ەگەمەندٸك پەن اۋماقتىق تۇتاستىق كونستيتۋتسييا جوباسىندا ٶزگەرمەيتٸن قۇندىلىق رەتٸندە بەكٸتٸلەدٸ

بۇل قۇجات ازاماتتاردان, ساياسي پارتييالاردان, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ساراپشىلاردان تٷسكەن ۇسىنىستاردى مۇقييات تالداۋدىڭ, اشىق قوعامدىق تالقىلاۋلاردىڭ, سونداي-اق جاڭا نورمالار مەن ەرەجەلەردٸ جان-جاقتى ەرٸ تيياناقتى پىسىقتاۋدىڭ نەتيجەسٸندە پايدا بولدى.

كونستيتۋتسييالىق رەفورما مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستاندا بٸر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ جٶنٸندەگٸ باستاماسىنىڭ نەگٸزٸندە تۋىندادى. پرەزيدەنت بۇل يدەيانى 2025 جىلعى 8 قىركٷيەكتە ٶزٸنٸڭ حالىققا ارناعان جىل سايىنعى جولداۋىندا ەلدٸڭ ساياسي جٷيەسٸن كەشەندٸ جاڭعىرتۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت دەۋٸرٸندە قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ەلەۋلٸ وڭ سەرپٸن بەرۋ ماقساتىندا ايتقان بولاتىن.

2025 جىلعى 8 قازاندا پارلامەنتتٸك رەفورمانى ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى ٶكٸمگە قول قويىلدى. ونىڭ قۇرامىنا بەلگٸلٸ قۇقىقتانۋشى عالىمدار, ساراپشىلار, ساياسي پارتييالار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ كٸردٸ.

الايدا تالقىلاۋلارعا بارلىق بەلسەندٸ ازاماتتار قوسىلىپ, ٶز پٸكٸرلەرٸ مەن ۇسىنىستارىن e-Otinish جەنە eGov پورتالدارى ارقىلى جولداي باستادى. وسىلايشا, جاڭا رەفورمانى كەڭٸنەن ەرٸ قارقىندى تالقىلاۋ شامامەن التى ايعا سوزىلدى. وسى كەزەڭ ٸشٸندە جۇمىس توبى ازاماتتاردان تٷسكەن ەكٸ مىڭنان استام ۇسىنىستى جان-جاقتى قاراپ, جٷيەلەپ شىقتى.

2026 جىلعى قاڭتاردا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى اتقارىلعان جۇمىستىڭ قورىتىندىسىن شىعارىپ, الداعى ٶزگەرٸستەرگە قاتىستى ٶز كٶزقاراسىن بٸلدٸردٸ.

قاسىم-جومارت توقاەۆ, سونداي-اق, پارلامەنتتٸك رەفورما اياسىندا باستاپقىدا اتا زاڭنىڭ شامامەن 40 بابىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ كٶزدەلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. الايدا جۇمىس بارىسىندا ٶزگەرٸستەر كٶلەمٸ ەلدەقايدا اۋقىمدى بولاتىنى ايقىندالىپ, ولار ساياسي جەنە قوعامدىق ٶمٸردٸڭ كٶپتەگەن ٶزگە دە قىرلارىن قامتيتىنى بەلگٸلٸ بولدى.

2026 جىلعى 21 قاڭتاردا كونستيتۋتسييالىق كوميسسييا قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا ۇلتتىق قۇرىلتاي مٷشەلەرٸ, بەلگٸلٸ قۇقىقتانۋشىلار, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرٸ, باق باسشىلارى, مەسليحات تٶراعالارى, ايماقتىق قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ, سونداي-اق ساراپشىلىق جەنە عىلىمي قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸن قوسا العاندا 130 ادام كٸردٸ. وسىلايشا, كوميسسييا قۇرامىندا قازاقستاننىڭ بارلىق ەلەۋمەتتٸك توپتارى مەن ايماقتارى تولىق قامتىلدى.

كوميسسيياعا كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ تٶراعاسى ەلۆيرا ازيموۆا باسشىلىق ەتەدٸ. مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ ەرلان قارين جەنە پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ ايدا بالاەۆا ونىڭ ورىنباسارلارى بولىپ بەلگٸلەندٸ.

«كوميسسييانىڭ قۇرىلۋىن سەكتورلىق ٶزگەرٸستەردەن كەشەندٸ كونستيتۋتسييالىق ترانسفورماتسيياعا ٶتۋدٸڭ كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى. ونىڭ الدىندا ەرەكشە ميسسييا تۇر. ول – اتا زاڭدا بٸر جاعىنان كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىستىڭ نەگٸزگٸ پرينتسيپتەرٸن ساقتاۋ, ەكٸنشٸ جاعىنان قازٸرگٸ زامانعى سىن-قاتەرلەرگە لايىقتى كٶزقاراستى بٸلدٸرۋ مٷمكٸندٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ العاشقى وتىرىستا كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ تٶراعاسى ەلۆيرا ازيموۆا.

كوميسسييانىڭ بارلىق وتىرىستارى تولىقتاي اشىق تٷردە ٶتكٸزٸلٸپ, تٸكەلەي ەفيردە كٶرسەتٸلدٸ. ونىڭ جۇمىسى باق-تا كەڭٸنەن جەنە ەگجەي-تەگجەيلٸ باياندالدى. ٶز پٸكٸرلەرٸن, ەسكەرتپەلەرٸن جەنە ۇسىنىستارىن بەلگٸلٸ زاڭگەرلەر, قۇقىق قورعاۋشىلار, قوعامدىق بەلسەندٸلەر, دەپۋتاتتار, ساياسي زەرتتەۋشٸلەر جەنە باسقا دا ساراپشىلار بٸلدٸردٸ.

جۇمىس بارىسىندا كوميسسييا مٷشەلەرٸ رەسپۋبليكانىڭ اتا زاڭىنىڭ بارلىق نەگٸزگٸ تٷزەتۋلەرٸن جان-جاقتى قاراپ شىقتى. بۇل تٷزەتۋلەر كونستيتۋتسييانىڭ بارلىق بٶلٸمدەرٸنە جەنە 77 بابىنا قاتىستى, ياعني جالپى مەتٸننٸڭ 84%-ىن قامتىدى. وسىلايشا, كوميسسييا مٷشەلەرٸ قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسىن ەزٸرلەۋ مەسەلەسٸن العا تارتتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتا زاڭىنىڭ تۇجىرىمدامالىق ٶزگەرٸستەرٸ مەملەكەتتٸڭ ادامعا باعدارلانعانىن ارتتىرۋعا, قازاقستان حالقىنا تەن ٶزەكتٸ قۇندىلىقتار مەن قاعيداتتاردى كٶرسەتۋگە, سونداي-اق رەسپۋبليكاداعى ساياسي ينستيتۋتتار قۇرىلىمىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

جاڭا پرەامبۋلادا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى العاش رەت مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ باسىمدىعى رەتٸندە جارييا ەتٸلدٸ. بٸرلٸك پەن ىنتىماقتاستىق, ۇلتارالىق جەنە دٸنارالىق كەلٸسٸم قازاقستان مەملەكەتتٸلٸگٸنٸڭ نەگٸزٸ رەتٸندە بەلگٸلەندٸ.

ەگەمەندٸك پەن تەۋەلسٸزدٸك, بٸرتۇتاستىق, اۋماقتىق تۇتاستىق ٶزگەرمەيتٸن قۇندىلىقتار ساناتىنا جاتقىزىلدى.

ەدٸلەتتٸلٸك, زاڭ مەن تەرتٸپ, تابيعاتقا ۇقىپتى قاراۋ سيياقتى قاعيداتتار العاش رەت كونستيتۋتسييا دەڭگەيٸندە بەكٸتٸلگەن.

سونىمەن قاتار, مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸردەن-بٸر باستاۋى جەنە ەگەمەندٸكتٸڭ يەسٸ قازاقستان حالقى بولىپ تابىلاتىنى بەكٸتٸلگەن.

