Egemendik pen aýmaqtyq tutastyq Konstitýtsiia jobasynda ózgermeitin qundylyq retinde bekitiledi

Bul qujat azamattardan, saiasi partiialardan, qoǵamdyq uiymdar men sarapshylardan túsken usynystardy muqiiat taldaýdyń, ashyq qoǵamdyq talqylaýlardyń, sondai-aq jańa normalar men erejelerdi jan-jaqty ári tiianaqty pysyqtaýdyń nátijesinde paida boldy.

Konstitýtsiialyq reforma Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstanda bir palataly Parlament qurý jónindegi bastamasynyń negizinde týyndady. Prezident bul ideiany 2025 jylǵy 8 qyrkúiekte óziniń halyqqa arnaǵan jyl saiynǵy Joldaýynda eldiń saiasi júiesin keshendi jańǵyrtý jáne jasandy intellekt dáýirinde Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna eleýli oń serpin berý maqsatynda aitqan bolatyn.

2025 jylǵy 8 qazanda Parlamenttik reformany iske asyrý jónindegi jumys tobyn qurý týraly ókimge qol qoiyldy. Onyń quramyna belgili quqyqtanýshy ǵalymdar, sarapshylar, saiasi partiialar men qoǵamdyq uiymdardyń ókilderi kirdi.

Alaida talqylaýlarǵa barlyq belsendi azamattar qosylyp, óz pikirleri men usynystaryn e-Otinish jáne eGov portaldary arqyly joldai bastady. Osylaisha, jańa reformany keńinen ári qarqyndy talqylaý shamamen alty aiǵa sozyldy. Osy kezeń ishinde Jumys toby azamattardan túsken eki myńnan astam usynysty jan-jaqty qarap, júielep shyqty.

2026 jylǵy qańtarda ótken Ulttyq quryltaidyń V otyrysynda Memleket basshysy atqarylǵan jumystyń qorytyndysyn shyǵaryp, aldaǵy ózgeristerge qatysty óz kózqarasyn bildirdi.

Qasym-Jomart Toqaev, sondai-aq, parlamenttik reforma aiasynda bastapqyda Ata Zańnyń shamamen 40 babyna ózgerister engizý kózdelgenin atap ótti. Alaida jumys barysynda ózgerister kólemi áldeqaida aýqymdy bolatyny aiqyndalyp, olar saiasi jáne qoǵamdyq ómirdiń kóptegen ózge de qyrlaryn qamtityny belgili boldy.

2026 jylǵy 21 qańtarda Konstitýtsiialyq komissiia quryldy. Onyń quramyna Ulttyq quryltai músheleri, belgili quqyqtanýshylar, ortalyq memlekettik organdardyń jaýapty qyzmetkerleri, BAQ basshylary, máslihat tóraǵalary, aimaqtyq qoǵamdyq keńesterdiń ókilderi, sondai-aq sarapshylyq jáne ǵylymi qaýymdastyq ókilderin qosa alǵanda 130 adam kirdi. Osylaisha, Komissiia quramynda Qazaqstannyń barlyq áleýmettik toptary men aimaqtary tolyq qamtyldy.

Komissiiaǵa Konstitýtsiialyq Sottyń Tóraǵasy Elvira Azimova basshylyq etedi. Memlekettik keńesshi Erlan Qarin jáne Premer-Ministrdiń orynbasary – Mádeniet jáne aqparat ministri Aida Balaeva onyń orynbasarlary bolyp belgilendi.

«Komissiianyń qurylýyn sektorlyq ózgeristerden keshendi konstitýtsiialyq transformatsiiaǵa ótýdiń kórinisi retinde qarastyrýǵa bolady. Onyń aldynda erekshe missiia tur. Ol – Ata Zańda bir jaǵynan konstitýtsiialyq qurylystyń negizgi printsipterin saqtaý, ekinshi jaǵynan qazirgi zamanǵy syn-qaterlerge laiyqty kózqarasty bildirý múmkindigin qamtamasyz etý», – dep atap ótti alǵashqy otyrysta Konstitýtsiialyq Sottyń Tóraǵasy Elvira Azimova.

Komissiianyń barlyq otyrystary tolyqtai ashyq túrde ótkizilip, tikelei efirde kórsetildi. Onyń jumysy BAQ-ta keńinen jáne egjei-tegjeili baiandaldy. Óz pikirlerin, eskertpelerin jáne usynystaryn belgili zańgerler, quqyq qorǵaýshylar, qoǵamdyq belsendiler, depýtattar, saiasi zertteýshiler jáne basqa da sarapshylar bildirdi.

Jumys barysynda Komissiia músheleri respýblikanyń Ata Zańynyń barlyq negizgi túzetýlerin jan-jaqty qarap shyqty. Bul túzetýler Konstitýtsiianyń barlyq bólimderine jáne 77 babyna qatysty, iaǵni jalpy mátinniń 84%-yn qamtydy. Osylaisha, Komissiia músheleri Qazaqstannyń jańa Konstitýtsiiasyn ázirleý máselesin alǵa tartty.

Qazaqstan Respýblikasy Ata Zańynyń tujyrymdamalyq ózgeristeri memlekettiń adamǵa baǵdarlanǵanyn arttyrýǵa, Qazaqstan halqyna tán ózekti qundylyqtar men qaǵidattardy kórsetýge, sondai-aq respýblikadaǵy saiasi institýttar qurylymynyń tiimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Jańa Preambýlada adam quqyqtary men bostandyqtary alǵash ret memlekettiń negizgi basymdyǵy retinde jariia etildi. Birlik pen yntymaqtastyq, ultaralyq jáne dinaralyq kelisim Qazaqstan memlekettiliginiń negizi retinde belgilendi.

Egemendik pen Táýelsizdik, birtutastyq, aýmaqtyq tutastyq ózgermeitin qundylyqtar sanatyna jatqyzyldy.

Ádilettilik, Zań men Tártip, tabiǵatqa uqypty qaraý siiaqty qaǵidattar alǵash ret Konstitýtsiia deńgeiinde bekitilgen.

Sonymen qatar, memlekettik biliktiń birden-bir bastaýy jáne egemendiktiń iesi Qazaqstan halqy bolyp tabylatyny bekitilgen.

Ata Zańymyzdyń jańa mátininiń basty ideiasy retinde bilim men ǵylym, mádeniet pen innovatsiia anyqtaldy. Bul memlekettiń bolashaǵy mineraldy resýrstar men tabiǵi bailyqtarmen emes, adami kapitalmen jáne azamattardyń jetistikterimen anyqtalatynyn kórsetetin túbegeili mańyzdy betburys.

Taǵy bir mańyzdy maǵynalyq baǵyt – tsifrlandyrý. Osyǵan bailanysty Konstitýtsiianyń jańa mátininde alǵash ret azamattardyń quqyqtaryn tsifrlyq ortada qorǵaý týraly norma bekitildi.

Konstitýtsiianyń jańa mátininiń basty ereksheligi – adam quqyqtaryna baǵdarlanýy. Osylaisha, adam quqyqtary men bostandyqtary jańa Preambýlada ǵana bekitilip qoimai, búkil Konstitýtsiianyń erekshe basymdyǵy ári maǵynalyq ózegi retinde aiqyndalǵan.

Din men memlekettiń ara-jigi naqty ajyratylyp bekitiledi. Bilim berý men tárbie júiesiniń zaiyrly sipaty aiqyndalady.

Neke er adam men áiel adamnyń erikti jáne teń quqyqty odaǵy ekendigi týraly ereje engiziledi. Bul sheshim dástúrli qundylyqtardy eń joǵary quqyqtyq deńgeide qorǵaýǵa jáne áielderdiń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheitýge baǵyttalǵan.

Konstitýtsiia jobasynyń negizgi novellalarynyń ishinde mynalardy atap ótýge bolady:

145 depýtattan turatyn jáne jańa, keńeitilgen ókilettikterge ie bir palataly jańa Parlament – Quryltai qurylady. Ony qurý kezinde proportsionaldy sailaý júiesi qoldanylady, al depýtattardyń ókilettik merzimi 5 jyldy quraidy.

Proportsionaldy júie partiialardyń kadrlyq saiasatyn damytýǵa, olardyń institýtsionaldyq rólin arttyrýǵa jáne saiasi kúshterdiń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligin kúsheitýge yqpal etedi.

Jańa jalpyulttyq dialog platformasy – Qazaqstannyń Halyq Keńesi qurylady, ol Qazaqstan halqy Assambleiasy men Ulttyq quryltaidyń strategiialyq fýnktsiialaryn jalǵastyrady. Bul Qazaqstan halqynyń múddelerin bildiretin, zań shyǵarý bastamasy quqyǵyna ie joǵarǵy konsýltativtik organ bolady.

Vitse-prezident institýtyn qurý. Ol QR Prezidentiniń atynan Qazaqstan men shetelderdiń qoǵamdyq-saiasi, ǵylymi jáne mádeni-aǵartýshylyq uiymdarymen ózara is-qimyl jasasýdy júzege asyrady.

Advokattyq qyzmetke jáne advokatýraǵa arnalǵan arnaiy bap alǵash ret Konstitýtsiiada bekitiledi.

Ziiatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý qamtamasyz etiledi.

Azamattarǵa jańa mindetter júkteitin nemese olardyń jaǵdaiyn nasharlatatyn zańdarǵa, sol quqyq buzýshylyq úshin qaitadan jaýapqa tartýǵa jol bermeýge tyiym salýdy jáne kinásizdik prezýmptsiiasy qaǵidattaryna, qosa alǵanda, azamattardyń quqyqtaryna kepildik kúsheitiledi.

«Miranda erejesi» bekitiledi.

Sonymen qatar, Qazaqstannyń jańa Konstitýtsiiasynyń jobasynda eskirgen terminologiialyq apparat máselesi keshendi túrde sheshilýde.

Elimizdiń jańa Ata Zańynyń mátini qalyptasqan memlekettik qurylymdy, halyqaralyq bedeldi, adami kapitaldy, bilim, ǵylym jáne innovatsiialardy damytýdaǵy Qazaqstannyń aiqyn basymdyǵyn atap kórsetedi, ol senimdi túrde bolashaqqa kóz tastaidy.

Sonymen qatar, memlekettik qurylymnyń qalyptasýyna jáne Qazaqstannyń tarihi damýynda mańyzdy ról atqarǵan qazirgi Konstitýtsiiaǵa qurmet kórsetiledi.

Jalpy, Konstitýtsiianyń jańa redaktsiiasynyń alǵashqy jobasynda Preambýla, 11 bólim jáne 95 bap bekitilý usynylady.

Usynystar qabyldaý e-Otinish jáne eGov portaldary arqyly jalǵasyp jatyr.

Jańa Konstitýtsiia boiynsha naqty sheshimdi elimizdiń azamattary jalpyulttyq referendýmda qabyldaidy.

Konstitýtsiialyq komissiianyń jumysy jalǵasýda.

 

 

Biz, birtutas Qazaqstan halqy,

baiyrǵy qazaq jerinde memlekettilikti nyǵaita otyryp,

Uly Dalanyń myńjyldyq tarihynyń sabaqtastyǵyn saqtap,

memlekettiń ýnitarly sipatyn, onyń shekarasy men aýmaǵynyń tutastyǵyna qol suǵýǵa bolmaitynyn naqtylap,

Ádiletti Qazaqstan ideiasyn jáne Zań men Tártip qaǵidatyn ustanyp,

azamattardyń quqyqtary men bostandyqtary múltiksiz saqtalatynyn málimdep,

birlik pen yntymaq, etnosaralyq jáne konfessiiaaralyq tatýlyq qaǵidattaryna súienip,

mádeniet pen bilim, ǵylym men innovatsiia qundylyqtaryn baǵdarǵa alyp,

tabiǵatty aialaý qajettigin moiyndap,

beibitshilikke jáne barlyq elmen dostyqqa umtylyp,

keleshek urpaq aldyndaǵy asa joǵary jaýapkershilikti sezinip,

Qazaqstan Respýblikasynyń Ata Zańyn – osy Konstitýtsiiany qabyldaimyz.

 

 

1-bap

Qazaqstan Respýblikasy – demokratiialyq, zaiyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket. Memlekettiń eń joǵary qundylyǵy – adam men onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary.

 

2-bap

1. Qazaqstan Respýblikasy – ýnitarly memleket. Basqarý úlgisi – prezidenttik respýblika.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Egemendigi onyń búkil aýmaǵyn qamtidy. Memleket óz aýmaǵynyń tutastyǵyn, bólinbeýin, oǵan qol suǵylmaýyn qamtamasyz etedi.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

4. Qazaqstan Respýblikasynyń elordasy – Astana qalasy. Elorda mártebesi zańda aiqyndalady.

5. Qazaqstan Respýblikasy men Qazaqstan ataýlarynyń máni birdei.

6. Qazaqstan Respýblikasynyń Egemendigi, Táýelsizdigi, ýnitarlyǵy, aýmaqtyq tutastyǵy men basqarý úlgisi ózgermeidi.

 

3-bap

1. Qazaqstan Respýblikasy qyzmetiniń negiz quraýshy qaǵidattary: Egemendik pen Táýelsizdikti qorǵaý; adam quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaý; zań men tártip ústemdigin qamtamasyz etý; jalpyulttyq birlikti bekemdeý; halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý; jaýapty ári jasampaz otanshyldyq ideiasyn ornyqtyrý; qoǵamdyq dialogty damytý; eńbeksúigishtik, progress, bilim qundylyqtaryn bekitý; joǵary ekologiialyq mádeniet qalyptastyrý; tarihi-mádeni murany saqtaý; tól mádenietti qoldaý.

2. Qazaqstan Respýblikasy adam kapitalyn, bilimdi, ǵylymdy, innovatsiiany damytýdy memleket qyzmetiniń strategiialyq baǵyty dep tanidy.

