Astanada masamen alapat kúres bastalypty. Ásirese, EXPO-2017 kórmesi ótetin Esil aýdanyndaǵy masalardyń tuqymyn tuzdai qurtý naýqany 20 sáýirden bastalyp ketipti. Masa qyrǵysh mekeme – Astana qalasynyń qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamenti 15 mamyrda masa qyrǵynynyń ekinshi kezeńine bilek sybana kirisip, masalardyń uiasy sanalatyn toǵandar men qar sýynan qalǵan kólshikter, jertóleler túgel tintilip, yzyńdaidy-aý degen jándikter jórgeginde tunshyqtyrylyp jatqan kórinedi.
Masamen kúreske qazynadan qansha aqsha bólingeni belgisiz, biraq dál qazir kúrestiń qyzǵan shaǵy. Sebebi EHRO-2017 kórmesiniń ashylýyna az ýaqyt qaldy. Al álgi ońbaǵan masa yzyńdap kórmege keletin qonaqtardyń mazasyn alyp, Astananyń imidjine nuqsan keltirýi ábden múmkin eken. Kórdińiz be, másele qaida! Demek, masadan basqa nárse Astananyń imidjine nuqsan keltire almaidy degen sóz. 2015 jyly Astana qalasy tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý departamenti «2017 jylǵa deiin masalardy túp-tuqiianymen qurtamyz» dep zor mindetteme alǵan eken. Alaida jylda shyǵatyn masany birjolata qurtyp jiberý qoldarynan kelmeitinin túsinip, aldyńǵy ekpinderi basylǵan masa qyrǵyshtar «endi tym bolmasa yzyńdaǵan báleniń sanyn kúrt azaitamyz» dep qyzý kúres ústinde qaýyrt jumys istep jatyr.
Jalpy, masa ataýly mazasyz, yzyńdap yǵyr qylatyny bolmasa, ol da tiri jándik. Adamnyń aram qanyn sorady desedi. Ziiankestigi de bar, árine. Biraq Astananyń imidjine nuqsan keltiretindei ziiankestigin kórmegen ekenbiz. Bas qalanyń imidjine masasyz-aq talai nuqsan keldi ǵoi. Sanamalai ketseń, sanyna jetpei qalasyń: máselen, million dollar para alyp ustalsa da, otsyz-sotsyz bosap kete bergen Nidiń oqiǵasynyń ózi resmi Astananyń sot júiesiniń bedeline jaǵylǵan qara kúie emes pe?! Óitkeni Astana imidji degenińiz – resmi biliktiń is-áreketinen quralady ǵoi. Ni az deseńiz, ministrlerdiń elge kúlki, dushpanǵa taba bolǵan neshe túrli qylyqtarynyń ózi elordanyń bedelin talai ret shurq-tesik qyldy ǵoi. Úlken jaqtan alǵanda, sailaý júiesi, sóz bostandyǵy, halyqtyń áleýmettik jaǵdaiy, munaiǵa táýeldi ekonomikanyń aýhaly – bári-báriniń shyn mánindegi jaǵdaiy Astananyń imidjiniń el ishinde qandai dárejede ekeniniń kórinisi. Osy jailardy tizbektep oilasań, masa «Astananyń imidjine nuqsan keltiredi» degen nárse kúlkili ǵoi. Árine, joǵarydan beril¬gen tapsyrmany asyra oryndaýǵa ádettengen sholaqbelsendilik «masany tuqymymen qurtamyz» dep aitqyzyp, endi qalaida kórme kezinde masany boldyrmaýdyń amalyn jasap jatqany túsinikti. Biraq masa adamdy shaqqany bolmasa, jemqorlyqqa belshesinen batqan júieniń sheneýnikteri qusap qazynanyń qarjysyna túspeidi, kelsin-kelmesin «Alǵa, Qazaqstandap» naýqanshyldyqpen ainalyspaidy. Bálkim, resmi Astananyń masaǵa óshikkeni sodan ba eken... Múmkin, Arqanyń sary masasyna da naqty ári iri saiasi reforma, ádil sailaý, aýyspaly, ashyq, esep berýshi bilik, demokratiia men sóz bostandyǵy kerek shyǵar. Ala jazdai yzyńdap, Astananyń mazasyn alatyny sodan ba eken... Álde baiaǵy Ahmet Baitursynulynyń «Masasyndai» uiqydaǵy qoǵamdy shaǵyp oiatpaq bolyp jany qalmai yzyńdap júrgen bolar...
Masanyń ózine keler bolsaq, bul jándik kim kóringendi shaǵa bermeidi. Únemi qozǵalysta júretin adamǵa masa úiir keledi. Sondyqtan qysta jyly, jazda salqyn kabinetten shyqpaityn qozǵalysy óte az sheneýnikter sary masa shaǵady-aý dep ýaiymdasa da bolady. Al sol sheneýnikterdiń tapsyrmasyn oryndaimyz dep alashapqyn bolyp oiǵa-qyrǵa shapqylap, tynym tappaityn naýqanshyl, sholaq belsendi oryndaýshylardy masa ońdyrmai shaǵady.
Qalanyń ishindegi uiasyn qansha oirandap, qyrǵyn sal¬ǵanmen, masa EHRO-2017 qonaqtaryn da ońdyrmaidy-aý. Qonaq demekshi, kórmege baratyndardyń 85 paiyzy Qazaqstan azamattary degen derek bar. Onyń kóbi muǵalimder bolsa kerek. «Ustazdar qaýymyna kórme biletterin mindettep alǵyzyp jatyr» degen aqparattyń shyqqanyna da kóp bola qoiǵan joq. Al EHRO kórmesiniń biletterin amalsyz alyp jatqan muǵalimderde masa soratyndai qan da qalmaǵan shyǵar. Bilik qit etken naýqannyń bárine kók esektei jegip-jegip ábden qanyn ish¬ken muǵalimder bilikten góri masany táýir kóredi-aý...
Sóz basynda masanyń bárin qyryp bitire almaityndaryn masa qyrǵyshtardyń ózderi de moiyndap otyrǵanyn aittyq. Shynynda da, Astananyń ainalasynda 60 shaqyrym qashyqtyq aralyǵynda yzyńy qulaq tundyrar, talaýǵa daiar dalanyń ash masasynan qashyp qutylmasyń anyq endi... Qar mol túsip, dala jaiqalyp turǵan jazda «Astananyń imidjine ziianymyz timesin» dep dala masasy jaibaraqat jatady deisiz be?!. Osyny oilasań, masa qyrǵyshtardyń eńbegi zaia ketetin boldy-aý dep ýaiym qylasyń. Masa qyrǵynyna bólingen biýdjet aqshasyn qoishy, qazynadan qarajat qaida bólinbei jatyr, kimder almai jatyr ony... Biýdjetten milliardap aqsha bólinip, lentasy qiylǵan talai zaýyt, ónerkásip jylǵa jetpei jabylyp tyndy emes pe?!. Onyń qasynda masa qyrǵynyna bólingen aqshanyń qyzy¬ǵyn birer ai bolsa da astanalyqtar kórip qalady. Qarapaiym jurtqa tier paida sol bolar dep topshylap otyrmyz. Degenmen masa qyrý naýqany kórme aiaqtalǵan soń sap tyiylatynyn bal ashpai-aq bilýge bola¬dy. Sondyqtan Astanadaǵy aǵaiyndy sary masa kóp saǵyndyrmai qaita oralar. Al EHRO-2017 kórmesi el esinde masa qyrylǵan jaz bolyp qalatyn siiaqty.
Ómirjan ÁBDIHALYQULY
"Jas Alash" gazeti