اتا زاڭىمىزدىڭ جاڭا مەتٸنٸنٸڭ باستى يدەياسى رەتٸندە بٸلٸم مەن عىلىم, مەدەنيەت پەن يننوۆاتسييا انىقتالدى. بۇل مەملەكەتتٸڭ بولاشاعى مينەرالدى رەسۋرستار مەن تابيعي بايلىقتارمەن ەمەس, ادامي كاپيتالمەن جەنە ازاماتتاردىڭ جەتٸستٸكتەرٸمەن انىقتالاتىنىن كٶرسەتەتٸن تٷبەگەيلٸ ماڭىزدى بەتبۇرىس.

تاعى بٸر ماڭىزدى ماعىنالىق باعىت – تسيفرلاندىرۋ. وسىعان بايلانىستى كونستيتۋتسييانىڭ جاڭا مەتٸنٸندە العاش رەت ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن تسيفرلىق ورتادا قورعاۋ تۋرالى نورما بەكٸتٸلدٸ.

كونستيتۋتسييانىڭ جاڭا مەتٸنٸنٸڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – ادام قۇقىقتارىنا باعدارلانۋى. وسىلايشا, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى جاڭا پرەامبۋلادا عانا بەكٸتٸلٸپ قويماي, بٷكٸل كونستيتۋتسييانىڭ ەرەكشە باسىمدىعى ەرٸ ماعىنالىق ٶزەگٸ رەتٸندە ايقىندالعان.

دٸن مەن مەملەكەتتٸڭ ارا-جٸگٸ ناقتى اجىراتىلىپ بەكٸتٸلەدٸ. بٸلٸم بەرۋ مەن تەربيە جٷيەسٸنٸڭ زايىرلى سيپاتى ايقىندالادى.

نەكە ەر ادام مەن ەيەل ادامنىڭ ەرٸكتٸ جەنە تەڭ قۇقىقتى وداعى ەكەندٸگٸ تۋرالى ەرەجە ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل شەشٸم دەستٷرلٸ قۇندىلىقتاردى ەڭ جوعارى قۇقىقتىق دەڭگەيدە قورعاۋعا جەنە ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كٷشەيتۋگە باعىتتالعان.

كونستيتۋتسييا جوباسىنىڭ نەگٸزگٸ نوۆەللالارىنىڭ ٸشٸندە مىنالاردى اتاپ ٶتۋگە بولادى:

145 دەپۋتاتتان تۇراتىن جەنە جاڭا, كەڭەيتٸلگەن ٶكٸلەتتٸكتەرگە يە بٸر پالاتالى جاڭا پارلامەنت – قۇرىلتاي قۇرىلادى. ونى قۇرۋ كەزٸندە پروپورتسيونالدى سايلاۋ جٷيەسٸ قولدانىلادى, ال دەپۋتاتتاردىڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ 5 جىلدى قۇرايدى.

پروپورتسيونالدى جٷيە پارتييالاردىڭ كادرلىق ساياساتىن دامىتۋعا, ولاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق رٶلٸن ارتتىرۋعا جەنە ساياسي كٷشتەردٸڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ.

جاڭا جالپىۇلتتىق ديالوگ پلاتفورماسى – قازاقستاننىڭ حالىق كەڭەسٸ قۇرىلادى, ول قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ستراتەگييالىق فۋنكتسييالارىن جالعاستىرادى. بۇل قازاقستان حالقىنىڭ مٷددەلەرٸن بٸلدٸرەتٸن, زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىنا يە جوعارعى كونسۋلتاتيۆتٸك ورگان بولادى.

ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن قۇرۋ. ول قر پرەزيدەنتٸنٸڭ اتىنان قازاقستان مەن شەتەلدەردٸڭ قوعامدىق-ساياسي, عىلىمي جەنە مەدەني-اعارتۋشىلىق ۇيىمدارىمەن ٶزارا ٸس-قيمىل جاساسۋدى جٷزەگە اسىرادى.

ادۆوكاتتىق قىزمەتكە جەنە ادۆوكاتۋراعا ارنالعان ارنايى باپ العاش رەت كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلەدٸ.

زيياتكەرلٸك مەنشٸك قۇقىعىن قورعاۋ قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.

ازاماتتارعا جاڭا مٸندەتتەر جٷكتەيتٸن نەمەسە ولاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتاتىن زاڭدارعا, سول قۇقىق بۇزۋشىلىق ٷشٸن قايتادان جاۋاپقا تارتۋعا جول بەرمەۋگە تىيىم سالۋدى جەنە كٸنەسٸزدٸك پرەزۋمپتسيياسى قاعيداتتارىنا, قوسا العاندا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا كەپٸلدٸك كٷشەيتٸلەدٸ.

«ميراندا ەرەجەسٸ» بەكٸتٸلەدٸ.

سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسىنىڭ جوباسىندا ەسكٸرگەن تەرمينولوگييالىق اپپارات مەسەلەسٸ كەشەندٸ تٷردە شەشٸلۋدە.

ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا اتا زاڭىنىڭ مەتٸنٸ قالىپتاسقان مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدى, حالىقارالىق بەدەلدٸ, ادامي كاپيتالدى, بٸلٸم, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالاردى دامىتۋداعى قازاقستاننىڭ ايقىن باسىمدىعىن اتاپ كٶرسەتەدٸ, ول سەنٸمدٸ تٷردە بولاشاققا كٶز تاستايدى.

سونىمەن قاتار, مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ قالىپتاسۋىنا جەنە قازاقستاننىڭ تاريحي دامۋىندا ماڭىزدى رٶل اتقارعان قازٸرگٸ كونستيتۋتسيياعا قۇرمەت كٶرسەتٸلەدٸ.

جالپى, كونستيتۋتسييانىڭ جاڭا رەداكتسيياسىنىڭ العاشقى جوباسىندا پرەامبۋلا, 11 بٶلٸم جەنە 95 باپ بەكٸتٸلۋ ۇسىنىلادى.

ۇسىنىستار قابىلداۋ e-Otinish جەنە eGov پورتالدارى ارقىلى جالعاسىپ جاتىر.

جاڭا كونستيتۋتسييا بويىنشا ناقتى شەشٸمدٸ ەلٸمٸزدٸڭ ازاماتتارى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدايدى.

كونستيتۋتسييالىق كوميسسييانىڭ جۇمىسى جالعاسۋدا.

 

 

بٸز, بٸرتۇتاس قازاقستان حالقى,

بايىرعى قازاق جەرٸندە مەملەكەتتٸلٸكتٸ نىعايتا وتىرىپ,

ۇلى دالانىڭ مىڭجىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ,

مەملەكەتتٸڭ ۋنيتارلى سيپاتىن, ونىڭ شەكاراسى مەن اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىنا قول سۇعۋعا بولمايتىنىن ناقتىلاپ,

ەدٸلەتتٸ قازاقستان يدەياسىن جەنە زاڭ مەن تەرتٸپ قاعيداتىن ۇستانىپ,

ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مٷلتٸكسٸز ساقتالاتىنىن مەلٸمدەپ,

بٸرلٸك پەن ىنتىماق, ەتنوسارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق تاتۋلىق قاعيداتتارىنا سٷيەنٸپ,

مەدەنيەت پەن بٸلٸم, عىلىم مەن يننوۆاتسييا قۇندىلىقتارىن باعدارعا الىپ,

تابيعاتتى ايالاۋ قاجەتتٸگٸن مويىنداپ,

بەيبٸتشٸلٸككە جەنە بارلىق ەلمەن دوستىققا ۇمتىلىپ,

كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى اسا جوعارى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنٸپ,

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتا زاڭىن – وسى كونستيتۋتسييانى قابىلدايمىز.

 

 

1-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى – دەموكراتييالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت. مەملەكەتتٸڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىعى – ادام مەن ونىڭ ٶمٸرٸ, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى.

 

2-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى – ۋنيتارلى مەملەكەت. باسقارۋ ٷلگٸسٸ – پرەزيدەنتتٸك رەسپۋبليكا.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندٸگٸ ونىڭ بٷكٸل اۋماعىن قامتيدى. مەملەكەت ٶز اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىن, بٶلٸنبەۋٸن, وعان قول سۇعىلماۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىسى كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلورداسى – استانا قالاسى. ەلوردا مەرتەبەسٸ زاڭدا ايقىندالادى.

5. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان اتاۋلارىنىڭ مەنٸ بٸردەي.

6. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندٸگٸ, تەۋەلسٸزدٸگٸ, ۋنيتارلىعى, اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن باسقارۋ ٷلگٸسٸ ٶزگەرمەيدٸ.

 

3-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىزمەتٸنٸڭ نەگٸز قۇراۋشى قاعيداتتارى: ەگەمەندٸك پەن تەۋەلسٸزدٸكتٸ قورعاۋ; ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساقتاۋ; زاڭ مەن تەرتٸپ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ; جالپىۇلتتىق بٸرلٸكتٸ بەكەمدەۋ; حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ; جاۋاپتى ەرٸ جاسامپاز وتانشىلدىق يدەياسىن ورنىقتىرۋ; قوعامدىق ديالوگتى دامىتۋ; ەڭبەكسٷيگٸشتٸك, پروگرەسس, بٸلٸم قۇندىلىقتارىن بەكٸتۋ; جوعارى ەكولوگييالىق مەدەنيەت قالىپتاستىرۋ; تاريحي-مەدەني مۇرانى ساقتاۋ; تٶل مەدەنيەتتٸ قولداۋ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادام كاپيتالىن, بٸلٸمدٸ, عىلىمدى, يننوۆاتسييانى دامىتۋدى مەملەكەت قىزمەتٸنٸڭ ستراتەگييالىق باعىتى دەپ تانيدى.

 

4-باپ

1. مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸردەن-بٸر باستاۋى جەنە ەگەمەندٸك يەسٸ – قازاقستان حالقى.

2. حالىق بيلٸكتٸ جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم جەنە ەركٸن سايلاۋ ارقىلى تٸكەلەي جٷرگٸزەدٸ, سونداي-اق ٶز بيلٸگٸن مەملەكەتتٸك ورگاندار ارقىلى جٷزەگە اسىرادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بيلٸكتٸ ەشكٸم دە يەمدەنٸپ كەتە المايدى. بيلٸكتٸ يەمدەنٸپ كەتۋ زاڭمەن قۋدالانادى. حالىق پەن مەملەكەت اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, سونداي-اق كونستيتۋتسييالىق ٶكٸلەتتٸگٸ شەگٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى ەرەكەت ەتەدٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن ٶزگە دە مەملەكەتتٸك ورگاندار ٶزدەرٸنە بەرٸلگەن ٶكٸلەتتٸك شەگٸندە مەملەكەت اتىنان ەرەكەت ەتەدٸ.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتٸك بيلٸك بٸرتۇتاس جەنە ول زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى, سوت تارماقتارىنا بٶلٸنۋ, ٶزارا ٸس-قيمىل جاساۋ قاعيداتىنا سەيكەس كونستيتۋتسييا مەن زاڭدار نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىرىلادى.

 

5-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى قۇقىعى – كونستيتۋتسييانىڭ, وعان سەيكەس كەلەتٸن زاڭداردىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ نورماتيۆتٸك قاۋلىلارىنىڭ, ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارت مٸندەتتەمەلەرٸنٸڭ نورمالارى.

2. كونستيتۋتسييانىڭ ەڭ جوعارى زاڭدى كٷشٸ بار جەنە ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا تٸكەلەي قولدانىلادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا حالىقارالىق شارتتاردى قولدانۋ تەرتٸبٸ زاڭداردا ايقىندالادى.

4. بارلىق زاڭدار مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى راتيفيكاتسييالاعان حالىقارالىق شارتتار جارييالانادى. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا, بوستاندىقتارى مەن مٸندەتتەرٸنە قاتىستى نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸڭ رەسمي جارييالانۋى – ولاردى قولدانۋدىڭ مٸندەتتٸ شارتى.

5. ازاماتتارعا جاڭا مٸندەتتەر جٷكتەيتٸن نەمەسە ولاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتاتىن زاڭداردىڭ كەرٸ كٷشٸ بولمايدى.

جاۋاپتىلىقتى بەلگٸلەيتٸن نەمەسە كٷشەيتەتٸن زاڭداردىڭ كەرٸ كٷشٸ بولمايدى.

جاڭا زاڭ بۇرىن جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق ٷشٸن جاۋاپتىلىقتى جوياتىن نەمەسە جەڭٸلدەتەتٸن بولسا, جاڭا زاڭ قولدانىلادى.

6. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەكەلەگەن ٶڭٸرلەرٸنٸڭ ەكونوميكاسىن قارقىندى دامىتۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسييالىق زاڭدارعا سەيكەس قارجى سالاسىنا قاتىستى ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيم نەمەسە «قارقىندى داميتىن قالا» ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمٸ بەلگٸلەنۋٸ مٷمكٸن. وسى ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمدەر مەملەكەتتٸك باسقارۋ, سوت جٷيەسٸنٸڭ جۇمىس ٸستەۋ ەرەكشەلٸكتەرٸن كٶزدەۋٸ مٷمكٸن.

 

6-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا يدەولوگييالىق جەنە ساياسي ەرالۋاندىق تانىلادى. مەملەكەتتٸك ورگاندا ساياسي پارتييا ۇيىمىن قۇرۋعا جول بەرٸلمەيدٸ.

2. قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر زاڭ الدىندا تەڭ. مەملەكەتتٸڭ قوعامدىق بٸرلەستٸك ٸسٸنە, ال قوعامدىق بٸرلەستٸكتٸڭ مەملەكەت ٸسٸنە زاڭسىز ارالاسۋىنا جەنە قوعامدىق بٸرلەستٸككە مەملەكەتتٸك ورگان فۋنكتسييالارىن جٷكتەۋگە جول بەرٸلمەيدٸ.

3. ماقساتى نەمەسە ەرەكەتٸ كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىس نەگٸزدەرٸن كٷشتەپ ٶزگەرتۋگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇتاستىعىن جەنە قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزۋعا, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە نۇقسان كەلتٸرۋگە, سوعىستى, ەلەۋمەتتٸك, نەسٸلدٸك, ۇلتتىق, دٸني ارازدىقتى قوزدىرۋعا باعىتتالعان قوعامدىق بٸرلەستٸك قۇرۋعا جەنە ونىڭ قىزمەتٸنە, سونداي-اق زاڭنامادا كٶزدەلمەگەن ەسكەريلەندٸرٸلگەن جاساق قۇرۋعا تىيىم سالىنادى.

4. باسقا مەملەكەتتٸڭ ساياسي پارتيياسى مەن كەسٸپتٸك وداعىنىڭ, دٸني نەگٸزدەگٸ ساياسي پارتييانىڭ قىزمەتٸنە جول بەرٸلمەيدٸ, سونداي-اق ساياسي پارتييا مەن كەسٸپتٸك وداقتى شەتەلدٸك زاڭدى تۇلعانىڭ, شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ, شەتەلدٸك قاتىسۋى بار زاڭدى تۇلعانىڭ, شەت مەملەكەت پەن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ قارجىلاندىرۋىنا جول بەرٸلمەيدٸ.

5. كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمنىڭ شەت مەملەكەتتەن, حالىقارالىق جەنە شەتەلدٸك زاڭدى تۇلعادان, شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادامنان الاتىن اقشا قاراجاتىنىڭ قوزعالىسى جەنە اكتيۆتەرٸ تۋرالى اقپارات قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سەيكەس اشىق ەرٸ قولجەتٸمدٸ بولۋعا تيٸس.

 

7-باپ

1. دٸن مەملەكەتتەن بٶلەك.

2. قازاقستان اۋماعىندا دٸني ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸ زاڭعا سەيكەس جٷزەگە اسىرىلادى جەنە ول كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىس نەگٸزدەرٸن, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جەنە قوعامنىڭ ادامگەرشٸلٸك بولمىسىن قورعاۋ ماقساتىندا شەكتەلۋٸ مٷمكٸن.