 

4-bap

1. Memlekettik biliktiń birden-bir bastaýy jáne Egemendik iesi – Qazaqstan halqy.

2. Halyq bilikti jalpyhalyqtyq referendým jáne erkin sailaý arqyly tikelei júrgizedi, sondai-aq óz biligin memlekettik organdar arqyly júzege asyrady.

3. Qazaqstan Respýblikasynda bilikti eshkim de iemdenip kete almaidy. Bilikti iemdenip ketý zańmen qýdalanady. Halyq pen memleket atynan Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti, sondai-aq konstitýtsiialyq ókilettigi sheginde Qazaqstan Respýblikasynyń Quryltaiy áreket etedi. Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti men ózge de memlekettik organdar ózderine berilgen ókilettik sheginde memleket atynan áreket etedi.

4. Qazaqstan Respýblikasynda memlekettik bilik birtutas jáne ol zań shyǵarýshy, atqarýshy, sot tarmaqtaryna bóliný, ózara is-qimyl jasaý qaǵidatyna sáikes Konstitýtsiia men zańdar negizinde júzege asyrylady.

 

5-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń qoldanystaǵy quqyǵy – Konstitýtsiianyń, oǵan sáikes keletin zańdardyń, Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq Soty men Qazaqstan Respýblikasy Joǵarǵy Sotynyń normativtik qaýlylarynyń, ózge de normativtik quqyqtyq aktilerdiń, Qazaqstan Respýblikasynyń halyqaralyq shart mindettemeleriniń normalary.

2. Konstitýtsiianyń eń joǵary zańdy kúshi bar jáne ol Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda tikelei qoldanylady.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda halyqaralyq sharttardy qoldaný tártibi zańdarda aiqyndalady.

4. Barlyq zańdar men Qazaqstan Respýblikasy ratifikatsiialaǵan halyqaralyq sharttar jariialanady. Azamattardyń quqyqtaryna, bostandyqtary men mindetterine qatysty normativtik quqyqtyq aktilerdiń resmi jariialanýy – olardy qoldanýdyń mindetti sharty.

5. Azamattarǵa jańa mindetter júkteitin nemese olardyń jaǵdaiyn nasharlatatyn zańdardyń keri kúshi bolmaidy.

Jaýaptylyqty belgileitin nemese kúsheitetin zańdardyń keri kúshi bolmaidy.

Jańa zań buryn jasalǵan quqyq buzýshylyq úshin jaýaptylyqty joiatyn nemese jeńildetetin bolsa, jańa zań qoldanylady.

6. Qazaqstan Respýblikasynyń jekelegen óńirleriniń ekonomikasyn qarqyndy damytý maqsatynda konstitýtsiialyq zańdarǵa sáikes qarjy salasyna qatysty arnaýly quqyqtyq rejim nemese «qarqyndy damityn qala» arnaýly quqyqtyq rejimi belgilenýi múmkin. Osy arnaýly quqyqtyq rejimder memlekettik basqarý, sot júiesiniń jumys isteý erekshelikterin kózdeýi múmkin.

 

6-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynda ideologiialyq jáne saiasi áralýandyq tanylady. Memlekettik organda saiasi partiia uiymyn qurýǵa jol berilmeidi.

2. Qoǵamdyq birlestikter zań aldynda teń. Memlekettiń qoǵamdyq birlestik isine, al qoǵamdyq birlestiktiń memleket isine zańsyz aralasýyna jáne qoǵamdyq birlestikke memlekettik organ fýnktsiialaryn júkteýge jol berilmeidi.

3. Maqsaty nemese áreketi konstitýtsiialyq qurylys negizderin kúshtep ózgertýge, Qazaqstan Respýblikasynyń tutastyǵyn jáne qoǵamdyq tártipti buzýǵa, ulttyq qaýipsizdikke nuqsan keltirýge, soǵysty, áleýmettik, násildik, ulttyq, dini arazdyqty qozdyrýǵa baǵyttalǵan qoǵamdyq birlestik qurýǵa jáne onyń qyzmetine, sondai-aq zańnamada kózdelmegen áskerilendirilgen jasaq qurýǵa tyiym salynady.

4. Basqa memlekettiń saiasi partiiasy men kásiptik odaǵynyń, dini negizdegi saiasi partiianyń qyzmetine jol berilmeidi, sondai-aq saiasi partiia men kásiptik odaqty sheteldik zańdy tulǵanyń, shetel azamaty men azamattyǵy joq adamnyń, sheteldik qatysýy bar zańdy tulǵanyń, shet memleket pen halyqaralyq uiymnyń qarjylandyrýyna jol berilmeidi.

5. Kommertsiialyq emes uiymnyń shet memleketten, halyqaralyq jáne sheteldik zańdy tulǵadan, shetel azamaty men azamattyǵy joq adamnan alatyn aqsha qarajatynyń qozǵalysy jáne aktivteri týraly aqparat Qazaqstan Respýblikasynyń zańdaryna sáikes ashyq ári qoljetimdi bolýǵa tiis.

 

7-bap

1. Din memleketten bólek.

2. Qazaqstan aýmaǵynda dini uiymdardyń qyzmeti zańǵa sáikes júzege asyrylady jáne ol konstitýtsiialyq qurylys negizderin, adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, qoǵamdyq tártipti, azamattardyń densaýlyǵyn jáne qoǵamnyń adamgershilik bolmysyn qorǵaý maqsatynda shektelýi múmkin.

 

8-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynda memlekettik menshik pen jeke menshik tanylady jáne teń qorǵalady.

2. Menshikti paidalaný qoǵam men memleket igiligine qyzmet etýge, qorshaǵan ortaǵa ziian keltirmeýge, basqa tulǵalardyń quqyqtaryna jáne zańmen qorǵalatyn múddelerine nuqsan keltirmeýge tiis. Menshik sýbektileri men obektileri, menshik ieleri quqyqtarynyń kólemi men shegi, olardy qorǵaý kepildikteri zańda aiqyndalady.

3. Jer jəne onyń qoinaýy, sý kózderi, ósimdikter men janýarlar dúniesi, basqa da tabiǵi resýrstar halyqqa tiesili. Halyqtyń atynan menshik quqyǵyn memleket júzege asyrady. Jer zańda belgilengen negizderde, sharttar men shekterde jeke menshikte de bolýy múmkin.

 

9-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik tili – qazaq tili.

2. Memlekettik uiymdarda jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynda orys tili resmi túrde qazaq tilimen teń qoldanylady.

3. Memleket birtutas Qazaqstan halqynyń tilderin úirený jáne damytý úshin jaǵdai jasaýǵa qoldaý kórsetedi.

 

10-bap

Qazaqstan Respýblikasy halyqaralyq quqyq qaǵidattary men normalaryn qurmetteidi, múddeli memlekettermen beibitshilik pen yntymaqtastyqty, olardyń ishki isine aralaspaýdy, halyqaralyq daýdy beibit jolmen sheshýdi kózdeitin syrtqy saiasat júrgizedi.

 

11-bap

Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik rámizderi – Memlekettik Tý, Memlekettik Eltańba, Memlekettik Ánuran. Olardyń sipattamasy jáne paidalaný tártibi konstitýtsiialyq zańda belgilenedi.

 

II bólim

Negizgi quqyqtar, bostandyqtar men mindetter

 

12-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵy zańǵa sáikes beriledi jáne toqtatylady, ol berilgen negizine qaramastan biryńǵai jáne teń.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń azamatyn óz azamattyǵynan aiyrýǵa, azamattyǵyn ózgertý quqyǵynan aiyrýǵa, sondai-aq Qazaqstannan tys jerge alastatýǵa bolmaidy. Azamattyqtan aiyrýǵa terroristik qylmys jasaǵany, sondai-aq Qazaqstan Respýblikasynyń ulttyq múddelerine ózge de aýyr ziian keltirgeni úshin sot sheshimimen ǵana jol beriledi.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń azamatynda qos nemese kóp azamattyǵy bolýyna jol berilmeidi. Ózge el azamattyǵynyń bolýy Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵyn toqtatýǵa negiz bolady.

 

13-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń halyqaralyq sharttarynda ózgeshe belgilenbese, Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty shet memleketke berilmeidi.

2. Qazaqstan Respýblikasy óz azamattaryn el aýmaǵynan tys jerde zańǵa sáikes qorǵaýǵa kepildik beredi.

 

14-bap

1. Konstitýtsiiaǵa sáikes Qazaqstan Respýblikasynda adam quqyqtary men bostandyqtary tanylady jáne olarǵa kepildik beriledi.

2. Adam quqyqtary men bostandyqtary árkimge týmysynan tiesili, olar absoliýtti jáne olardan eshkim aiyra almaidy.

3. Qazaqstan Respýblikasy azamatynyń quqyqtary men mindetteri bar.

4. Konstitýtsiiada, zańdarda jáne halyqaralyq sharttarda kózdelgen jaǵdaida shetel azamaty men azamattyǵy joq adam Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty úshin belgilengen quqyqtar men bostandyqtardy paidalanady, sondai-aq mindetterdi atqarady.

5. Quqyqtar men bostandyqtardy iske asyrý basqa tulǵanyń quqyqtaryn buzbaýǵa jáne bostandyqtaryn shektemeýge tiis, konstitýtsiialyq qurylys negizderine, qoǵamdyq tártipke, azamattardyń densaýlyǵy men qoǵamnyń adamgershilik bolmysyna nuqsan keltirmeýge tiis.

 

15-bap

1. Ár adamnyń quqyq sýbektisi retinde tanylýǵa quqyǵy bar. Ár adam quqyqtary men bostandyqtaryn zańǵa qaishy kelmeitin barlyq tásilmen, onyń ishinde qajetti qorǵanys arqyly qorǵaýǵa quqyly.

2. Ár adamnyń óz quqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qorǵaýǵa quqyǵy bar.

3. Qazaqstan Respýblikasynda zańǵa sáikes bilikti zań kómegin alý quqyǵy tanylady.

 

16-bap

1. Zań men sot aldynda bári teń.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń azamatyn, Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda turatyn nemese ýaqytsha júrgen shetel azamaty men azamattyǵy joq adamdy tegine, áleýmettik, laýazymdyq jáne múliktik jaǵdaiyna, jynysyna, násiline, ultyna, tiline, dini kózqarasyna, nanymyna, turǵylyqty jerine nemese kez kelgen ózge de sebepterge bailanysty kemsitýge bolmaidy.

 

17-bap

1. Ómir súrý quqyǵy – ár adamnyń absoliýtti jáne ajyramas quqyǵy.

2. Eshkimniń óz betimen adam ómirin qiiýǵa quqyǵy joq.

3. Ólim jazasyna tyiym salynǵan.

 

18-bap

1. Ár adamǵa jeke basyna tiispeý quqyǵyna jáne jeke bas bostandyǵy quqyǵyna kepildik beriledi.

2. Sot sheshiminsiz adamdy zańda kózdelgen merzimnen artyq ustaýǵa bolmaidy.

Kúzetpen ustaýǵa sot sheshimimen ǵana ruqsat etiledi jáne oǵan shaǵym jasaý quqyǵy beriledi.

3. Ár adamǵa ustalǵan sátte bostandyǵyn shekteý negizi men quqyqtary túsindiriledi.

4. Ustalǵan adamnyń, kúdiktiniń, aiyptalýshynyń tiisinshe ustalǵan, kúdikti retinde tanylǵan nemese aiyp taǵylǵan sátten bastap advokat (qorǵaýshy) kómegin paidalanýǵa quqyǵy bar.

 

19-bap

1. Zańdy kúshine engen sot úkimimen adamdy kináli dep tanymaiynsha, ol jasalǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqqa kináli emes dep sanalady.

2. Eshkim óz-ózine, jubaiyna (zaiybyna) jáne zańda aiqyndalǵan jaqyn týystaryna qarsy aiǵaq berýge mindetti emes.

Dini qyzmetshiler ózderine senip, syryn ashqan adamdarǵa qarsy kýálik etýge mindetti emes.

3. Adamdy dál sol quqyq buzýshylyq úshin qylmystyq nemese ákimshilik jaýaptylyqqa qaita tartýǵa tyiym salynady.

 

20-bap

1. Adamnyń ar-namysy men qadir-qasietine tiisýge bolmaidy jáne olar zańmen qorǵalady.

2. Eshkimdi azaptaýǵa, oǵan zorlyq-zombylyq jasaýǵa, basqa da qatygezdik kórsetip nemese adamnyń qadir-qasietin qorlap jábirleýge jáne jazalaýǵa bolmaidy.

 

21-bap

1. Jeke ómirge qol suqpaý quqyǵyna, jeke jáne otbasy qupiiasynyń bolý quqyǵyna, tsifrlyq tehnologiialardy qoldanýdy qosa alǵanda, derbes derekterdi zańsyz jinaýdan, óńdeýden, saqtaýdan jáne paidalanýdan qorǵaý quqyǵyna zańmen kepildik beriledi.

2. Bank operatsiialarynyń, jeke salymdar men jinaqtardyń, jazysqan hattardyń, telefon arqyly sóilesken sózderdiń, poshta habarlamalarynyń jáne bailanys quraldarynyń, onyń ishinde tsifrlyq tehnologiialardy qoldaný arqyly beriletin ózge de habarlamalardyń qupiiasy zańmen qorǵalady. Bul quqyqty shekteýge zańda belgilengen jaǵdaida jáne kózdelgen tártippen ǵana jol beriledi.

3. Memlekettik organdar, qoǵamdyq birlestikter, laýazymdy adamdar jáne buqaralyq aqparat quraldary ár adamǵa óz quqyqtary men múddelerine qatysty qujatpen, sheshimmen jáne aqparat kózimen tanysý múmkindigin qamtamasyz etýge mindetti.

 

22-bap

1. Ár adam óziniń qai ultqa jatatynyn aiqyndaýǵa, ony kórsetýge ne kórsetpeýge quqyly.

