekettik azyq-túlik rezervin jáne azyq-túlik qoryn qurý arqyly eldiń azyq-túlik resýrstaryn (qorlaryn) qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan; halyqty tamaq ónimimen qamtamasyz etý; azyq-túliktiń eksportyn ulǵaityp, importyn qysqartý; ónimniń saqtalýyn joǵarylatý.
Úshinshi júiege azyq-túlik óndirisi jatqyzylady, bul jaǵdaida memleket óziniń tamaq ónimimen qamatamasyz etetin aýylsharýashylyq ónim óndirisi kóleminiń ósýi; tamaq ónimderi óndirisiniń jáne aýylsharýashylyq ónimin qaita óńdeý kólemin ulǵaiýy; tabiǵi ortany udaiy óndiris jaǵdaiyn qamtamasyz etýi; ekologiialyq taza ónimdi óndirý parametrleri arqyly taldaý júrgiziledi.
Tórtinshi júiede qarastyrylǵan assortimentter qajetti azyq-túlik ónimderin túsirý maýsymdyq jáne territoriialar boiynsha teń qamtamasyz etý arqyly; aýylsharýashylyq ónimderi men azyqtúlik taýarlar naryǵyn qalyptastyrý; aýylsharýashylyq ónimderi men azyq-túlik taýarlardy tasmaldaý jáne saqtaý júiesin damytý eldiń aimaqtary arasynda azyq-túlik resýrstaryn bólýde júzege asyrylady.
Besinshi júie halyqtyń tamaqtanýyn ońtailandyrý jáne onyń balanstalǵan deńgeiin joǵarylatý, azyq-túlik taýarlar assortimentin jetildirý, tamaq ónimderi qaýipsizdiginiń sapasyn joǵarylatý, barlyq negizgi azyq-túlik taýarlardy utymdy kólemde tutyný júiesi bolyp tabylady.
Altynshy júiege azyq-túlikpen qamtamasyz etý úderisin basqarýdy jatqyzýǵa bolady. Munda ol bir-birimen bailanysty júie asty qyzmet etetin; azyqtúlik taýarlaryn qalyptastyrý men taýar qozǵalysy merzimderin qysqartý; aqparattyq qamtamasyz etýdi uiymdastyrý; basqarý obektileriniń naqty jaǵdaiyn berilgen normativke sáikestigin baqylaýǵa jáne ony túzetýge baǵyttalǵan.
Memlekettiń azyq-túlik qaýipsizdigi birinshiden, aýyl sharýashylyq óndiris áleýeti bazasyna bailanysty jáne agroónerkásip keshenin engizetin azyq-túlik óndirisi salasyn investitsiialaý. Azyq-túlik qaýipsizdik jaǵdaiyn taldaý aýylsharýashylyq óndirisi deńgeiiniń joǵarylaýyna nemese sony qoldaýmen bailanysty máselelerdi muqiiat bilýdi talap etedi.
Olardyń arasynda eń negizgisi: - halyq sany; - azyq-túlik óndirisi úshin jer bazasy; - daqyldardyń shyǵymdylyǵy jáne agrosferalyq kúii. Memleket pen aimaqtarda azyq-túlik qaýipsizdiginiń jaǵdaiyn baqylaý maqsatynda monitoring júiesin júrgizý qajet, sonymen qatar kórsetkishter qataryn, jinaý retin, aqparattardyóńdeý men taldaýdy belgileý. Qazaqstandaǵy aýylsharýashylyq ónim eksportyn damytý jáne taǵam men qaita óńdeý óndirisi ónimderi úshin kelesidei sharalar keshenin júzege asyrý qajet:
- ekporttyq áleýettiń damýy men importty ońtailandyrý joldary arqyly AÓK ónimderi syrtqy saýdada qurylymyn ózgertý;
- memlekette dástúrli túrde óndiriletin ónimder ónimderin jáne olardy óndiretin shikizattar importyn azaitý;
- jetispeitin kólemde otandyq aýyl sharýashylyq ónimderin óndirýge importty kvotalaý júiesin qoldaný
- eksportty sýbsidiialaý.
Azyq-túlikpen ózin-ózi qamtamasyz etý – eń aldymen, syrtqy saýdaǵa bailanysty eń az táýekelmen ishki jetkizý joldary arqyly qajettelikterdi qanaǵattandyrý. Eldiń azyq-túlikpen ózin-ózi qamtamasyz etý dárejesi jetý úshin respýblikanyń barlyq áleýmettik turǵandar toby úshin kóptegen ónimderdiń qol jetimdiligine kepildik berý arqyly qol jetimdi baǵa deńgeiinde halyqtyń qajettiligin qanaǵattandyra alýy maqsatynda sapaly ónimder óndirisin qalyptastyrý qajet.
Azyq-túlik qaýipsizdigin qoldaý jáne qamtamasyz etý maqsatynda kelesilerdi damytý qajet:
- aýylsharýashylyq kesheni ekonomikasyn memlekettik retteý;
- baǵa mehanizmi;
- qarjy-nesie mehanizmi;
- salyq júiesi;
- agromarketing.
Sonymen, azyq-túlik qaýipsizdigi – kez kelgen memlekettiń ulttyq qaýipsizdiginiń negizin qalaýshy vektor jáne ekonomikalyq álaýqatynyń ajyramas bóligi. Azyq-túlik qaýipsizdigi ulttyq, ekonomikalyq, ekonomikalyq, áleýmetik, demografiialyq jáne ekologiialyq fakorlardyń keń kólemin qamtityn bolǵandyqtan, memlekettik saiasatyń basym baǵyty bolyp sanalady. Osyǵan bailanysty memlekettiń áleýmettik ekonomikalyq júiesi onyń kepildiligin qamtamasyz etý úshin ishki resýrstar mobildiligine negizdelgen azyq-túlik qaýipsizdigimen tyǵyz bailanysty.