 

8-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتٸك مەنشٸك پەن جەكە مەنشٸك تانىلادى جەنە تەڭ قورعالادى.

2. مەنشٸكتٸ پايدالانۋ قوعام مەن مەملەكەت يگٸلٸگٸنە قىزمەت ەتۋگە, قورشاعان ورتاعا زييان كەلتٸرمەۋگە, باسقا تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارىنا جەنە زاڭمەن قورعالاتىن مٷددەلەرٸنە نۇقسان كەلتٸرمەۋگە تيٸس. مەنشٸك سۋبەكتٸلەرٸ مەن وبەكتٸلەرٸ, مەنشٸك يەلەرٸ قۇقىقتارىنىڭ كٶلەمٸ مەن شەگٸ, ولاردى قورعاۋ كەپٸلدٸكتەرٸ زاڭدا ايقىندالادى.

3. جەر جəنە ونىڭ قويناۋى, سۋ كٶزدەرٸ, ٶسٸمدٸكتەر مەن جانۋارلار دٷنيەسٸ, باسقا دا تابيعي رەسۋرستار حالىققا تيەسٸلٸ. حالىقتىڭ اتىنان مەنشٸك قۇقىعىن مەملەكەت جٷزەگە اسىرادى. جەر زاڭدا بەلگٸلەنگەن نەگٸزدەردە, شارتتار مەن شەكتەردە جەكە مەنشٸكتە دە بولۋى مٷمكٸن.

 

9-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸ – قازاق تٸلٸ.

2. مەملەكەتتٸك ۇيىمداردا جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس تٸلٸ رەسمي تٷردە قازاق تٸلٸمەن تەڭ قولدانىلادى.

3. مەملەكەت بٸرتۇتاس قازاقستان حالقىنىڭ تٸلدەرٸن ٷيرەنۋ جەنە دامىتۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋعا قولداۋ كٶرسەتەدٸ.

 

10-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارى مەن نورمالارىن قۇرمەتتەيدٸ, مٷددەلٸ مەملەكەتتەرمەن بەيبٸتشٸلٸك پەن ىنتىماقتاستىقتى, ولاردىڭ ٸشكٸ ٸسٸنە ارالاسپاۋدى, حالىقارالىق داۋدى بەيبٸت جولمەن شەشۋدٸ كٶزدەيتٸن سىرتقى ساياسات جٷرگٸزەدٸ.

 

11-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸ – مەملەكەتتٸك تۋ, مەملەكەتتٸك ەلتاڭبا, مەملەكەتتٸك ەنۇران. ولاردىڭ سيپاتتاماسى جەنە پايدالانۋ تەرتٸبٸ كونستيتۋتسييالىق زاڭدا بەلگٸلەنەدٸ.

 

II بٶلٸم

نەگٸزگٸ قۇقىقتار, بوستاندىقتار مەن مٸندەتتەر

 

12-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى زاڭعا سەيكەس بەرٸلەدٸ جەنە توقتاتىلادى, ول بەرٸلگەن نەگٸزٸنە قاراماستان بiرىڭعاي جەنە تەڭ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىن ٶز ازاماتتىعىنان ايىرۋعا, ازاماتتىعىن ٶزگەرتۋ قۇقىعىنان ايىرۋعا, سونداي-اق قازاقستاننان تىس جەرگە الاستاتۋعا بولمايدى. ازاماتتىقتان ايىرۋعا تەرروريستٸك قىلمىس جاساعانى, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مٷددەلەرٸنە ٶزگە دە اۋىر زييان كەلتٸرگەنٸ ٷشٸن سوت شەشٸمٸمەن عانا جول بەرٸلەدٸ.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىندا قوس نەمەسە كٶپ ازاماتتىعى بولۋىنا جول بەرٸلمەيدٸ. ٶزگە ەل ازاماتتىعىنىڭ بولۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن توقتاتۋعا نەگٸز بولادى.

 

13-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارىندا ٶزگەشە بەلگiلەنبەسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى شەت مەملەكەتكە بەرٸلمەيدٸ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٶز ازاماتتارىن ەل اۋماعىنان تىس جەردە زاڭعا سەيكەس قورعاۋعا كەپiلدiك بەرەدi.

 

14-باپ

1. كونستيتۋتسيياعا سەيكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى تانىلادى جەنە ولارعا كەپiلدiك بەرiلەدi.

2. ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ەركiمگە تۋمىسىنان تيەسٸلٸ, ولار ابسوليۋتتٸ جەنە ولاردان ەشكiم ايىرا المايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ قۇقىقتارى مەن مiندەتتەرٸ بار.

4. كونستيتۋتسييادا, زاڭداردا جەنە حالىقارالىق شارتتاردا كٶزدەلگەن جاعدايدا شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى ٷشٸن بەلگٸلەنگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى پايدالانادى, سونداي-اق مiندەتتەردٸ اتقارادى.

5. قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى ٸسكە اسىرۋ باسقا تۇلعانىڭ قۇقىقتارىن بۇزباۋعا جەنە بوستاندىقتارىن شەكتەمەۋگە تيiس, كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىس نەگٸزدەرٸنە, قوعامدىق تەرتٸپكە, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشٸلٸك بولمىسىنا نۇقسان كەلتiرمەۋگە تيiس.

 

15-باپ

1. ەر ادامنىڭ قۇقىق سۋبەكتiسi رەتiندە تانىلۋعا قۇقىعى بار. ەر ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن زاڭعا قايشى كەلمەيتiن بارلىق تەسiلمەن, ونىڭ ٸشٸندە قاجەتتٸ قورعانىس ارقىلى قورعاۋعا قۇقىلى.

2. ەر ادامنىڭ ٶز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋعا قۇقىعى بار.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زاڭعا سەيكەس بٸلٸكتi زاڭ كٶمەگٸن الۋ قۇقىعى تانىلادى.

 

16-باپ

1. زاڭ مەن سوت الدىندا بەرi تەڭ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا تۇراتىن نەمەسە ۋاقىتشا جٷرگەن شەتەل ازاماتى مەن ازاماتتىعى جوق ادامدى تەگiنە, ەلەۋمەتتiك, لاۋازىمدىق جەنە مٷلiكتiك جاعدايىنا, جىنىسىنا, نەسiلiنە, ۇلتىنا, تٸلٸنە, دiني كٶزقاراسىنا, نانىمىنا, تۇرعىلىقتى جەرiنە نەمەسە كەز كەلگەن ٶزگە دە سەبەپتەرگە بايلانىستى كەمسiتۋگە بولمايدى.

 

17-باپ

1. ٶمٸر سٷرۋ قۇقىعى – ەر ادامنىڭ ابسوليۋتتٸ جەنە اجىراماس قۇقىعى.

2. ەشكٸمنٸڭ ٶز بەتٸمەن ادام ٶمٸرٸن قييۋعا قۇقىعى جوق.

3. ٶلٸم جازاسىنا تىيىم سالىنعان.

 

18-باپ

1. ەر ادامعا جەكە باسىنا تيٸسپەۋ قۇقىعىنا جەنە جەكە باس بوستاندىعى قۇقىعىنا كەپٸلدٸك بەرٸلەدٸ.

2. سوت شەشٸمٸنسٸز ادامدى زاڭدا كٶزدەلگەن مەرزٸمنەن ارتىق ۇستاۋعا بولمايدى.

كٷزەتپەن ۇستاۋعا سوت شەشٸمٸمەن عانا رۇقسات ەتٸلەدٸ جەنە وعان شاعىم جاساۋ قۇقىعى بەرٸلەدٸ.

3. ەر ادامعا ۇستالعان سەتتە بوستاندىعىن شەكتەۋ نەگٸزٸ مەن قۇقىقتارى تٷسٸندٸرٸلەدٸ.

4. ۇستالعان ادامنىڭ, كٷدٸكتٸنٸڭ, ايىپتالۋشىنىڭ تيٸسٸنشە ۇستالعان, كٷدٸكتٸ رەتٸندە تانىلعان نەمەسە ايىپ تاعىلعان سەتتەن باستاپ ادۆوكات (قورعاۋشى) كٶمەگiن پايدالانۋعا قۇقىعى بار.