2. Ár adamnyń ana tili men tól mádenietin qoldanýǵa, qarym-qatynas jasaý, tárbie berý, oqý men shyǵarmashylyq tilin erkin tańdaýǵa quqyǵy bar.

 

23-bap

1. Sóz erkindigine, ǵylymi, tehnikalyq, kórkem shyǵarmashylyq erkindigine kepildik beriledi.

2. Ziiatkerlik menshik zańmen qorǵalady.

3. Memlekettik qupiialardy qospaǵanda, erkin aqparat alý jáne taratý quqyǵy zańmen tyiym salynbaǵan kez kelgen tásilmen iske asyrylady. Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik qupiialaryn quraityn málimetter tizbesi zańda aiqyndalady.

4. Sóz erkindigi jáne aqparat taratý basqa adamdardyń ar-namysy men qadir-qasietine, azamattardyń densaýlyǵy men qoǵamnyń adamgershilik bolmysyna nuqsan keltirmeýge, qoǵamdyq tártipti buzbaýǵa tiis.

5. Tsenzýraǵa tyiym salynady.

6. Qazaqstan Respýblikasynyń konstitýtsiialyq qurylys negizderin kúshtep ózgertýdi, aýmaqtyq tutastyǵyna, Egemendigi men Táýelsizdigine qol suǵýdy, qoǵamdyq tártipti buzýdy, ulttyq qaýipsizdikke nuqsan keltirýdi, soǵysty, qarýly qaqtyǵysty, áleýmettik, násildik, ulttyq, etnostyq, dini basymdyqty nemese alaýyzdyqty, qatygezdik pen zorlyq-zombylyqty nasihattaýǵa, sondai-aq arandatý áreketine jáne oǵan shaqyrýǵa jol berilmeidi.

 

24-bap

1. Zańda belgilengen jaǵdailardy qospaǵanda, Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda zańdy túrde júrgen ár adamnyń el aýmaǵynda erkin júrip-turýǵa jáne turǵylyqty jerin erkin tańdaýǵa quqyǵy bar.

2. Ár adamnyń Qazaqstan Respýblikasynan tys jerge shyǵýǵa quqyǵy bar. Bul quqyqty shekteýge zańda belgilengen jaǵdaida jáne kózdelgen tártippen jol beriledi. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń Qazaqstan Respýblikasyna kedergisiz oralýǵa quqyǵy bar.

 

25-bap

1. Ár adamnyń ar-ojdan bostandyǵyna quqyǵy bar.

2. Ar-ojdan bostandyǵy quqyǵyn paidalaný jalpyadamzat pen azamat quqyqtaryn, memleket aldyndaǵy mindetterdi shektemeýge tiis.

 

26-bap

1. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń birlestik qurý bostandyǵyna quqyǵy bar. Qoǵamdyq birlestik qyzmeti zańmen retteledi.

2. Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq Sotynyń, Joǵarǵy Sotynyń jáne ózge de sottarynyń tóraǵalary men sýdialary, Ortalyq sailaý komissiiasynyń, Joǵary aýditorlyq palatasynyń tóraǵalary men músheleri, quqyq qorǵaý organy jáne arnaýly memlekettik organ qyzmetkerleri men jumyskerleri, áskeri qyzmetshiler saiasi partiia men kásiptik odaqta bolýǵa, qandai da bir saiasi partiiany nemese qoǵamdyq-saiasi qozǵalysty qoldaýǵa ne syni pikir bildirýge quqyly emes.

 

27-bap

1. Ár adamnyń eńbek etýge, qyzmet pen kásip túrin erkin tańdaýǵa quqyǵy bar. Májbúrli eńbekke tartýǵa qylmystyq nemese ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaǵany úshin adamdy kináli dep taný týraly sot aktisiniń negizinde, ne tótenshe jaǵdaida, ne soǵys jaǵdaiynda ǵana jol beriledi.

2. Qazaqstan Respýblikasy qaýipsizdik pen gigiena talaptaryna sai eńbek jaǵdailary quqyǵyna, eńbegi úshin qandai da bir kemsitýsiz syiaqy alý, sondai-aq zańǵa sáikes áleýmettik qorǵalý quqyǵyna kepildik beredi.

3. Zańda belgilengen tásilderdi qoldana otyryp, jeke jáne ujymdyq eńbek daýlaryn sheshý quqyǵy tanylady.

4. Tynyǵý, jumys ýaqytynyń uzaqtyǵy, demalys jáne mereke kúnderi, aqy tólenetin demalys quqyǵyna zańmen kepildik beriledi.

 

28-bap

1. Turǵyn úige qol suǵýǵa bolmaidy. Sot sheshiminsiz turǵyn úiden aiyrýǵa jol berilmeidi. Turǵyn úige basyp kirýge, ony qarap-tekserýge, tintýge zańda belgilengen jaǵdaida jáne kózdelgen tártippen jol beriledi.

2. Qazaqstan Respýblikasynda óz azamattaryn turǵyn úimen qamtamasyz etýge jaǵdai jasalady. Turǵyn úige muqtaj azamattardyń zańda kórsetilgen sanattaryna baspana zańda belgilengen normalarǵa sáikes beriledi.

 

29-bap

1. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń zańdy túrde alǵan kez kelgen múlkine jeke menshik quqyǵy bolady.

2. Menshikke, onyń ishinde muragerlik quqyǵyna zańmen kepildik beriledi.

3. Sot sheshiminsiz eshkimdi óz múlkinen aiyrýǵa bolmaidy. Zańmen kózdelgen airyqsha jaǵdaida memleket muqtajy úshin múlikti májbúrlep ielikten shyǵarýǵa onyń teń quny ótelgen kezde jol beriledi.

4. Qazaqstan Respýblikasy kásipkerlik qyzmet bostandyǵy quqyǵyna, óz múlkin kez kelgen zańdy kásipkerlik qyzmet úshin erkin paidalaný quqyǵyna kepildik beredi. Monopolistik qyzmet zańmen retteledi nemese shekteledi. Josyqsyz básekege tyiym salynady.

 

30-bap

1. Neke jáne otbasy, ana, áke men bala memleket qorǵaýynda bolady.

2. Neke – erkek pen áieldiń memleket zańǵa sáikes tirkegen erikti jáne teń quqyqty odaǵy.

3. Balaǵa qamqorlyq jasaý jáne tárbie berý ata-ananyń etene quqyǵy ári mindeti.

4. Kámeletke tolǵan eńbekke qabiletti balalar eńbekke jaramsyz

ata-anasyna qamqorlyq jasaýǵa mindetti.

 

31-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń azamatyna jalaqy men zeinetaqynyń eń tómen mólsherine kepildik beriledi, sondai-aq jasyna, naýqastanýyna, múgedektigine, asyraýshysynan aiyrylýyna bailanysty jáne ózge de zańdy negiz boiynsha áleýmettik qamsyzdandyrýǵa kepildik beriledi.

2. Qazaqstan Respýblikasynda erikti áleýmettik saqtandyrý, áleýmettik qamsyzdandyrýdyń ózge de úlgilerin jáne qaiyrymdylyq jasaý qoldaý tabady.

 

32-bap

1. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń densaýlyǵyn saqtaýǵa quqyǵy bar.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń azamattary aqy tólemei, zańda belgilengen tártippen meditsinalyq kómek alýǵa quqyly.

3. Memlekettik jáne jekemenshik emdeý mekemelerinde, sondai-aq jeke meditsinalyq praktikamen ainalysatyn tulǵalardan aqyly meditsinalyq kómek alý zańda belgilengen negizde jáne kózdelgen tártippen júzege asyrylady.

 

33-bap

1. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń memlekettik oqý oryndarynda aqy tólemei bastaýysh jáne orta bilim alýyna kepildik beriledi. Bastaýysh jáne orta bilim mindetti.

2. Qazaqstan Respýblikasy azamatynyń zańǵa sáikes memlekettik joǵary oqý oryndarynda konkýrs negizinde joǵary bilim alýǵa quqyǵy bar.

3. Jekemenshik oqý oryndarynda aqyly bilim alý zańda belgilengen negizde jáne kózdelgen tártippen júzege asyrylady.

4. Memleket bilim berýdiń jalpyǵa mindetti standarttaryn belgileidi. Barlyq oqý ornynyń qyzmeti osy standarttarǵa sáikes kelýge tiis.

5. Dini bilim berý uiymdaryn qospaǵanda, Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵyndaǵy bilim berý uiymdarynda bilim men tárbie berý júiesi zaiyrly sipatqa ie.

 

34-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń azamattary tabiǵatty saqtaýǵa jáne tabiǵi bailyqqa uqypty qaraýǵa mindetti.

2. Memleket adamnyń ómir súrýine jáne densaýlyǵyna qolaily bolatyn qorshaǵan ortany qorǵaýdy maqsat etedi.

3. Adam ómiri men densaýlyǵyna qater tóndiretin faktilerdi, mán-jailardy laýazymdy adamdardyń jasyrýy zańǵa sáikes jaýaptylyqqa alyp keledi.

 

35-bap

Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń beibit jinalys, miting, demonstratsiia ótkizýge quqyǵy bar. Bul quqyqty paidalaný konstitýtsiialyq qurylys negizderin, adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, qoǵamdyq tártipti, azamattardyń densaýlyǵy men qoǵamnyń adamgershilik bolmysyn saqtaý maqsatynda shektelýi múmkin.

 

36-bap

1. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń tikelei jáne óz ókilderi arqyly memleket isin basqarýǵa qatysýǵa, memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryna ózi júginýge, sondai-aq jeke jáne ujymdyq ótinish joldaýǵa quqyǵy bar.

2. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryn sailaýǵa jáne olarǵa sailanýǵa, sondai-aq jalpyhalyqtyq referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar.

3. Sot áreketke qabiletsiz dep tanyǵan Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń, sondai-aq sot úkimimen bas bostandyǵynan aiyrý jazasyn ótep júrgen Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń sailaýǵa, jalpyhalyqtyq referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy joq.

Sot áreketke qabiletsiz dep tanyǵan Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń, sottalǵandyǵy zańda belgilengen tártippen joiylmaǵan nemese alynbaǵan Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń, sondai-aq sybailas jemqorlyq qylmys nemese sybailas jemqorlyq quqyq buzýshylyq jasaýǵa qatysty kinásin sot zańda belgilengen tártippen tanyǵan Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń sailanýǵa quqyǵy joq.

4. Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń memlekettik qyzmetke kirýge teń quqyǵy bar. Memlekettik qyzmetshi laýazymyna kandidatqa qoiylatyn talaptar zańǵa sáikes laýazymdyq mindetine ǵana qatysty bolady.

 

37-bap

1. Ár adam Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy men zańnamasyn saqtaýǵa, basqa adamdardyń quqyqtaryn, bostandyqtaryn, ar-namysy men qadir-qasietin qurmetteýge mindetti.

2. Ár adam Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik rámizderin qurmetteýge mindetti.

 

38-bap

Zańdy túrde belgilengen salyqtardy, alymdardy jáne ózge de mindetti tólemderdi tóleý – ár adamnyń boryshy men mindeti.

 

39-bap

1. Qazaqstan Respýblikasyn qorǵaý – onyń ár azamatynyń qasietti paryzy men mindeti.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń azamattary áskeri qyzmetti zańda belgilengen túrde jáne kózdelgen tártippen ótkeredi.

 

40-bap

Qazaqstan Respýblikasynyń azamattary tarihi jáne mádeni muranyń saqtalýyna qamqor bolýǵa, tarih pen mádeniet eskertkishterine uqypty qaraýǵa mindetti.

 

41-bap

1. Adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtary konstitýtsiialyq qurylys negizderin, adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, qoǵamdyq tártipti, azamattardyń densaýlyǵy men qoǵamnyń adamgershilik bolmysyn saqtaý maqsatynda tek zańmen jáne qajetti shamada ǵana shektelýi múmkin.

2. Etnosaralyq jáne konfessiiaaralyq tatýlyqty buzatyn kez kelgen áreket konstitýtsiialyq emes dep tanylady.

3. Azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn saiasi sebeptermen kez kelgen shekteýge jol berilmeidi. Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 13, 15 – 17, 20, 22, 25-baptarynda kózdelgen quqyqtar men bostandyqtar eshbir jaǵdaida shektelmeýge tiis.

 

 

42-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti – memleket basshysy, memlekettiń ishki jáne syrtqy saiasatynyń negizgi baǵyttaryn aiqyndaityn, Qazaqstan atynan el ishinde jáne halyqaralyq qatynastarda ókildik etetin eń joǵary laýazymdy tulǵa.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti – halyq pen memlekettik bilik birliginiń, Konstitýtsiianyń myzǵymastyǵynyń, Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń quqyqtary men bostandyqtarynyń nyshany ári kepili.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti memlekettik biliktiń barlyq tarmaǵynyń úilesimdi ári kedergisiz jumys isteýin, bilik organdarynyń birtutas Qazaqstan halqynyń aldyndaǵy jaýapkershiligin qamtamasyz etedi.

 

43-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentin Qazaqstan Respýblikasynyń kámeletke tolǵan azamattary konstitýtsiialyq zańǵa sáikes jalpyǵa birdei, teń jáne tóte sailaý quqyǵy negizinde jasyryn daýys berý arqyly jeti jyl merzimge sailaidy.

Konstitýtsiiaǵa sáikes bir adam bir retten artyq Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti bolyp sailana almaidy.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti bolyp týmysynan Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty bolyp tabylatyn, qyryq jasqa tolǵan, memlekettik tildi jetik meńgergen, Qazaqstanda sońǵy on bes jyl boiy turatyn, joǵary bilimi bar jáne memlekettik qyzmette nemese sailanbaly memlekettik laýazymda keminde bes jyl jumys istegen Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty sailana alady.

3. Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń kezekti sailaýy onyń ókilettik merzimi aiaqtalǵanǵa deiingi eki aidan keshiktirilmei ótkiziledi jáne Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiynyń jańa quramyn sailaý merzimimen tuspa-tus kelmeýge tiis.

4. Daýys berýge qatysqan sailaýshylardyń elý paiyzynan astam daýysyn alǵan kandidat sailandy dep sanalady. Kandidattardyń eshqaisysy elý paiyzdan astam daýys sanyn ala almasa, eń kóp daýys sanyn alǵan eki kandidat qaita daýysqa salynady. Daýys berýge qatysqan sailaýshylardyń eń kóp daýys sanyn alǵan kandidat sailandy dep sanalady.

5. Osy baptyń 1-tarmaǵynyń erejeleri ózgermeidi.

 

44-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti: «Qazaqstan halqyna adal qyzmet etýge, Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy men zańdaryn qatań saqtaýǵa, Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń quqyqtary men bostandyqtaryna kepildik berýge, ózime júktelgen Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń mártebeli mindetin adal atqarýǵa saltanatty túrde ant etemin», – dep halyqqa ant bergen sátten bastap qyzmetine kirisedi.

2. Ant berý sailaý qorytyndysy jariialanǵan kúnnen bastap bir ai ishinde Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiy depýtattarynyń, Konstitýtsiialyq Soty, Joǵarǵy Soty sýdialarynyń, eks-Prezidentteriniń, sondai-aq qoǵam ókilderi men shaqyrylǵan shetel azamattarynyń qatysýymen ótkiziledi. Konstitýtsiianyń 51-babynda kózdelgen jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin qabyldaǵan tulǵa Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz erkimen ornynan túsýine, densaýlyq jaǵdaiyna qarai óz mindetterin júzege asyrýǵa qabiletsizdiginiń dendeýine nemese laýazymynan ketirilýine bailanysty merziminen buryn laýazymynan bosatylǵan ne qaitys bolǵan kúnnen bastap jeti kún ishinde ant beredi.

3. Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigi jańadan sailanǵan Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti qyzmetine kirisken sátten bastap, sondai-aq Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń óz erkimen ornynan túsýine, densaýlyq jaǵdaiyna qarai óz mindetterin júzege asyrýǵa qabiletsizdiginiń dendeýine nemese qyzmetinen ketirilýine bailanysty merziminen buryn laýazymynan bosatylǵan ne qaitys bolǵan jaǵdaida toqtatylady. Qyzmetinen ketirilgenderden basqa, Qazaqstan Respýblikasynyń barlyq burynǵy Prezidentteriniń Qazaqstan Respýblikasynyń eks-Prezidenti ataǵy bolady.

 

45-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti ókildi organnyń depýtaty bolyp sailanýǵa, ózge de aqy tólenetin laýazymdy atqarýǵa jáne kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýǵa quqyly emes.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz ókilettigin júzege asyrý kezeńinde saiasi partiiada bolýǵa quqyly emes.

3. Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń jaqyn týystary memlekettik saiasi qyzmetshi laýazymynda, kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń basshy laýazymynda bolýǵa quqyly emes.

 

46-bap

Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti:

1) Qazaqstan halqyna eldegi jaǵdai men Qazaqstan Respýblikasynyń ishki jáne syrtqy saiasatynyń negizgi baǵyttary týraly joldaý jasaidy;

2) depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen berilgen Quryltai kelisimimen Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidentin taǵaiyndaidy; Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidentin laýazymynan bosatady, onyń ókilettigin aiqyndaidy.

Quryltai Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidentin taǵaiyndaýǵa kelisim berýden qaita bas tartqan jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltaidy taratady;

3) Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiynyń kezekti jáne kezekten tys sailaýyn taǵaiyndaidy; Quryltaidyń birinshi sessiiasyn shaqyrady jáne onyń depýtattarynyń Qazaqstan halqyna beretin antyn qabyldaidy; Quryltaidyń kezekten tys sessiiasyn shaqyrady; Quryltai usynǵan zańǵa bir ai ishinde qol qoiady, zańdy halyqqa jariia etedi nemese zańdy ne onyń jekelegen baptaryn qaita talqylap, daýysqa salý úshin qaitarady;

4) Quryltaida ókildigi bar saiasi partiialar fraktsiialarymen konsýltatsiiadan keiin Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministriniń kandidatýrasyn kelisim berý úshin Quryltaidyń qaraýyna usynady; depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen berilgen Quryltai kelisimimen Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministrin taǵaiyndaidy; Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministrin laýazymynan bosatady; Premer-Ministrdiń usynýymen Úkimet qurylymyn aiqyndaidy; Quryltaimen konsýltatsiiadan keiin Premer-Ministr usynǵan Úkimet múshelerin taǵaiyndaidy; syrtqy ister, qorǵanys, ishki ister ministrlerin derbes taǵaiyndaidy; Úkimet múshelerin laýazymynan bosatady; Úkimet músheleriniń antyn qabyldaidy; asa mańyzdy máseleler boiynsha Úkimet otyrystaryna tóraǵalyq etedi.

Quryltai Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministrin taǵaiyndaýǵa kelisim berýden qaita bas tartqan jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltaidy taratady;

5) Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq Sotynyń Tóraǵasyn, Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasyn, Ulttyq Bankiniń Tóraǵasyn, Bas Prokýroryn, Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń Tóraǵasyn, Ortalyq sailaý komissiiasynyń Tóraǵasyn, Joǵary aýditorlyq palatasynyń Tóraǵasyn, Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasyn, Memlekettik kúzet qyzmetiniń bastyǵyn, Qazaqstan Respýblikasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákildi taǵaiyndaidy jáne olardy laýazymynan bosatady;

6) Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine tikelei baǵynatyn jáne esep beretin memlekettik organdardy qurady, taratady jáne qaita qurady, olardyń basshylaryn taǵaiyndaidy jáne laýazymynan bosatady;

7) Qazaqstan Respýblikasynyń diplomatiialyq ókildik basshylaryn taǵaiyndaidy jáne keri shaqyryp alady;

8) depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen berilgen Quryltai kelisimimen Konstitýtsiialyq Sottyń on sýdiasyn segiz jyl merzimge, Ortalyq sailaý komissiiasynyń alty múshesin bes jyl merzimge, Joǵary aýditorlyq palatanyń segiz múshesin bes jyl merzimge taǵaiyndaidy; olardy laýazymynan bosatady.

Quryltai Konstitýtsiialyq Sot sýdialaryn, Ortalyq sailaý komissiiasy men Joǵary aýditorlyq palata múshelerin taǵaiyndaýǵa kelisim berýden qaita bas tartqan jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltaidy taratady;

9) Qazaqstan Respýblikasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas Qolbasshysy bolyp tabylady, Qarýly Kúshterdiń joǵary qolbasshylyǵyn taǵaiyndaidy jáne laýazymynan bosatady;

10) jalpyhalyqtyq referendým ótkizý týraly sheshim qabyldaidy;

11) adamnyń jáne Qazaqstan Respýblikasy azamatynyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, ulttyq qaýipsizdikti, memlekettiń Egemendigi men tutastyǵyn qamtamasyz etý úshin Konstitýtsiialyq Sotqa kúshine engen zańnyń nemese ózge de normativtik quqyqtyq aktiniń Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna sáikestigin qaraý týraly, Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 93-babynda kózdelgen jaǵdaida qorytyndy berý týraly ótinish jiberedi;

12) Qazaqstan Respýblikasynyń atynan kelissózder júrgizedi jáne halyqaralyq sharttarǵa qol qoiady; ratifikatsiialyq gramotalarǵa qol qoiady; Qazaqstan Respýblikasynda akkredittelgen shet memleketterdiń diplomatiialyq ókildikteriniń, sondai-aq halyqaralyq uiym basshylarynyń senim jáne keri shaqyrý gramotalaryn qabyldaidy;

13) Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik nagradalaryn, qurmetti ataqtardy belgileidi;

14) Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik nagradalarymen marapattaidy, qurmetti ataqtardy, joǵary áskeri ataqtardy, synyptyq shenderdi, diplomatiialyq dárejelerdi, biliktilik synyptaryn beredi;

15) Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵy máselesin, saiasi baspana berý máselesin sheshedi;

16) keshirim berýdi júzege asyrady;

17) Qazaqstan Respýblikasynyń Táýelsizdigi men aýmaqtyq tutastyǵyna, ishki saiasi turaqtylyǵyna, azamattarynyń qaýipsizdigine tikelei qater tónse jáne bul memlekettik konstitýtsiialyq organdardyń jumys isteýin buzýǵa alyp kelse, Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministrimen jáne Quryltaiynyń Tóraǵasymen resmi konsýltatsiiadan keiin Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda nemese jekelegen aimaqtarynda tótenshe jaǵdai engizýdi, Qazaqstan Respýblikasynyń Qarýly Kúshterin qoldanýdy qosa alǵanda, osy mán-jailar talap etetin sharalardy qabyldaidy;

18) Qazaqstan Respýblikasyna qarsy agressiia jasalǵan ne onyń qaýipsizdigine syrttan tikelei qater tóngen jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda nemese onyń jekelegen aimaqtarynda áskeri jaǵdai engizedi, ishinara ne jalpy jumyldyrý jariialaidy, bul jóninde Qazaqstan Respýblikasynyń Quryltaiyna dereý habarlaidy;

19) ózine baǵynatyn Memlekettik kúzet qyzmetin qurady;

20) Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń Ákimshiligin qurady;

21) Qaýipsizdik Keńesin, ózge de konsýltativtik-keńesshi organdardy, sondai-aq Joǵary Sot Keńesin qurady;

22) Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy men zańdaryna sáikes basqa da ókilettikterdi júzege asyrady.

 

47-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Konstitýtsiia men zańdar negizinde jáne olardy oryndaý úshin Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda mindetti kúshi bar jarlyqtar men ókimder shyǵarady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltai ókilettigi merziminen buryn toqtatylyp, ol ýaqytsha bolmaǵan kezeńde Qazaqstan Respýblikasynyń konstitýtsiialyq zań kúshi nemese zań kúshi bar jarlyqtar shyǵarady.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti qol qoiǵanǵa deiin zańdarǵa Quryltai Tóraǵasy men Premer-Ministr aldyn ala qol qoiady jáne olarǵa zańdardyń Konstitýtsiia men zańdarǵa sáikestigi úshin jaýaptylyq júkteledi.

Úkimet bastamasymen shyǵarylatyn Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń aktilerine Premer-Ministr aldyn ala qol qoiady jáne oǵan aktilerdiń Konstitýtsiia men zańdarǵa sáikestigi úshin jaýaptylyq júkteledi.

 

48-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine, onyń ar-namysy men qadir-qasietine tiisýge bolmaidy.

Memleketke opasyzdyq jasaýdy qospaǵanda, Prezident ókilettigin atqarý barysyndaǵy áreketi úshin Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti qylmystyq jáne ákimshilik jaýaptylyqqa tartylmaidy.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti men onyń otbasyn qamtamasyz etý, qyzmet kórsetý jáne kúzetý memleket esebinen júzege asyrylady.

3. Osy baptyń erejeleri Qazaqstan Respýblikasynyń eks-Prezidentterine de qoldanylady.

 

49-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidentin depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen berilgen Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiynyń kelisimimen Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidenti ókildi organnyń depýtaty bolyp sailanýǵa, ózge de aqy tólenetin laýazymdy atqarýǵa jáne kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýǵa quqyly emes.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidenti óz ókilettigin júzege asyrý kezeńinde saiasi partiiada bolýǵa quqyly emes.

4. Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidenti:

1) Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń tapsyrmasymen halyqaralyq arenada Qazaqstan Respýblikasynyń múddelerin bildiredi;

2) Quryltaimen, Úkimetpen jáne basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qimyl jasaý kezinde Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń atynan ókildik etedi;

3) Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń tapsyrmasymen Qazaqstan Respýblikasy men shet memleketterdiń qoǵamdyq-saiasi, ǵylymi jáne mádeni-aǵartý uiymdarymen ózara is-qimyl jasaidy;

4) Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti aiqyndaityn ózge de ókilettikterdi júzege asyrady.

 

50-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Sotyna ótinish berý arqyly óz erkimen ornynan túsýge quqyly. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Soty bul ótinishti Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ózi jáne óz erkimen bergenin rastaidy. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Soty qorytyndy bergen sátten bastap Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz erkimen ornynan túsýine bailanysty laýazymynan bosatyldy dep sanalady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti densaýlyǵyna bailanysty óz mindetterin júzege asyrýǵa qabiletsizdigi dendegen jaǵdaida merziminen buryn laýazymynan bosatylýy múmkin. Bul jaǵdaida Quryltai depýtattardan jáne meditsinanyń tiisti salalaryndaǵy mamandardan turatyn komissiia qurady. Merziminen buryn bosatý týraly sheshimdi Quryltai otyrysynda depýtattardyń jalpy sanynyń keminde tórtten úshiniń daýysymen komissiianyń qorytyndysy jáne konstitýtsiialyq rásimderdiń saqtalǵany týraly Konstitýtsiialyq Sot qorytyndysy negizinde qabyldaidy.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz ókilettigin júzege asyrý kezindegi áreketi úshin memleketke opasyzdyq jasaǵanda ǵana jaýapty bolady jáne bul úshin Quryltai ony qyzmetinen ketirýi múmkin. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine memleketke opasyzdyq jasady dep aiyp taǵý jáne ony tergep-tekserý týraly bastamany Quryltai depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten biri usynady. Bul másele boiynsha sheshimdi Quryltai depýtattarynyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen qabyldaidy. Quryltai taǵylǵan aiypty tergep-tekserýdi uiymdastyrady jáne onyń nátijeleri Quryltai depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýysymen Quryltai otyrysynyń qaraýyna shyǵarylady. Bul másele boiynsha túpkilikti sheshim Joǵarǵy Sottyń aiyp taǵýdyń negizdiligi týraly qorytyndysy jáne Konstitýtsiialyq Sottyń belgilengen konstitýtsiialyq rásimderdiń saqtalǵany týraly qorytyndysy bolǵan jaǵdaida Quryltai otyrysynda depýtattardyń jalpy sanynyń keminde tórtten úshiniń daýysymen qabyldanady. Aiyp taǵylǵan sátten bastap eki ai ishinde túpkilikti sheshim qabyldanbasa, Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine qarsy taǵylǵan aiyp qabyldanbady dep sanalady. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine memleketke opasyzdyq jasady dep taǵylǵan aiyptyń kez kelgen satyda qabyldanbaýy osy máseleni qaraýǵa bastamashy bolǵan Quryltai depýtattarynyń ókilettigin merziminen buryn toqtatýǵa alyp keledi.

4. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentin qyzmetinen ketirý týraly másele Quryltaidyń ókilettigin merziminen buryn toqtatý máselesin qaraý kezeńinde usynylmaidy.

 

51-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz erkimen ornynan túsýine, densaýlyq jaǵdaiyna qarai óz mindetterin júzege asyrýǵa qabiletsizdiginiń dendeýine nemese Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti qyzmetinen ketirilýine bailanysty laýazymynan merziminen buryn bosatylǵan, sondai-aq ol qaitys bolǵan jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigi Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidentine ótedi; Qazaqstan Respýblikasy Vitse-Prezidentiniń densaýlyq jaǵdaiyna nemese jeke sipattaǵy ózge de sebepterge bailanysty Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin qabyldaýy múmkin bolmaǵan kezde Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigi Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiynyń Tóraǵasyna ótedi; Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiy Tóraǵasynyń qabyldaýy múmkin bolmaǵan kezde Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigi Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministrine ótedi.

Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin qabyldaýdan bas tartý jóninde sheshim qabyldaǵan tulǵa Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Sotyna Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin qabyldaýdan bas tartý týraly ótinish beredi. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Soty osy tulǵanyń Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin qabyldaýdan bas tartý týraly ótinishti óz erkimen bergenin rastaidy jáne tiisti qorytyndy beredi.

Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin qabyldaǵan tulǵa tiisinshe Vitse-Prezident, Quryltai Tóraǵasy, Premer-Ministr ókilettigin doǵarady. Bul jaǵdaida bos memlekettik laýazymdarǵa ornalasý Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynda kózdelgen tártippen júzege asyrylady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz erkimen ornynan túsýine, densaýlyq jaǵdaiyna qarai óz mindetterin júzege asyrýǵa qabiletsizdiginiń dendeýine nemese Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti qyzmetinen ketirilýine bailanysty laýazymynan merziminen buryn bosatylǵan ne qaitys bolǵan kúnnen bastap jeti kún ishinde Qazaqstan Respýblikasynyń Quryltaiy Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń sailaýyn ótkizý týraly jariialaidy. Sailaý Qazaqstan Respýblikasynyń Quryltaiy tiisti sheshim qabyldaǵan kúnnen bastap eki ai ishinde ótkiziledi.

3. Osy baptyń 1-tarmaǵyna sáikes Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ókilettigin qabyldaǵan tulǵa Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge bastama jasaýǵa, sondai-aq Quryltaidy taratýǵa quqyly emes.

 

 

52-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Quryltaiy – Qazaqstan Respýblikasynyń zań shyǵarý biligin júzege asyratyn eń joǵary ókildi organ.

2. Quryltaidyń ókilettigi onyń birinshi sessiiasy ashylǵan kezden bastalady jáne jańadan sailanǵan Quryltaidyń birinshi sessiiasy jumysyn bastaǵan kezde aiaqtalady.

3. Quryltaidyń ókilettigi Konstitýtsiiada kózdelgen jaǵdaida jáne onda belgilengen tártippen merziminen buryn toqtatylýy múmkin.

4. Quryltaidyń uiymdastyrylýy men qyzmeti, onyń depýtattarynyń quqyqtyq jaǵdaiy konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

 

53-bap

1. Quryltai konstitýtsiialyq zańda belgilengen tártippen birtutas jalpyulttyq sailaý okrýginiń aýmaǵy boiynsha proportsiialy ókildik júiesi negizinde sailanatyn bir júz qyryq bes depýtattan turady.

2. Quryltai depýtattarynyń ókilettik merzimi – bes jyl.

 

54-bap

1. Quryltai depýtattary jalpyǵa birdei, teń jəne tóte sailaý quqyǵy negizinde jasyryn daýys berý arqyly sailanady. Quryltai depýtattarynyń kezekti sailaýy jumys istep turǵan Quryltai shaqyrylymynyń ókilettik merzimi aiaqtalǵanǵa deiingi eki aidan keshiktirilmei ótkiziledi.

2. Quryltai depýtattarynyń kezekten tys sailaýy Quryltaidyń ókilettigi merziminen buryn toqtatylǵan kúnnen bastap eki ai ishinde ótkiziledi.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵy bar, onyń aýmaǵynda sońǵy on jyl boiy turaqty turyp jatqan, jiyrma bes jasqa tolǵan adam Quryltai depýtaty bola alady.

4. Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiynyń depýtattaryn sailaý konstitýtsiialyq zańmen retteledi.

5. Quryltai depýtattary Qazaqstan halqyna ant beredi.

 

55-bap

1. Quryltai depýtattary onyń jumysyna qatysýǵa mindetti. Quryltaida depýtattyń jeke ózi daýys beredi. Depýtat Quryltai men onyń organdarynyń otyrystaryna dáleldi sebepsiz úsh retten artyq qatyspasa, sol siiaqty daýys berý quqyǵyn basqaǵa berse, bul zańda belgilengen jazalaý sharalaryn qoldanýǵa alyp keledi.

2. Quryltai depýtaty basqa ókildi organnyń depýtaty bolýǵa, oqytýshylyq, ǵylymi, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin laýazymdy atqarýǵa, kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýǵa, kommertsiialyq uiymnyń basshy organynyń nemese baiqaýshy keńesiniń quramyna kirýge quqyly emes. Osy talaptardy buzý depýtattyń ókilettigin toqtatýǵa alyp keledi.

3. Quryltai depýtatyn qylmys ornynda nemese aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵanda ustaý jaǵdailaryn qospaǵanda, ony óz ókilettigi merzimi ishinde Quryltaidyń kelisiminsiz ustaýǵa, kúzetpen ustaýǵa, kúshtep ákelýge, sot tártibimen qoldanylatyn ákimshilik jazalaýǵa ne qylmystyq jaýaptylyqqa tartýǵa bolmaidy.

4. Quryltai depýtatynyń ókilettigi depýtat ornynan túsken, qaitys bolǵan, zańdy kúshine engen sot sheshimimen áreketke qabiletsiz, qaitys bolǵan nemese habarsyz ketken dep tanylǵan jáne Konstitýtsiia men konstitýtsiialyq zańda kózdelgen ózge de jaǵdaida toqtatylady.

Quryltai depýtaty:

1) Qazaqstannan tys jerge turaqty turýǵa ketken;

2) ózine qatysty sottyń aiyptaý úkimi zańdy kúshine engen;

3) Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵy toqtatylǵan;

4) ózin sailaǵan saiasi partiiadan shyqqan nemese shyǵarylǵan;

5) ózin sailaǵan saiasi partiia qyzmetin toqtatqan kezde mandatynan aiyrylady.

Quryltai depýtattarynyń ókilettigi Quryltai taratylǵan jaǵdaida toqtatylady.

5. Depýtattarǵa jazalaý sharalaryn qoldanýǵa, olardyń osy baptyń 2-tarmaǵynyń talaptaryn jáne depýtattyq etika qaǵidalaryn saqtaýyna, sondai-aq depýtattardyń ókilettigin toqtatýǵa, olardy ókilettiginen jáne depýtatqa tiispeý kepildiginen aiyrýǵa bailanysty máselelerdi daiyndaý Qazaqstan Respýblikasynyń Ortalyq sailaý komissiiasyna júkteledi.

 

56-bap

Quryltai:

1) konstitýtsiialyq zańdardy jáne zańdardy qabyldaidy;

2) Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti qarsylyq bildirgen zańdardy nemese zań baptaryn qarsylyq jiberilgen kúnnen bastap bir ai merzimde qaita talqylap, daýysqa salady. Bul merzimniń saqtalmaýy Prezident qarsylyǵynyń qabyldanǵanyn bildiredi. Eger Quryltai konstitýtsiialyq zańdar nemese konstitýtsiialyq zań baptary boiynsha depýtattardyń jalpy sanynyń tórtten úshiniń daýysymen, al zańdar nemese zań baptary boiynsha depýtattardyń jalpy sanynyń úshten ekisiniń daýysymen Prezidenttiń qarsylyǵyn eńserse, Prezident bir ai ishinde konstitýtsiialyq zańǵa jáne zańǵa qol qoiady. Eger Prezidenttiń qarsylyǵy eńserilmese, konstitýtsiialyq zań jáne zań qabyldanbady nemese Prezident usynǵan redaktsiiada qabyldandy dep sanalady;

3) soǵys jáne bitim máselelerin sheshedi;

4) Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń usynysy boiynsha beibitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý jónindegi halyqaralyq mindettemelerdi oryndaý úshin Qazaqstan Respýblikasynyń Qarýly Kúshterin qoldaný týraly sheshim qabyldaidy;

5) Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń sailaýyn jariialaidy;

6) jalpyhalyqtyq referendým taǵaiyndaý týraly bastama kóteredi;

7) Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine Quryltai depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýysymen Qazaqstan Respýblikasynyń Vitse-Prezidentin taǵaiyndaýǵa kelisim beredi;

8) Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine Quryltai depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýysymen Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministrin taǵaiyndaýǵa kelisim beredi;

9) Prezidenttiń Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq Sotynyń sýdialaryn, Ortalyq sailaý komissiiasynyń, Joǵary aýditorlyq palatasynyń múshelerin taǵaiyndaýyna Quryltai depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýysymen kelisim beredi;

10) Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń usynýy boiynsha Qazaqstan Respýblikasy Joǵarǵy Sotynyń sýdialaryn sailaidy jáne laýazymynan bosatady, olardyń antyn qabyldaidy;

11) Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq Sotynyń sýdialaryn, Joǵarǵy Sotynyń sýdialaryn tiispeý kepildiginen aiyrady;

12) Quryltai depýtatynyń ókilettigin toqtatady, sondai-aq Qazaqstan Respýblikasy Bas Prokýrorynyń usynýy boiynsha Quryltai depýtatyn tiispeý kepildiginen aiyrý máselelerin sheshedi;

13) Quryltai depýtattary jalpy sanynyń keminde besten biriniń bastamasymen Quryltai depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýysymen Úkimetke senimsizdik votýmyn bildirýge quqyly;

14) Konstitýtsiialyq Sottyń Qazaqstan Respýblikasyndaǵy konstitýtsiialyq zańdylyqtyń jai-kúii týraly jyl saiynǵy joldaýyn tyńdaidy;

15) jylyna eki ret Joǵary aýditorlyq palata Tóraǵasynyń esebin tyńdaidy;

16) Úkimet pen Joǵary aýditorlyq palatanyń respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy týraly esepterin talqylaidy jáne bekitedi. Quryltaidyń respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy týraly Úkimet esebin bekitpeýi Quryltaidyń Úkimetke senimsizdik votýmyn bildirýi dep sanalady;

17) Quryltai depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten biriniń bastamasymen Qazaqstan Respýblikasy Úkimeti músheleriniń óz qyzmeti jónindegi esepterin tyńdaýǵa quqyly. Qazaqstan Respýblikasynyń zańdary oryndalmaǵan jaǵdaida esepti tyńdaý qorytyndysy boiynsha Quryltai depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten ekisiniń daýysymen Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine Úkimet múshesin laýazymynan bosatý týraly ótinish qabyldaýǵa quqyly. Bul jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Úkimet múshesin laýazymynan bosatady;

18) óz quzyretindegi máseleler boiynsha tyńdaý ótkizedi;

19) óz qyzmetiniń reglamentin jáne Quryltaidyń jumysyn uiymdastyrýǵa, ishki tártiptemesine bailanysty máseleler boiynsha ózge de sheshim qabyldaidy;

20) Quryltaidyń úilestirý organyn jáne jumys organdaryn qurady;

21) Quryltai komissiialaryn qurady, tóraǵalaryn sailaidy jáne laýazymynan bosatady, komissiialardyń qyzmeti týraly esepti tyńdaidy;

22) Quryltaiǵa Konstitýtsiiada júktelgen ózge de ókilettikterdi júzege asyrady.

 

57-bap

1. Quryltaidy memlekettik tildi jetik meńgergen depýtattar arasynan Quryltai depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýysymen jasyryn daýys berý arqyly sailanǵan Tóraǵa basqarady. Quryltai Tóraǵasynyń laýazymyna kandidatýrany Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti usynady.

Quryltai Tóraǵasyn sailaýdan qaita bas tartylǵan jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltaidy taratady.

2. Quryltai depýtattarynyń jalpy sanynyń kópshiligi daýys bergen jaǵdaida Quryltai Tóraǵasy laýazymynan keri shaqyrylýy, sondai-aq ornynan túsýi múmkin.

3. Quryltai Tóraǵasy:

1) Quryltai otyrysyn shaqyrady jáne oǵan tóraǵalyq etedi;

2) Quryltaidyń qaraýyna engiziletin máselelerdi daiyndaýǵa jalpy basshylyq etedi;

3) Quryltai Tóraǵasynyń orynbasarlary laýazymyna sailaý úshin Quryltaiǵa kandidatýralar usynady;

4) Quryltaidyń qyzmetinde reglamenttiń saqtalýyn qamtamasyz etedi;

5) Quryltaidyń úilestirý organynyń qyzmetine basshylyq etedi;

6) Quryltai shyǵaratyn aktige qol qoiady;

7) ózine Quryltai reglamentimen júkteletin basqa da mindetterdi atqarady.