 

19-باپ

1. زاڭدى كٷشٸنە ەنگەن سوت ٷكٸمٸمەن ادامدى كٸنەلٸ دەپ تانىمايىنشا, ول جاسالعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا كٸنەلٸ ەمەس دەپ سانالادى.

2. ەشكٸم ٶز-ٶزٸنە, جۇبايىنا (زايىبىنا) جەنە زاڭدا ايقىندالعان جاقىن تۋىستارىنا قارسى ايعاق بەرۋگە مٸندەتتٸ ەمەس.

دٸني قىزمەتشٸلەر ٶزدەرٸنە سەنٸپ, سىرىن اشقان ادامدارعا قارسى كۋەلٸك ەتۋگە مٸندەتتٸ ەمەس.

3. ادامدى دەل سول قۇقىق بۇزۋشىلىق ٷشٸن قىلمىستىق نەمەسە ەكٸمشٸلٸك جاۋاپتىلىققا قايتا تارتۋعا تىيىم سالىنادى.

 

20-باپ

1. ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادiر-قاسيەتiنە تيٸسۋگە بولمايدى جەنە ولار زاڭمەن قورعالادى.

2. ەشكiمدi ازاپتاۋعا, وعان زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا, باسقا دا قاتىگەزدiك كٶرسەتٸپ نەمەسە ادامنىڭ قادiر-قاسيەتiن قورلاپ جەبiرلەۋگە جەنە جازالاۋعا بولمايدى.

 

21-باپ

1. جەكە ٶمٸرگە قول سۇقپاۋ قۇقىعىنا, جەكە جەنە وتباسى قۇپيياسىنىڭ بولۋ قۇقىعىنا, تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى قولدانۋدى قوسا العاندا, دەربەس دەرەكتەردٸ زاڭسىز جيناۋدان, ٶڭدەۋدەن, ساقتاۋدان جەنە پايدالانۋدان قورعاۋ قۇقىعىنا زاڭمەن كەپٸلدٸك بەرٸلەدٸ.

2. بانك وپەراتسييالارىنىڭ, جەكە سالىمدار مەن جيناقتاردىڭ, جازىسقان حاتتاردىڭ, تەلەفون ارقىلى سٶيلەسكەن سٶزدەردٸڭ, پوشتا حابارلامالارىنىڭ جەنە بايلانىس قۇرالدارىنىڭ, ونىڭ ٸشٸندە تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى قولدانۋ ارقىلى بەرٸلەتٸن ٶزگە دە حابارلامالاردىڭ قۇپيياسى زاڭمەن قورعالادى. بۇل قۇقىقتى شەكتەۋگە زاڭدا بەلگٸلەنگەن جاعدايدا جەنە كٶزدەلگەن تەرتٸپپەن عانا جول بەرٸلەدٸ.

3. مەملەكەتتٸك ورگاندار, قوعامدىق بiرلەستiكتەر, لاۋازىمدى ادامدار جەنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەر ادامعا ٶز قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرiنە قاتىستى قۇجاتپەن, شەشiممەن جەنە اقپارات كٶزiمەن تانىسۋ مٷمكiندiگiن قامتاماسىز ەتۋگە مiندەتتi.

 

22-باپ

1. ەر ادام ٶزiنiڭ قاي ۇلتقا جاتاتىنىن ايقىنداۋعا, ونى كٶرسەتۋگە نە كٶرسەتپەۋگە قۇقىلى.

2. ەر ادامنىڭ انا تٸلٸ مەن تٶل مەدەنيەتiن قولدانۋعا, قارىم-قاتىناس جاساۋ, تەربيە بەرۋ, وقۋ مەن شىعارماشىلىق تٸلٸن ەركiن تاڭداۋعا قۇقىعى بار.

 

23-باپ

1. سٶز ەركٸندٸگٸنە, عىلىمي, تەحنيكالىق, كٶركەم شىعارماشىلىق ەركٸندٸگٸنە كەپiلدiك بەرiلەدi.

2. زيياتكەرلٸك مەنشٸك زاڭمەن قورعالادى.

3. مەملەكەتتٸك قۇپييالاردى قوسپاعاندا, ەركٸن اقپارات الۋ جەنە تاراتۋ قۇقىعى زاڭمەن تىيىم سالىنباعان كەز كەلگەن تەسٸلمەن ٸسكە اسىرىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك قۇپييالارىن قۇرايتىن مەلٸمەتتەر تٸزبەسٸ زاڭدا ايقىندالادى.

4. سٶز ەركٸندٸگٸ جەنە اقپارات تاراتۋ باسقا ادامداردىڭ ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸنە, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشٸلٸك بولمىسىنا نۇقسان كەلتٸرمەۋگە, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزباۋعا تيٸس.

5. تسەنزۋراعا تىيىم سالىنادى.

6. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىس نەگٸزدەرٸن كٷشتەپ ٶزگەرتۋدٸ, اۋماقتىق تۇتاستىعىنا, ەگەمەندٸگٸ مەن تەۋەلسٸزدٸگٸنە قول سۇعۋدى, قوعامدىق تەرتٸپتٸ بۇزۋدى, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە نۇقسان كەلتٸرۋدٸ, سوعىستى, قارۋلى قاقتىعىستى, ەلەۋمەتتٸك, نەسٸلدٸك, ۇلتتىق, ەتنوستىق, دٸني باسىمدىقتى نەمەسە الاۋىزدىقتى, قاتىگەزدٸك پەن زورلىق-زومبىلىقتى ناسيحاتتاۋعا, سونداي-اق ارانداتۋ ەرەكەتٸنە جەنە وعان شاقىرۋعا جول بەرٸلمەيدٸ.

 

24-باپ

1. زاڭدا بەلگٸلەنگەن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا زاڭدى تٷردە جٷرگەن ەر ادامنىڭ ەل اۋماعىندا ەركiن جٷرiپ-تۇرۋعا جەنە تۇرعىلىقتى جەرٸن ەركٸن تاڭداۋعا قۇقىعى بار.

2. ەر ادامنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىس جەرگە شىعۋعا قۇقىعى بار. بۇل قۇقىقتى شەكتەۋگە زاڭدا بەلگٸلەنگەن جاعدايدا جەنە كٶزدەلگەن تەرتٸپپەن جول بەرٸلەدٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا كەدەرگiسiز ورالۋعا قۇقىعى بار.

 

25-باپ

1. ەر ادامنىڭ ار-وجدان بوستاندىعىنا قۇقىعى بار.

2. ار-وجدان بوستاندىعى قۇقىعىن پايدالانۋ جالپىادامزات پەن ازامات قۇقىقتارىن, مەملەكەت الدىنداعى مiندەتتەردٸ شەكتەمەۋگە تيٸس.

 

26-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ بiرلەستٸك قۇرۋ بوستاندىعىنا قۇقىعى بار. قوعامدىق بiرلەستiك قىزمەتi زاڭمەن رەتتەلەدi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ, جوعارعى سوتىنىڭ جەنە ٶزگە دە سوتتارىنىڭ تٶراعالارى مەن سۋديالارى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ, جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ تٶراعالارى مەن مٷشەلەرٸ, قۇقىق قورعاۋ ورگانى جەنە ارناۋلى مەملەكەتتٸك ورگان قىزمەتكەرلەرٸ مەن جۇمىسكەرلەرٸ, ەسكەري قىزمەتشٸلەر ساياسي پارتييا مەن كەسٸپتٸك وداقتا بولۋعا, قانداي دا بٸر ساياسي پارتييانى نەمەسە قوعامدىق-ساياسي قوزعالىستى قولداۋعا نە سىني پٸكٸر بٸلدٸرۋگە قۇقىلى ەمەس.

 

27-باپ

1. ەر ادامنىڭ ەڭبەك ەتۋگە, قىزمەت پەن كەسٸپ تٷرٸن ەركٸن تاڭداۋعا قۇقىعى بار. مەجبٷرلٸ ەڭبەككە تارتۋعا قىلمىستىق نەمەسە ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ٷشٸن ادامدى كٸنەلٸ دەپ تانۋ تۋرالى سوت اكتٸسٸنٸڭ نەگٸزٸندە, نە تٶتەنشە جاعدايدا, نە سوعىس جاعدايىندا عانا جول بەرٸلەدٸ.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋiپسiزدiك پەن گيگيەنا تالاپتارىنا ساي ەڭبەك جاعدايلارى قۇقىعىنا, ەڭبەگi ٷشiن قانداي دا بiر كەمسiتۋسiز سىياقى الۋ, سونداي-اق زاڭعا سەيكەس ەلەۋمەتتiك قورعالۋ قۇقىعىنا كەپٸلدٸك بەرەدٸ.

3. زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەسiلدەردٸ قولدانا وتىرىپ, جەكە جەنە ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ قۇقىعى تانىلادى.

4. تىنىعۋ, جۇمىس ۋاقىتىنىڭ ۇزاقتىعى, دەمالىس جەنە مەرەكە كٷندەرi, اقى تٶلەنەتٸن دەمالىس قۇقىعىنا زاڭمەن كەپiلدiك بەرٸلەدi.

 

28-باپ

1. تۇرعىن ٷيگە قول سۇعۋعا بولمايدى. سوت شەشiمiنسiز تۇرعىن ٷيدەن ايىرۋعا جول بەرiلمەيدi. تۇرعىن ٷيگە باسىپ كiرۋگە, ونى قاراپ-تەكسەرۋگە, تiنتۋگە زاڭدا بەلگٸلەنگەن جاعدايدا جەنە كٶزدەلگەن تەرتiپپەن جول بەرiلەدi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ٶز ازاماتتارىن تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسالادى. تۇرعىن ٷيگە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ زاڭدا كٶرسەتiلگەن ساناتتارىنا باسپانا زاڭدا بەلگٸلەنگەن نورمالارعا سەيكەس بەرiلەدi.

 

29-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ زاڭدى تٷردە العان كەز كەلگەن مٷلكٸنە جەكە مەنشiك قۇقىعى بولادى.

2. مەنشiككە, ونىڭ iشiندە مۇراگەرلiك قۇقىعىنا زاڭمەن كەپiلدٸك بەرٸلەدٸ.

3. سوت شەشiمiنسiز ەشكiمدi ٶز مٷلكiنەن ايىرۋعا بولمايدى. زاڭمەن كٶزدەلگەن ايرىقشا جاعدايدا مەملەكەت مۇقتاجى ٷشiن مٷلiكتٸ مەجبٷرلەپ يەلٸكتەن شىعارۋعا ونىڭ تەڭ قۇنى ٶتەلگەن كەزدە جول بەرٸلەدٸ.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەسiپكەرلiك قىزمەت بوستاندىعى قۇقىعىنا, ٶز مٷلكiن كەز كەلگەن زاڭدى كەسiپكەرلiك قىزمەت ٷشiن ەركiن پايدالانۋ قۇقىعىنا كەپٸلدٸك بەرەدٸ. مونوپوليستiك قىزمەت زاڭمەن رەتتەلەدi نەمەسە شەكتەلەدi. جوسىقسىز بەسەكەگە تىيىم سالىنادى.

 

30-باپ

1. نەكە جەنە وتباسى, انا, ەكە مەن بالا مەملەكەت قورعاۋىندا بولادى.

2. نەكە – ەركەك پەن ەيەلدٸڭ مەملەكەت زاڭعا سەيكەس تٸركەگەن ەرٸكتٸ جەنە تەڭ قۇقىقتى وداعى.

3. بالاعا قامقورلىق جاساۋ جەنە تەربيە بەرۋ اتا-انانىڭ ەتەنە قۇقىعى ەرi مiندەتi.

4. كەمەلەتكە تولعان ەڭبەككە قابiلەتتi بالالار ەڭبەككە جارامسىز

اتا-اناسىنا قامقورلىق جاساۋعا مiندەتتi.

 

31-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىنا جالاقى مەن زەينەتاقىنىڭ ەڭ تٶمەن مٶلشەرٸنە كەپiلدiك بەرiلەدi, سونداي-اق جاسىنا, ناۋقاستانۋىنا, مٷگەدەكتٸگٸنە, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋىنا بايلانىستى جەنە ٶزگە دە زاڭدى نەگiز بويىنشا ەلەۋمەتتiك قامسىزداندىرۋعا كەپiلدiك بەرiلەدi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەرٸكتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ, ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋدىڭ ٶزگە دە ٷلگٸلەرٸن جەنە قايىرىمدىلىق جاساۋ قولداۋ تابادى.

 

32-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قۇقىعى بار.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى اقى تٶلەمەي, زاڭدا بەلگiلەنگەن تەرتٸپپەن مەديتسينالىق كٶمەك الۋعا قۇقىلى.

3. مەملەكەتتٸك جەنە جەكەمەنشiك ەمدەۋ مەكەمەلەرiندە, سونداي-اق جەكە مەديتسينالىق پراكتيكامەن اينالىساتىن تۇلعالاردان اقىلى مەديتسينالىق كٶمەك الۋ زاڭدا بەلگiلەنگەن نەگiزدە جەنە كٶزدەلگەن تەرتiپپەن جٷزەگە اسىرىلادى.

 

33-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتٸك وقۋ ورىندارىندا اقى تٶلەمەي باستاۋىش جەنە ورتا بٸلٸم الۋىنا كەپiلدiك بەرiلەدi. باستاۋىش جەنە ورتا بٸلٸم مiندەتتi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ زاڭعا سەيكەس مەملەكەتتٸك جوعارى وقۋ ورىندارىندا كونكۋرس نەگiزٸندە جوعارى بٸلٸم الۋعا قۇقىعى بار.

3. جەكەمەنشٸك وقۋ ورىندارىندا اقىلى بٸلٸم الۋ زاڭدا بەلگiلەنگەن نەگiزدە جەنە كٶزدەلگەن تەرتiپپەن جٷزەگە اسىرىلادى.

4. مەملەكەت بٸلٸم بەرۋدiڭ جالپىعا مiندەتتi ستاندارتتارىن بەلگiلەيدi. بارلىق وقۋ ورنىنىڭ قىزمەتi وسى ستاندارتتارعا سەيكەس كەلۋگە تيٸس.

5. دٸني بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىن قوسپاعاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنداعى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋ جٷيەسٸ زايىرلى سيپاتقا يە.

 

34-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى تابيعاتتى ساقتاۋعا جەنە تابيعي بايلىققا ۇقىپتى قاراۋعا مٸندەتتٸ.

2. مەملەكەت ادامنىڭ ٶمiر سٷرۋiنە جەنە دەنساۋلىعىنا قولايلى بولاتىن قورشاعان ورتانى قورعاۋدى ماقسات ەتەدٸ.

3. ادام ٶمiرi مەن دەنساۋلىعىنا قاتەر تٶندiرەتiن فاكتٸلەردٸ, مەن-جايلاردى لاۋازىمدى ادامداردىڭ جاسىرۋى زاڭعا سەيكەس جاۋاپتىلىققا الىپ كەلەدٸ.

 

35-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ بەيبiت جينالىس, ميتينگ, دەمونستراتسييا ٶتكٸزۋگە قۇقىعى بار. بۇل قۇقىقتى پايدالانۋ كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىس نەگٸزدەرٸن, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, قوعامدىق تەرتٸپتٸ, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشٸلٸك بولمىسىن ساقتاۋ ماقساتىندا شەكتەلۋٸ مٷمكٸن.

 

36-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ تiكەلەي جەنە ٶز ٶكiلدەرi ارقىلى مەملەكەت iسiن باسقارۋعا قاتىسۋعا, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن جەرگiلiكتi ٶزiن-ٶزi باسقارۋ ورگاندارىنا ٶزٸ جٷگiنۋگە, سونداي-اق جەكە جەنە ۇجىمدىق ٶتiنiش جولداۋعا قۇقىعى بار.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن جەرگiلiكتi ٶزiن-ٶزi باسقارۋ ورگاندارىن سايلاۋعا جەنە ولارعا سايلانۋعا, سونداي-اق جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار.