4. Konstitýtsiiada ózgeshe kózdelmese, Quryltai Tóraǵasy Quryltai sessiiasyn ashady.

5. Quryltai Tóraǵasy óz quzyretindegi máseleler boiynsha ókim shyǵarady.

 

58-bap

1. Quryltai sessiiasy otyrys túrinde ótkiziledi.

2. Quryltaidyń birinshi sessiiasyn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltai sailaýynyń qorytyndysy jariialanǵan kúnnen bastap otyz kúnnen keshiktirmei shaqyrady.

3. Quryltaidyń kezekti sessiiasy jylyna bir ret, qyrkúiektiń birinshi jumys kúninen maýsymnyń sońǵy jumys kúnine deiin ótkiziledi.

4. Quryltai sessiiasyn, ádette, Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti ashady jáne sessiia Quryltai otyrysynda jabylady. Quryltai sessiialary arasyndaǵy kezeńde Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz bastamasymen, Quryltai Tóraǵasynyń nemese Quryltai depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten biriniń usynysymen Quryltaidyń kezekten tys sessiiasyn shaqyra alady. Onda sessiiany shaqyrýǵa negiz bolǵan máseleler ǵana qaralady.

5. Quryltai otyrystary Quryltai depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten ekisi qatysqan jaǵdaida ótkiziledi.

6. Quryltai otyrysy ashyq ótedi. Reglamentte kózdelgen jaǵdaida otyrys jabyq ótkizilýi múmkin. Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń, Qazaqstan Respýblikasy Vitse-Prezidentiniń, Premer-Ministrdiń jáne Úkimet músheleriniń, Qazaqstan Halyq Keńesi Tóraǵasynyń, Ulttyq Bank Tóraǵasynyń, Bas Prokýrordyń, Ulttyq qaýipsizdik komiteti Tóraǵasynyń kez kelgen otyrysqa qatysýǵa jáne sóz sóileýge quqyǵy bar.

 

59-bap

1. Quryltai konstitýtsiialyq zańda sany aiqyndalǵan turaqty komitetter, sondai-aq komissiialar qurady.

2. Komitetter men komissiialar óz quzyretindegi máseleler boiynsha qaýly shyǵarady.

3. Komitetter men komissiialardy qurý tártibi, olardyń ókilettigi jáne qyzmetin uiymdastyrý zańda aiqyndalady.

 

60-bap

1. Zań shyǵarýǵa bastama jasaý quqyǵy Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine, Quryltai depýtattaryna, Úkimetke, Qazaqstan Halyq Keńesine tiesili jáne tek qana Quryltaida iske asyrylady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti zań jobalaryn qaraýdyń basymdyǵyn aiqyndaýǵa quqyly, bul tiisti zań jobalary birinshi kezekte eki ai ishinde qabyldanýǵa tiis degendi bildiredi.

3. Quryltai:

1) jeke jáne zańdy tulǵalardyń quqyq sýbektiligine, azamattyq quqyqtar men bostandyqtarǵa, jeke jáne zańdy tulǵalardyń mindettemeleri men jaýaptylyǵyna;

2) menshik rejimine jáne ózge de zattyq quqyqtarǵa;

3) memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryn uiymdastyrýdyń jáne olardyń qyzmetiniń, memlekettik jáne áskeri qyzmettiń negizderine;

4) salyq salýǵa, alymdar men basqa da mindetti tólemderdi belgileýge nemese olardyń kúshin joiýǵa;

5) respýblikalyq biýdjetke, memlekettik qaryz, Qazaqstan Respýblikasynyń ekonomikalyq jáne ózge de kómek kórsetý máselelerine;

6) sot qurylysy men sot isin júrgizý máselelerine;

7) raqymshylyq máselelerine;

8) bilim berýge, densaýlyq saqtaýǵa jáne áleýmettik qamsyzdandyrýǵa;

9) kásiporyndardy jáne olardyń múlkin jekeshelendirýge;

10) qorshaǵan ortany qorǵaýǵa;

11) Qazaqstan Respýblikacynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysyna;

12) memleket qorǵanysy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge;

13) Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik rámizderine;

14) halyqaralyq sharttardy ratifikatsiialaýǵa jáne denonsatsiialaýǵa qatysty asa mańyzdy qoǵamdyq qatynastardy retteitin, negiz quraýshy qaǵidattar men normalardy belgileitin zań shyǵarýǵa quqyly.

4. Quryltai halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna, konstitýtsiialyq qurylysqa, qoǵamdyq tártiptiń qorǵalýyna, eldiń ekonomikalyq qaýipsizdigine qater tóndiretin jaǵdailarǵa jedel den qoiý úshin Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń zań shyǵarý bastamasymen engizilgen zań jobalaryn dereý qaraýǵa tiis.

Osy tarmaqtyń birinshi bóliginde kózdelgen zań jobalary Quryltaiǵa engizilgen jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti ózine jaýapkershilikti ala otyryp, osy baptyń 3-tarmaǵynda kórsetilgen máseleler boiynsha zań kúshi bar ýaqytsha normativtik quqyqtyq akt qabyldaýǵa quqyly. Mundai akt Quryltai qabyldaǵan zań kúshine engenge deiin nemese Quryltai zań jobalaryn qabyldamai tastaǵanǵa deiin qoldanysta bolady.

5. Quryltai qabyldaǵan zań on kún ishinde Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine qol qoiýǵa usynylady.

Quryltai zań jobasyn depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen tutastai qabyldamaýǵa quqyly. Mundai jaǵdaida zań jobasy qabyldanbady dep sanalady jáne bastamashyǵa qaitarylady.

6. Memlekettik kiristi qysqartýdy nemese memlekettik shyǵysty ulǵaitýdy kózdeitin zań jobalary Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń oń qorytyndysy bolǵan kezde ǵana engizilýi múmkin. Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń zań shyǵarý bastamasymen Quryltaiǵa engiziletin zań jobalary úshin mundai qorytyndy talap etilmeidi.

7. Úkimet engizgen zań jobasy qabyldanbasa, Premer-Ministr Quryltai otyrysynda Úkimetke senim bildirý máselesin qoiýǵa quqyly. Bul másele senim bildirý máselesi qoiylǵannan bastap qyryq segiz saǵattan keiin ǵana daýysqa salynady. Eger senimsizdik votýmy týraly usynys Quryltai depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýysyn almasa, zań jobasy daýysqa salynbastan qabyldandy dep sanalady. Alaida Úkimet bul quqyqty jylyna eki retten artyq paidalana almaidy.

 

61-bap

1. Quryltai Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda mindetti kúshi bar zań men qaýly qabyldaidy.

2. Zań Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti qol qoiǵannan keiin kúshine enedi.

3. Konstitýtsiialyq zań Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynda kózdelgen máseleler boiynsha Quryltai depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten ekisiniń daýysymen qabyldanady.

4. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynda ózgeshe kózdelmese, Quryltai zańdy depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen qabyldaidy.

Eger Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynda ózgeshe kózdelmese, Quryltai qaýlysy depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen qabyldanady.

5. Zań jobalary boiynsha keminde úsh oqylym ótkizý mindetti.

6. Zańdar, Quryltai qaýlylary Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna qaishy kelmeýge tiis. Quryltai qaýlylary zańdarǵa qaishy kelmeýge tiis.

7. Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamalyq jáne ózge de normativtik quqyqtyq aktilerin ázirleý, usyný, talqylaý, qoldanysqa engizý jáne jariialaý tártibi zańmen jáne Quryltai reglamentimen retteledi.

 

62-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltai Tóraǵasymen jáne Premer-Ministrmen konsýltatsiiadan keiin Quryltaidy taratady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Quryltai kelisimimen taǵaiyndalatyn laýazymǵa Prezident usynǵan kandidatýrany taǵaiyndaýǵa kelisim berýden qaita bas tartylǵan, sondai-aq Quryltai Tóraǵasyn sailaýdan qaita bas tartylǵan jaǵdaida Quryltaidy taratady.

3. Quryltaidy tótenshe jaǵdai nemese soǵys jaǵdaiy kezinde, Prezident ókilettiginiń sońǵy alty aiynda, sondai-aq aldyńǵy taratýdan keiingi bir jyl ishinde nemese Konstitýtsiianyń 51-babynyń 3-tarmaǵynda belgilengen jaǵdaida taratýǵa bolmaidy.

 

 

63-bap

1. Úkimet Qazaqstan Respýblikasynyń atqarýshy biligin júzege asyrady, atqarýshy organdar júiesin basqarady jáne olardyń qyzmetine basshylyq etedi.

2. Úkimet – alqaly organ, ol óz qyzmetinde Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti men Quryltaidyń aldynda jaýapty.

3. Úkimet músheleri Konstitýtsiianyń 56-babynyń 17) tarmaqshasynda kózdelgen jaǵdaida Quryltaiǵa esep beredi.

4. Úkimettiń quzyreti, uiymdastyrylý jáne qyzmet tártibi konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

 

64-bap

1. Úkimetti Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Konstitýtsiiada kózdelgen tártippen qurady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministri Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine Premer-Ministr taǵaiyndalǵannan keiin on kún ishinde Úkimettiń qurylymy men quramy týraly usynys engizedi.

3. Úkimet músheleri Qazaqstan Respýblikasynyń halqy men Prezidentine ant beredi.

 

65-bap

Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti:

1) memlekettiń áleýmettik-ekonomikalyq saiasatynyń, qorǵanys qabiletiniń, qaýipsizdiginiń, qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý isiniń negizgi baǵyttaryn ázirleidi jáne olardyń júzege asyrylýyn uiymdastyrady;

2) Quryltaiǵa respýblikalyq biýdjetti jáne onyń atqarylýy týraly esepti usynady, biýdjettiń atqarylýyn qamtamasyz etedi;

3) Quryltaiǵa zań jobalaryn engizedi jáne zańdardyń oryndalýyn qamtamasyz etedi;

4) memlekettik menshikti basqarýdy uiymdastyrady;

5) Qazaqstan Respýblikasynyń syrtqy saiasatyn júrgizý sharalaryn ázirleidi;

6) ministrlikterdiń, ózge de ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetine basshylyq etedi;

7) Qazaqstan Respýblikasynyń ministrlikteri, ózge de ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdary aktileriniń qoldanysyn tolyq nemese bir bóliginde joiady ne toqtata turady;

8) memlekettik biýdjet esebinen qamtylatyn barlyq organ úshin qarjylandyrýdyń jáne qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleýdiń biryńǵai júiesin Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń kelisimimen bekitedi;

9) ózine Konstitýtsiiamen, zańdarmen jáne Prezident aktilerimen júktelgen ózge de fýnktsiialardy oryndaidy.

 

66-bap

Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministri:

1) Úkimet qyzmetin uiymdastyrady jáne basqarady, onyń jumysy úshin derbes jaýap beredi;

2) Úkimet qaýlysyna qol qoiady;

3) Úkimet qyzmetiniń negizgi baǵyttary jóninde jáne onyń barlyq asa mańyzdy sheshimderi týraly Prezident pen Quryltaiǵa baiandaidy;

4) Úkimet qyzmetin uiymdastyrýǵa jáne basqarýǵa bailanysty basqa da fýnktsiialardy oryndaidy.

 

67-bap

1. Úkimet músheleri óz quzyreti sheginde derbes sheshim qabyldaidy jáne ózine baǵynysty memlekettik organdardyń jumysy úshin Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministriniń aldynda derbes jaýap beredi. Úkimet júrgizip otyrǵan saiasatpen kelispeitin nemese ony iske asyrmaityn Úkimet múshesi ornynan túsýge ótinish beredi ne laýazymynan bosatylýǵa tiis.

2. Úkimet músheleri ókildi organnyń depýtaty bolýǵa, oqytýshylyq, ǵylymi, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin laýazymdy atqarýǵa, kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýǵa, sondai-aq zańnamaǵa sáikes óziniń laýazymdyq mindetteri bolatyn jaǵdailardy qospaǵanda, kommertsiialyq uiymnyń basqarýshy organynyń nemese baiqaýshy keńesiniń quramyna kirýge quqyly emes.

 

68-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti óz quzyretindegi máseleler boiynsha Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda mindetti kúshi bar qaýly shyǵarady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-Ministri Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda mindetti kúshi bar ókim shyǵarady.

3. Úkimet qaýlylary men Premer-Ministrdiń ókimderi Konstitýtsiiaǵa, zańdarǵa, Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń aktilerine qaishy kelmeýge tiis.

 

69-bap

1. Úkimet jańadan sailanǵan Qazaqstan Respýblikasynyń Quryltaiy aldynda óz ókilettigin doǵarady.

2. Úkimet jáne onyń kez kelgen múshesi ózderine júktelgen fýnktsiialardy odan ári oryndaý múmkin emes dep eseptese, Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine ornynan túsý týraly ótinish berýge quqyly.

3. Quryltai Úkimetke senimsizdik votýmyn bildirgen jaǵdaida Úkimet Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine ornynan túsý týraly ótinish beredi.

4. Ornynan túsýdi qabyldaý nemese qabyldamaý týraly máseleni Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti on kún ishinde qaraidy.

5. Ornynan túsýdi qabyldaý Úkimettiń ne onyń tiisti múshesiniń ókilettigi toqtatylǵanyn bildiredi. Premer-Ministrdiń ornynan túsýin qabyldaý búkil Úkimettiń ókilettigi toqtatylǵanyn bildiredi.

6. Úkimettiń nemese onyń múshesiniń ornynan túsýi qabyldanbaǵan jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti oǵan mindetterin odan ári atqarýdy tapsyrady.

7. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz bastamasymen Úkimettiń ókilettigin toqtatý týraly sheshim qabyldaýǵa jáne onyń kez kelgen múshesin laýazymynan bosatýǵa quqyly. Premer-Ministrdi laýazymynan bosatý búkil Úkimettiń ókilettigi toqtatylǵanyn bildiredi.

 

 

70-bap

1. Qazaqstan Halyq Keńesi – Qazaqstan Respýblikasy halqynyń múddesin bildiretin joǵary konsýltativtik organ.

2. Qazaqstan Halyq Keńesi Qazaqstan Respýblikasynyń azamattarynan quralady.

3. Qazaqstan Halyq Keńesin qurý, onyń quramyn qalyptastyrý tártibi, ókilettigi jáne qyzmetiniń uiymdastyrylýy konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

 

71-bap

Qazaqstan Halyq Keńesi:

1) memlekettiń ishki saiasatynyń negizgi baǵyttary;

qoǵamdyq kelisimdi, jalpyulttyq birlik pen yntymaqty nyǵaitý;

Qazaqstan Respýblikasy qyzmetiniń negiz quraýshy qaǵidattaryn jáne jalpyulttyq qundylyqtardy ilgeriletý jóninde usynystar men usynymdar ázirleidi;

2) Quryltaiǵa zań jobalaryn engizedi;

3) jalpyhalyqtyq referendým taǵaiyndaý týraly bastama kóteredi.

 

 

72-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Soty – konstitýtsiialyq baqylaýdy júzege asyratyn jáne búkil el aýmaǵynda Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń ústemdigin qamtamasyz etetin táýelsiz memlekettik organ.

2. Konstitýtsiialyq Sot Tóraǵa men on sýdiadan turady, olardyń ókilettigi – segiz jyl.

Konstitýtsiiaǵa sáikes bir adam bir retten artyq Konstitýtsiialyq Sot sýdiasy bolyp taǵaiyndalmaidy.

3. Konstitýtsiialyq Sot Tóraǵasyn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy jáne ol ókilettik merzimi ishinde Konstitýtsiialyq Sot sýdiasy da bolady.

Konstitýtsiiaǵa sáikes bir adam bir retten artyq Konstitýtsiialyq Sot Tóraǵasy bolyp taǵaiyndalmaidy.

4. Konstitýtsiialyq Sot sýdialaryn depýtattardyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen berilgen Quryltai kelisimimen Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy.

Konstitýtsiialyq Sot Tóraǵasynyń orynbasaryn Konstitýtsiialyq Sot Tóraǵasynyń usynýymen Konstitýtsiialyq Sot sýdialary arasynan Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy.

5. Konstitýtsiialyq Sot sýdiasynyń depýtat mandatyn qatar alyp júrýine, oqytýshylyq, ǵylymi, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin laýazymdy atqarýyna, kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýyna, sondai-aq kommertsiialyq uiymnyń basqarýshy organynyń nemese baiqaýshy keńesiniń quramyna kirýine bolmaidy.

6. Konstitýtsiialyq Sot Tóraǵasy men sýdialaryn qylmys ornynda nemese aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵanda ustaý jaǵdailaryn qospaǵanda, olardy óz ókilettigi merzimi ishinde tiisinshe Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń ne Quryltaidyń kelisiminsiz ustaýǵa, kúzetpen ustaýǵa, kúshtep ákelýge, sot tártibimen qoldanylatyn ákimshilik jazalaýǵa, qylmystyq jaýaptylyqqa tartýǵa bolmaidy.

7. Konstitýtsiialyq Sottyń uiymdastyrylýy jáne qyzmeti konstitýtsiialyq zańmen retteledi.

 

73-bap

1. Konstitýtsiialyq Sot Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń, Quryltai Tóraǵasynyń, Quryltai depýtattarynyń jalpy sanynyń keminde besten biriniń, Premer-Ministrdiń ótinishi boiynsha:

1) daý týyndaǵan jaǵdaida Prezidenttiń, Quryltai depýtattarynyń sailaýyn jáne jalpyhalyqtyq referendým ótkizýdiń durystyǵy máselesin sheshedi;

2) Prezident qol qoiǵanǵa deiin Quryltai qabyldaǵan zańdardyń Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna sáikestigin qaraidy;

3) Quryltai qabyldaǵan qaýlylardyń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin qaraidy;

4) halyqaralyq sharttardy ratifikatsiialaǵanǵa deiin olardyń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin qaraidy;

5) halyqaralyq uiymdar men olardyń organdary sheshimderiniń oryndalýynyń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin qaraidy;

6) Konstitýtsiia normalaryna resmi túsindirme beredi;

7) Konstitýtsiianyń 50 jáne 51-baptarynda belgilengen jaǵdailarda qorytyndy beredi.

2. Konstitýtsiialyq Sot Konstitýtsiianyń 46-babynyń 11) tarmaqshasynda kózdelgen jaǵdaida – Prezidenttiń ótinishterin, sondai-aq Konstitýtsiianyń 79-babynda belgilengen jaǵdaida sottardyń ótinishterin qaraidy.

3. Konstitýtsiialyq Sot Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń Konstitýtsiiada kózdelgen quqyqtary men bostandyqtaryna tikelei qatysty Qazaqstan Respýblikasy normativtik quqyqtyq aktileriniń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin olardyń ótinishteri boiynsha qaraidy.

Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń Konstitýtsiialyq Sotqa júginý tártibi men sharttary konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

4. Konstitýtsiialyq Sot osy baptyń 1-tarmaǵynyń 4), 5) jáne 6) tarmaqshalarynda kórsetilgen máselelerdi, sondai-aq Qazaqstan Respýblikasynyń normativtik quqyqtyq aktileriniń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin Bas Prokýrordyń ótinishi boiynsha qaraidy.

5. Konstitýtsiialyq Sot adamnyń jáne azamattyń Konstitýtsiiada bekitilgen quqyqtary men bostandyqtaryna qatysty Qazaqstan Respýblikasynyń normativtik quqyqtyq aktileriniń Konstitýtsiiaǵa sáikestigin Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń ótinishi boiynsha qaraidy.

 

74-bap

1. Konstitýtsiianyń 73-baby 1-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasynda kórsetilgen máseleler boiynsha Konstitýtsiialyq Sotqa ótinish berilgen jaǵdaida Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń qyzmetine kirisýi, Quryltaidyń sailanǵan depýtattaryn tirkeý ne jalpyhalyqtyq referendým qorytyndysyn shyǵarý toqtatyla turady.

2. Konstitýtsiianyń 73-baby 1-tarmaǵynyń 2) jáne 4) tarmaqshalarynda kórsetilgen máseleler boiynsha Konstitýtsiialyq Sotqa ótinish berilgen jaǵdaida tiisti aktilerge qol qoiý ne olardy ratifikatsiialaý merziminiń ótýi toqtatyla turady.

3. Konstitýtsiialyq Sot óz sheshimin konstitýtsiialyq zańda belgilengen merzimde shyǵarady.

 

75-bap

1. Konstitýtsiiaǵa sáikes kelmeidi dep tanylǵan zańdar men halyqaralyq sharttarǵa qol qoiylmaidy ne ratifikatsiialanbaidy jáne olar qoldanysqa engizilmeidi.

2. Konstitýtsiiaǵa sáikes kelmeidi dep tanylǵan, onyń ishinde adamnyń jáne azamattyń Konstitýtsiiada bekitilgen quqyqtary men bostandyqtaryna nuqsan keltiredi dep tanylǵan zańdar men ózge de normativtik quqyqtyq aktiler, olardyń jekelegen erejeleri Konstitýtsiialyq Sot sheshim qabyldaǵan kúnnen nemese ol belgilegen kúnnen bastap qoldanysyn toqtatady jáne qoldanylmaýǵa tiis.

Konstitýtsiialyq Sottyń túsindirmesinde Konstitýtsiiaǵa sáikes keledi dep tanylǵan zańdar men ózge de normativtik quqyqtyq aktiler, olardyń jekelegen erejeleri osy túsindirmedegidei qoldanylýǵa tiis.

3. Konstitýtsiialyq Sot oryndalýy Konstitýtsiiaǵa sáikes kelmeidi dep tanyǵan halyqaralyq uiymdar men olardyń organdarynyń sheshimderi, onyń ishinde jekelegen erejeleri oryndalmaýǵa tiis.

4. Konstitýtsiialyq Sot sheshimderi qabyldanǵan kúninen bastap kúshine enedi, Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda jalpyǵa birdei mindetti, túpkilikti bolady jáne olarǵa shaǵym jasalmaidy.

 

Quqyq qorǵaý tetikteri

 

76-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynda sot tóreligin sot qana júzege asyrady.

2. Sot biligi sot isin júrgizýdiń zańmen belgilengen azamattyq, ákimshilik, qylmystyq jáne ózge de nysandary arqyly júzege asyrylady. Qylmystyq sot isin júrgizýge alqabiler zańda kózdelgen jaǵdaida qatysady.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń sottary – Joǵarǵy Sot, zańmen qurylǵan jergilikti jáne basqa da sottar.

4. Qazaqstan Respýblikasynyń sot júiesi Konstitýtsiiada jáne konstitýtsiialyq zańda belgilenedi. Qandai da bir ataýmen bolsa da arnaýly jáne tótenshe sottardy qurýǵa jol berilmeidi.

 

77-bap

1. Sot biligi Qazaqstan Respýblikasynyń atynan júzege asyrylady, onyń maqsaty – Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń jáne uiymdardyń quqyqtaryn, bostandyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdy, Konstitýtsiianyń, zańdardyń, ózge de normativtik quqyqtyq aktilerdiń, Qazaqstan Respýblikasy halyqaralyq sharttarynyń oryndalýyn qamtamasyz etý.

2. Sot biligi Konstitýtsiianyń, zańdardyń, ózge de normativtik quqyqtyq aktilerdiń, Qazaqstan Respýblikasy halyqaralyq sharttarynyń negizinde týyndaityn barlyq ister men daýlarǵa qoldanylady.

3. Sot sheshiminiń, úkimi men ózge de qaýlysynyń Qazaqstan Respýblikasynyń búkil aýmaǵynda mindetti kúshi bar.

 

78-bap

1. Sýdia sot tóreligin iske asyrý kezinde táýelsiz bolady jáne Konstitýtsiia men zańǵa ǵana baǵynady.

2. Sot tóreligin iske asyrǵan kezde sottyń qyzmetine múldem aralasýǵa bolmaidy jáne bul zań boiynsha jaýaptylyqqa alyp keledi. Sýdialar naqty ister boiynsha esep bermeidi.

3. Sýdia sot tóreligin iske asyrý kezinde myna qaǵidattardy basshylyqqa alýǵa tiis:

1) eshkimniń ózine zańda kózdelgen sottylyǵyn onyń kelisiminsiz ózgertýge bolmaidy;

2) sotta ár adamnyń óz sózin tyńdatýǵa quqyǵy bar;

3) aiyptalýshy óziniń kinásiz ekenin dáleldeýge mindetti emes;

4) adamnyń kináli ekenine qatysty kez kelgen kúmán aiyptalýshynyń paidasyna qarastyrylady;

5) zańsyz tásilmen jinalǵan dáleldemelerdiń zańdy kúshi joq. Eshkimdi óziniń jeke moiyndaýy negizinde ǵana sottaýǵa bolmaidy;

6) qylmystyq zańdy uqsastyǵyna qarai qoldanýǵa jol berilmeidi.

4. Konstitýtsiiada belgilengen sot tóreliginiń qaǵidattary Qazaqstan Respýblikasynyń barlyq sottary men sýdialaryna ortaq jáne biryńǵai.

 

79-bap

Sottar adamnyń jáne azamattyń Konstitýtsiiada bekitilgen quqyqtary men bostandyqtaryna nuqsan keltiretin zańdardy jáne ózge de normativtik quqyqtyq aktilerdi qoldanýǵa quqyly emes.

Eger sot qoldanylýǵa tiis zań nemese ózge de normativtik quqyqtyq akt adamnyń jáne azamattyń Konstitýtsiiada bekitilgen quqyqtary men bostandyqtaryna nuqsan keltiredi dep tapsa, ol is júrgizýdi toqtata turýǵa jáne osy aktini konstitýtsiialyq emes dep taný týraly usynýmen Konstitýtsiialyq Sotqa júginýge mindetti.

 

80-bap

1. Sottar turaqty sýdialardan turady, olardyń táýelsizdigi Konstitýtsiiamen jáne zańmen qorǵalady. Sýdianyń ókilettigi tek qana zańda belgilengen negizdermen toqtatylýy nemese toqtatyla turýy múmkin.

2. Sýdiany qylmys ornynda nemese aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵanda ustaý jaǵdailaryn qospaǵanda, tiisinshe Joǵary Sot Keńesiniń qorytyndysyna negizdelgen Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń kelisiminsiz ne Quryltaidyń kelisiminsiz ony ustaýǵa, kúzetpen ustaýǵa, kúshtep ákelýge, sot tártibimen qoldanylatyn ákimshilik jazalaýǵa, qylmystyq jaýaptylyqqa tartýǵa bolmaidy.

3. Qazaqstan Respýblikasy sottarynyń sýdialaryna qoiylatyn talaptar konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

4. Sýdianyń depýtat mandatyn qatar alyp júrýine, oqytýshylyq, ǵylymi, shyǵarmashylyq qyzmetten basqa aqy tólenetin laýazymdy atqarýyna, kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýyna, kommertsiialyq uiymnyń basqarýshy organynyń nemese baiqaýshy keńesiniń quramyna kirýine bolmaidy.

 

81-bap

Sottardy qarjylandyrý, sýdialardy turǵyn úimen qamtamasyz etý respýblikalyq biýdjet qarajaty esebinen júrgiziledi jáne sot tóreligin tolyq ári táýelsiz júzege asyrý múmkindigin qamtamasyz etýge tiis.