3. سوت ەرەكەتكە قابٸلەتسٸز دەپ تانىعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ, سونداي-اق سوت ٷكٸمٸمەن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن ٶتەپ جٷرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ سايلاۋعا, جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى جوق.

سوت ەرەكەتكە قابٸلەتسٸز دەپ تانىعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ, سوتتالعاندىعى زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن جويىلماعان نەمەسە الىنباعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس نەمەسە سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋعا قاتىستى كٸنەسٸن سوت زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن تانىعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ سايلانۋعا قۇقىعى جوق.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتكە كiرۋگە تەڭ قۇقىعى بار. مەملەكەتتٸك قىزمەتشi لاۋازىمىنا كانديداتقا قويىلاتىن تالاپتار زاڭعا سەيكەس لاۋازىمدىق مiندەتٸنە عانا قاتىستى بولادى.

 

37-باپ

1. ەر ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى مەن زاڭناماسىن ساقتاۋعا, باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن, ار-نامىسى مەن قادiر-قاسيەتiن قۇرمەتتەۋگە مiندەتتi.

2. ەر ادام قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸن قۇرمەتتەۋگە مiندەتتi.

 

38-باپ

زاڭدى تٷردە بەلگiلەنگەن سالىقتاردى, الىمداردى جەنە ٶزگە دە مiندەتتi تٶلەمدەردi تٶلەۋ – ەر ادامنىڭ بورىشى مەن مiندەتi.

 

39-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قورعاۋ – ونىڭ ەر ازاماتىنىڭ قاسيەتتi پارىزى مەن مiندەتi.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى ەسكەري قىزمەتتٸ زاڭدا بەلگiلەنگەن تٷردە جەنە كٶزدەلگەن تەرتiپپەن ٶتكەرەدٸ.

 

40-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى تاريحي جەنە مەدەني مۇرانىڭ ساقتالۋىنا قامقور بولۋعا, تاريح پەن مەدەنيەت ەسكەرتكiشتەرiنە ۇقىپتى قاراۋعا مiندەتتi.

 

41-باپ

1. ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىس نەگٸزدەرٸن, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, قوعامدىق تەرتiپتi, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قوعامنىڭ ادامگەرشٸلٸك بولمىسىن ساقتاۋ ماقساتىندا تەك زاڭمەن جەنە قاجەتتٸ شامادا عانا شەكتەلۋi مٷمكiن.

2. ەتنوسارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق تاتۋلىقتى بۇزاتىن كەز كەلگەن ەرەكەت كونستيتۋتسييالىق ەمەس دەپ تانىلادى.

3. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ساياسي سەبەپتەرمەن كەز كەلگەن شەكتەۋگە جول بەرٸلمەيدٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 13, 15 – 17, 20, 22, 25-باپتارىندا كٶزدەلگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتار ەشبٸر جاعدايدا شەكتەلمەۋگە تيٸس.

 

 

42-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ – مەملەكەت باسشىسى, مەملەكەتتٸڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن ايقىندايتىن, قازاقستان اتىنان ەل ٸشٸندە جەنە حالىقارالىق قاتىناستاردا ٶكٸلدٸك ەتەتٸن ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعا.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ – حالىق پەن مەملەكەتتٸك بيلٸك بٸرلٸگٸنٸڭ, كونستيتۋتسييانىڭ مىزعىماستىعىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ نىشانى ەرٸ كەپٸلٸ.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بارلىق تارماعىنىڭ ٷيلەسٸمدٸ ەرٸ كەدەرگٸسٸز جۇمىس ٸستەۋٸن, بيلٸك ورگاندارىنىڭ بٸرتۇتاس قازاقستان حالقىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.

 

43-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەمەلەتكە تولعان ازاماتتارى كونستيتۋتسييالىق زاڭعا سەيكەس جالپىعا بٸردەي, تەڭ جەنە تٶتە سايلاۋ قۇقىعى نەگٸزٸندە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى جەتٸ جىل مەرزٸمگە سايلايدى.

كونستيتۋتسيياعا سەيكەس بٸر ادام بٸر رەتتەن ارتىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلانا المايدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ بولىپ تۋمىسىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولىپ تابىلاتىن, قىرىق جاسقا تولعان, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جەتٸك مەڭگەرگەن, قازاقستاندا سوڭعى ون بەس جىل بويى تۇراتىن, جوعارى بٸلٸمٸ بار جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەتتە نەمەسە سايلانبالى مەملەكەتتٸك لاۋازىمدا كەمٸندە بەس جىل جۇمىس ٸستەگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى سايلانا الادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەزەكتٸ سايلاۋى ونىڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ اياقتالعانعا دەيٸنگٸ ەكٸ ايدان كەشٸكتٸرٸلمەي ٶتكٸزٸلەدٸ جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ جاڭا قۇرامىن سايلاۋ مەرزٸمٸمەن تۇسپا-تۇس كەلمەۋگە تيٸس.

4. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان سايلاۋشىلاردىڭ ەلۋ پايىزىنان استام داۋىسىن العان كانديدات سايلاندى دەپ سانالادى. كانديداتتاردىڭ ەشقايسىسى ەلۋ پايىزدان استام داۋىس سانىن الا الماسا, ەڭ كٶپ داۋىس سانىن العان ەكٸ كانديدات قايتا داۋىسقا سالىنادى. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان سايلاۋشىلاردىڭ ەڭ كٶپ داۋىس سانىن العان كانديدات سايلاندى دەپ سانالادى.

5. وسى باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ ەرەجەلەرٸ ٶزگەرمەيدٸ.

 

44-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ: «قازاقستان حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى مەن زاڭدارىن قاتاڭ ساقتاۋعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا كەپٸلدٸك بەرۋگە, ٶزٸمە جٷكتەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ مەرتەبەلٸ مٸندەتٸن ادال اتقارۋعا سالتاناتتى تٷردە انت ەتەمٸن», – دەپ حالىققا انت بەرگەن سەتتەن باستاپ قىزمەتٸنە كٸرٸسەدٸ.

2. انت بەرۋ سايلاۋ قورىتىندىسى جارييالانعان كٷننەن باستاپ بٸر اي ٸشٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايى دەپۋتاتتارىنىڭ, كونستيتۋتسييالىق سوتى, جوعارعى سوتى سۋديالارىنىڭ, ەكس-پرەزيدەنتتەرٸنٸڭ, سونداي-اق قوعام ٶكٸلدەرٸ مەن شاقىرىلعان شەتەل ازاماتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكٸزٸلەدٸ. كونستيتۋتسييانىڭ 51-بابىندا كٶزدەلگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قابىلداعان تۇلعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز ەركٸمەن ورنىنان تٷسۋٸنە, دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ٶز مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋعا قابٸلەتسٸزدٸگٸنٸڭ دەندەۋٸنە نەمەسە لاۋازىمىنان كەتٸرٸلۋٸنە بايلانىستى مەرزٸمٸنەن بۇرىن لاۋازىمىنان بوساتىلعان نە قايتىس بولعان كٷننەن باستاپ جەتٸ كٷن ٸشٸندە انت بەرەدٸ.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ جاڭادان سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ قىزمەتٸنە كٸرٸسكەن سەتتەن باستاپ, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶز ەركٸمەن ورنىنان تٷسۋٸنە, دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ٶز مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋعا قابٸلەتسٸزدٸگٸنٸڭ دەندەۋٸنە نەمەسە قىزمەتٸنەن كەتٸرٸلۋٸنە بايلانىستى مەرزٸمٸنەن بۇرىن لاۋازىمىنان بوساتىلعان نە قايتىس بولعان جاعدايدا توقتاتىلادى. قىزمەتٸنەن كەتٸرٸلگەندەردەن باسقا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق بۇرىنعى پرەزيدەنتتەرٸنٸڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ اتاعى بولادى.

 

45-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋعا, ٶزگە دە اقى تٶلەنەتٸن لاۋازىمدى اتقارۋعا جەنە كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋعا قۇقىلى ەمەس.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن جٷزەگە اسىرۋ كەزەڭٸندە ساياسي پارتييادا بولۋعا قۇقىلى ەمەس.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جاقىن تۋىستارى مەملەكەتتٸك ساياسي قىزمەتشٸ لاۋازىمىندا, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ باسشى لاۋازىمىندا بولۋعا قۇقىلى ەمەس.