 

82-bap

Joǵarǵy Sot – jergilikti jáne basqa da sottardyń qaraýyna jatatyn azamattyq, ákimshilik, qylmystyq jáne ózge de ister boiynsha joǵary sot organy, ol zańda kózdelgen jaǵdaida óziniń qaraýyna jatatyn sot isterin qaraidy jáne sot praktikasy máseleleri boiynsha túsindirý beredi.

 

83-bap

1. Joǵarǵy Sot Tóraǵasyn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Joǵary Sot Keńesiniń usynymymen taǵaiyndaidy jáne ol óz ókilettigi merzimi ishinde Joǵarǵy Sot sýdiasy da bolady. Joǵarǵy Sot Tóraǵasynyń ókilettik merzimi – alty jyl.

Konstitýtsiiaǵa sáikes bir adam bir retten artyq Joǵarǵy Sot Tóraǵasy bolyp taǵaiyndalmaidy.

Joǵarǵy Sot sýdialaryn Quryltai Joǵary Sot Keńesiniń usynymy negizinde Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń usynýymen sailaidy.

2. Jergilikti jáne basqa da sot sýdialaryn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Joǵary Sot Keńesiniń usynymymen taǵaiyndaidy.

3. Sottarda konstitýtsiialyq zańǵa sáikes sot alqalary qurylýy múmkin.

4. Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasyn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy.

5. Joǵary Sot Keńesiniń mərtebesi, quramyn qalyptastyrý tərtibi jəne jumysyn uiymdastyrý zańda aiqyndalady.

 

84-bap

1. Prokýratýra memleket atynan Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda zańdylyqtyń saqtalýyna joǵary qadaǵalaýdy zańda belgilengen shekte jáne nysanda júzege asyrady, sotta memleket múddesin bildiredi jáne memleket atynan qylmystyq qýdalaýdy júzege asyrady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń prokýratýrasy ortalyqtandyrylǵan biryńǵai júieni quraidy, tómen turǵan prokýrorlar joǵary turǵan prokýrorlarǵa jáne Bas Prokýrorǵa baǵynady. Ol óz ókilettigin basqa memlekettik organdardan, laýazymdy adamdardan táýelsiz júzege asyrady jáne Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidentine ǵana esep beredi.

3. Bas Prokýrordy Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy. Bas Prokýrordyń ókilettik merzimi – alty jyl.

Konstitýtsiiaǵa sáikes bir adam bir retten artyq Qazaqstan Respýblikasynyń Bas Prokýrory bolyp taǵaiyndalmaidy.

4. Bas Prokýrordy qylmys ornynda nemese aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵanda ustaý jaǵdailaryn qospaǵanda, ony óz ókilettigi merzimi ishinde Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń kelisiminsiz ustaýǵa, kúzetpen ustaýǵa, kúshtep ákelýge, sot tártibimen qoldanylatyn ákimshilik jazalaýǵa, qylmystyq jaýaptylyqqa tartýǵa bolmaidy.

5. Prokýratýranyń quzyreti, qyzmetiniń uiymdastyrylýy men tártibi konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

 

85-bap

1. Qazaqstan Respýblikasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýəkil adamnyń jáne azamattyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltirýge jərdemdesedi, adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn ilgeriletýge yqpal etedi.

2. Adam quqyqtary jónindegi ýəkildi Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti taǵaiyndaidy.

3. Adam quqyqtary jónindegi ýəkil óz ókilettigin júzege asyrý kezinde təýelsiz bolady jəne memlekettik organdar men laýazymdy adamdarǵa esep bermeidi.

4. Adam quqyqtary jónindegi ýəkildi qylmys ornynda nemese aýyr jáne asa aýyr qylmys jasaǵanda ustaý jaǵdailaryn qospaǵanda, ony óz ókilettigi merzimi ishinde Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń kelisiminsiz ustaýǵa, kúzetpen ustaýǵa, kúshtep ákelýge, sot tártibimen qoldanylatyn ákimshilik jazalaýǵa, qylmystyq jaýaptylyqqa tartýǵa bolmaidy.

5. Adam quqyqtary jónindegi ýəkildiń quqyqtyq jaǵdaiy men qyzmetin uiymdastyrý konstitýtsiialyq zańda aiqyndalady.

 

86-bap

1. Qazaqstan Respýblikasyndaǵy advokatýra adamnyń memleket kepildik bergen sot arqyly qorǵalý quqyǵyn jáne zań kómegin alý quqyǵyn iske asyrýǵa járdemdesýdi kózdeidi. Zań kómegin advokattar men ózge tulǵalar zańǵa sáikes kórsetedi.

2. Advokat qyzmetin júzege asyrý tártibi, advokat quqyqtary, mindetteri men jaýaptylyǵy zańda aiqyndalady.

 

 

87-bap

Jergilikti memlekettik basqarýdy tiisti aýmaqtaǵy ahýaldyń jai-kúiine jaýapty jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar júzege asyrady.

 

88-bap

1. Jergilikti ókildi organdar – máslihattar tiisti ákimshilik-aýmaqtyq birlik halqynyń erik-múddesin bildiredi jáne jalpymemlekettik múddelerdi eskere otyryp, ony iske asyrýǵa qajetti sharalardy aiqyndaidy, olardyń júzege asyrylýyn baqylaidy.

2. Máslihattardy halyq jalpyǵa birdei, teń, tóte sailaý quqyǵy negizinde jasyryn daýys berý arqyly bes jyl merzimge sailaidy.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń jiyrma jasqa tolǵan azamaty máslihat depýtaty bolyp sailana alady. Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty bir ǵana máslihattyń depýtaty bola alady.

4. Máslihattardyń qaraýyna:

1) aýmaqty damytýdyń josparlaryn, ekonomikalyq jáne áleýmettik baǵdarlamalaryn, jergilikti biýdjetti jáne olardyń atqarylýy týraly esepterdi bekitý;

2) óz qaraýyna jatqyzylǵan jergilikti ákimshilik-aýmaqtyq qurylys máselelerin sheshý;

3) zańmen máslihat quzyretine jatqyzylǵan máseleler boiynsha jergilikti atqarýshy organ basshylarynyń esebin qaraý;

4) máslihattyń turaqty komissiialaryn jáne ózge de jumys organdaryn qurý, olardyń qyzmeti týraly esepti tyńdaý, máslihat jumysyn uiymdastyrýǵa bailanysty ózge de máselelerdi sheshý;

5) Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna sáikes Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń quqyqtary men zańdy múddelerin qamtamasyz etý boiynsha ózge de ókilettikterdi júzege asyrý jatady.    

5. Máslihattyń ókilettigin Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Premer-Ministrmen jáne Quryltai Tóraǵasymen konsýltatsiiadan keiin, sondai-aq máslihat ózin-ózi taratý týraly sheshim qabyldaǵan jaǵdaida merziminen buryn toqtatady.

6. Máslihattardyń quzyreti, uiymdastyrylý jáne qyzmet tártibi, depýtattardyń quqyqtyq jaǵdaiy zańda belgilenedi.

 

89-bap

1. Jergilikti atqarýshy organdar Qazaqstan Respýblikasy atqarýshy organdarynyń birtutas júiesine kiredi, atqarýshy biliktiń jalpymemlekettik saiasatyn tiisti aýmaqty damytý múddesimen jáne qajettiligimen úilestire júrgizýdi qamtamasyz etedi.

2. Jergilikti atqarýshy organdardyń qaraýyna:

1) aýmaqty damytýdyń josparlaryn, ekonomikalyq jáne áleýmettik baǵdarlamalaryn, jergilikti biýdjetti ázirleý men olardyń atqarylýyn qamtamasyz etý;

2) kommýnaldyq menshikti basqarý;

3) jergilikti atqarýshy organ basshylaryn taǵaiyndaý jáne laýazymynan bosatý, jergilikti atqarýshy organdardyń jumysyn uiymdastyrýǵa bailanysty ózge de máselelerdi sheshý;

4) jergilikti atqarýshy organdarǵa Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasymen júkteletin ózge de ókilettikterdi jergilikti memlekettik basqarý múddesinde júzege asyrý jatady.

3. Jergilikti atqarýshy organdy tiisti ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń ákimi basqarady, ol Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti men Úkimetiniń ókili bolyp tabylady.

4. Astana, oblys, respýblikalyq mańyzy bar qala əkimderin Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti oblys aýmaǵyndaǵy məslihat depýtattarynyń nemese tiisinshe astana, respýblikalyq mańyzy bar qala məslihaty depýtattarynyń kelisimimen taǵaiyndaidy.

Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti keminde eki kandidatýrany usynady, olar daýysqa salynady. Daýys berýge qatysqan məslihat depýtattarynyń kópshilik daýys sanyn alǵan kandidat kelisim aldy dep sanalady.

Ózge əkimshilik-aýmaqtyq birlik əkimderi zańda aiqyndalatyn tərtippen taǵaiyndalady nemese sailanady, sondai-aq laýazymynan bosatylady. Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz uiǵarýymen astana, oblys, respýblikalyq mańyzy bar qala əkimderin laýazymynan bosatýǵa quqyly.

5. Máslihat depýtattarynyń jalpy sanynyń keminde besten biriniń bastamasymen ákimge senimsizdik votýmyn bildirý máselesi qoiylýy múmkin. Bul jaǵdaida məslihat óz depýtattarynyń jalpy sanynyń kópshilik daýysymen əkimge senimsizdik bildirýge jəne ony laýazymynan bosatý máselesin tiisinshe astana, oblys, respýblikalyq mańyzy bar qala əkimderine qatysty Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń aldyna ne ózge de əkimshilik-aýmaqtyq birlik əkimderine qatysty joǵary turǵan əkimniń aldyna qoiýǵa quqyly. Astana, oblys, respýblikalyq mańyzy bar qala ákimderiniń ókilettigi jańadan sailanǵan Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz qyzmetine kiriskende toqtatylady.

6. Jergilikti atqarýshy organdardyń quzyreti, uiymdastyrylý jáne qyzmet tártibi zańda belgilenedi.

 

90-bap

1. Máslihattar óz quzyretindegi máseleler boiynsha – sheshim, ákimder sheshim men ókim qabyldaidy, bular tiisti ákimshilik-aýmaqtyq birlik aýmaǵynda oryndalýǵa mindetti.

2. Jergilikti biýdjet kirisin qysqartýdy nemese jergilikti biýdjet shyǵysyn ulǵaitýdy kózdeitin máslihat sheshiminiń jobalary ákimniń oń qorytyndysy bolǵanda ǵana qaraýǵa engizilýi múmkin.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy men zańnamasyna sáikes kelmeitin máslihat sheshiminiń kúshi sot tártibimen joiylýy múmkin.

4. Ákimderdiń sheshimderi men ókimderiniń kúshin tiisinshe Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti ne joǵary turǵan ákim joia alady, olardyń kúshi sot tártibimen de joiylýy múmkin.

 

91-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynda jergilikti mańyzy bar máselelerdi turǵyn halyqtyń ózi sheshýin qamtamasyz etetin jergilikti ózin-ózi basqarý tanylady.

2. Jergilikti ózin-ózi basqarýdy halyq tikelei júzege asyrady, sondai-aq ol máslihattar arqyly jáne turǵyn sany shaǵyn aýmaqtardy qamtityn jergilikti qoǵamdastyqtarda ózge de jergilikti ózin-ózi basqarý organdary arqyly júzege asyrylady.

Jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryna zańǵa sáikes memlekettik fýnktsiialar berilýi múmkin.

3. Qazaqstanda jergilikti ózin-ózi basqarýdy uiymdastyrý jáne onyń qyzmeti zańmen retteledi.

4. Jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń derbestigine zańda belgilengen ókilettik sheginde kepildik beriledi.

 

 

92-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna ózgerister men tolyqtyrýlar Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti óz bastamasy boiynsha, Quryltaidyń, Úkimettiń, Qazaqstan Halyq Keńesiniń bastamasy boiynsha qabyldaǵan sheshimmen ótkiziletin jalpyhalyqtyq referendýmda engiziledi.

2. Jalpyhalyqtyq referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń jartysynan astamy daýys berýge qatyssa, jalpyhalyqtyq referendým ótkizildi dep sanalady.

3. Astananyń, oblystardyń, respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń keminde úshten ekisinde daýys berýge qatysqan Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń jartysynan astamy jalpyhalyqtyq referendýmǵa shyǵarylǵan Konstitýtsiiaǵa ózgerister men tolyqtyrýlardy jaqtap daýys berse, olar qabyldandy dep sanalady.

 

93-bap

Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna ózgerister men tolyqtyrýlardyń Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 2-baby 6-tarmaǵynyń jáne 43-baby 5-tarmaǵynyń talaptaryna sáikestigi týraly Konstitýtsiialyq Sot qorytyndysy bolǵan jaǵdaida olar jalpyhalyqtyq referendýmǵa shyǵarylady.

 

 

94-bap

1. Respýblikalyq referendýmda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy referendým nátijeleri resmi túrde jariialanǵan kúnnen bastap kúshine enedi, sol mezgilden bastap buǵan deiin qabyldanǵan Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń kúshi joiylady.

2. Respýblikalyq referendýmda Konstitýtsiia qabyldanǵan kún memlekettik mereke – Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy kúni dep jariialanady.

 

95-bap

1. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy kúshine engen kúni qoldanysta bolatyn Qazaqstan Respýblikasynyń zańdary men ózge de normativtik quqyqtyq aktileri oǵan qaishy kelmeitin bóliginde qoldanylady.

2. Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti, ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdary normativtik quqyqtyq aktilerdi Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna sáikes keltirý úshin qajetti sharalar qabyldaidy.

3. Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy kúshine engen kezde qoldanysta bolatyn Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna sáikes qabyldanǵan Konstitýtsiialyq Keńestiń jáne Konstitýtsiialyq Sottyń normativtik qaýlylary Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna qaishy kelmeitin bóliginde zańdy kúshin saqtaidy.