 

46-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ:

1) قازاقستان حالقىنا ەلدەگٸ جاعداي مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى تۋرالى جولداۋ جاسايدى;

2) دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن بەرٸلگەن قۇرىلتاي كەلٸسٸمٸمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸن تاعايىندايدى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸن لاۋازىمىنان بوساتادى, ونىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن ايقىندايدى.

قۇرىلتاي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸن تاعايىنداۋعا كەلٸسٸم بەرۋدەن قايتا باس تارتقان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتايدى تاراتادى;

3) قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ كەزەكتٸ جەنە كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىندايدى; قۇرىلتايدىڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسىن شاقىرادى جەنە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ قازاقستان حالقىنا بەرەتٸن انتىن قابىلدايدى; قۇرىلتايدىڭ كەزەكتەن تىس سەسسيياسىن شاقىرادى; قۇرىلتاي ۇسىنعان زاڭعا بٸر اي ٸشٸندە قول قويادى, زاڭدى حالىققا جارييا ەتەدٸ نەمەسە زاڭدى نە ونىڭ جەكەلەگەن باپتارىن قايتا تالقىلاپ, داۋىسقا سالۋ ٷشٸن قايتارادى;

4) قۇرىلتايدا ٶكٸلدٸگٸ بار ساياسي پارتييالار فراكتسييالارىمەن كونسۋلتاتسييادان كەيٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ كانديداتۋراسىن كەلٸسٸم بەرۋ ٷشٸن قۇرىلتايدىڭ قاراۋىنا ۇسىنادى; دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن بەرٸلگەن قۇرىلتاي كەلٸسٸمٸمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸن تاعايىندايدى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸن لاۋازىمىنان بوساتادى; پرەمەر-مينيستردٸڭ ۇسىنۋىمەن ٷكٸمەت قۇرىلىمىن ايقىندايدى; قۇرىلتايمەن كونسۋلتاتسييادان كەيٸن پرەمەر-مينيستر ۇسىنعان ٷكٸمەت مٷشەلەرٸن تاعايىندايدى; سىرتقى ٸستەر, قورعانىس, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلەرٸن دەربەس تاعايىندايدى; ٷكٸمەت مٷشەلەرٸن لاۋازىمىنان بوساتادى; ٷكٸمەت مٷشەلەرٸنٸڭ انتىن قابىلدايدى; اسا ماڭىزدى مەسەلەلەر بويىنشا ٷكٸمەت وتىرىستارىنا تٶراعالىق ەتەدٸ.

قۇرىلتاي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸن تاعايىنداۋعا كەلٸسٸم بەرۋدەن قايتا باس تارتقان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتايدى تاراتادى;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ تٶراعاسىن, جوعارعى سوتىنىڭ تٶراعاسىن, ۇلتتىق بانكٸنٸڭ تٶراعاسىن, باس پروكۋرورىن, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسىن, ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ تٶراعاسىن, جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ تٶراعاسىن, جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسىن, مەملەكەتتٸك كٷزەت قىزمەتٸنٸڭ باستىعىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸ تاعايىندايدى جەنە ولاردى لاۋازىمىنان بوساتادى;

6) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە تٸكەلەي باعىناتىن جەنە ەسەپ بەرەتٸن مەملەكەتتٸك ورگانداردى قۇرادى, تاراتادى جەنە قايتا قۇرادى, ولاردىڭ باسشىلارىن تاعايىندايدى جەنە لاۋازىمىنان بوساتادى;

7) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتييالىق ٶكٸلدٸك باسشىلارىن تاعايىندايدى جەنە كەرٸ شاقىرىپ الادى;

8) دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن بەرٸلگەن قۇرىلتاي كەلٸسٸمٸمەن كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ ون سۋدياسىن سەگٸز جىل مەرزٸمگە, ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ التى مٷشەسٸن بەس جىل مەرزٸمگە, جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ سەگٸز مٷشەسٸن بەس جىل مەرزٸمگە تاعايىندايدى; ولاردى لاۋازىمىنان بوساتادى.

قۇرىلتاي كونستيتۋتسييالىق سوت سۋديالارىن, ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى مەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مٷشەلەرٸن تاعايىنداۋعا كەلٸسٸم بەرۋدەن قايتا باس تارتقان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتايدى تاراتادى;

9) قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ جوعارعى باس قولباسشىسى بولىپ تابىلادى, قارۋلى كٷشتەردٸڭ جوعارى قولباسشىلىعىن تاعايىندايدى جەنە لاۋازىمىنان بوساتادى;

10) جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدايدى;

11) ادامنىڭ جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ, مەملەكەتتٸڭ ەگەمەندٸگٸ مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كونستيتۋتسييالىق سوتقا كٷشٸنە ەنگەن زاڭنىڭ نەمەسە ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸنٸڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەستٸگٸن قاراۋ تۋرالى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 93-بابىندا كٶزدەلگەن جاعدايدا قورىتىندى بەرۋ تۋرالى ٶتٸنٸش جٸبەرەدٸ;

12) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزەدٸ جەنە حالىقارالىق شارتتارعا قول قويادى; راتيفيكاتسييالىق گراموتالارعا قول قويادى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اككرەديتتەلگەن شەت مەملەكەتتەردٸڭ ديپلوماتييالىق ٶكٸلدٸكتەرٸنٸڭ, سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىم باسشىلارىنىڭ سەنٸم جەنە كەرٸ شاقىرۋ گراموتالارىن قابىلدايدى;

13) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك ناگرادالارىن, قۇرمەتتٸ اتاقتاردى بەلگٸلەيدٸ;

14) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك ناگرادالارىمەن ماراپاتتايدى, قۇرمەتتٸ اتاقتاردى, جوعارى ەسكەري اتاقتاردى, سىنىپتىق شەندەردٸ, ديپلوماتييالىق دەرەجەلەردٸ, بٸلٸكتٸلٸك سىنىپتارىن بەرەدٸ;

15) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى مەسەلەسٸن, ساياسي باسپانا بەرۋ مەسەلەسٸن شەشەدٸ;

16) كەشٸرٸم بەرۋدٸ جٷزەگە اسىرادى;

17) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا, ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىعىنا, ازاماتتارىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە تٸكەلەي قاتەر تٶنسە جەنە بۇل مەملەكەتتٸك كونستيتۋتسييالىق ورگانداردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸن بۇزۋعا الىپ كەلسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸمەن جەنە قۇرىلتايىنىڭ تٶراعاسىمەن رەسمي كونسۋلتاتسييادان كەيٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا نەمەسە جەكەلەگەن ايماقتارىندا تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزۋدٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كٷشتەرٸن قولدانۋدى قوسا العاندا, وسى مەن-جايلار تالاپ ەتەتٸن شارالاردى قابىلدايدى;

18) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قارسى اگرەسسييا جاسالعان نە ونىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە سىرتتان تٸكەلەي قاتەر تٶنگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا نەمەسە ونىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىندا ەسكەري جاعداي ەنگٸزەدٸ, ٸشٸنارا نە جالپى جۇمىلدىرۋ جارييالايدى, بۇل جٶنٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايىنا دەرەۋ حابارلايدى;

19) ٶزٸنە باعىناتىن مەملەكەتتٸك كٷزەت قىزمەتٸن قۇرادى;

20) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸن قۇرادى;

21) قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸن, ٶزگە دە كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشٸ ورگانداردى, سونداي-اق جوعارى سوت كەڭەسٸن قۇرادى;

22) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى مەن زاڭدارىنا سەيكەس باسقا دا ٶكٸلەتتٸكتەردٸ جٷزەگە اسىرادى.

 

47-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ كونستيتۋتسييا مەن زاڭدار نەگٸزٸندە جەنە ولاردى ورىنداۋ ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا مٸندەتتٸ كٷشٸ بار جارلىقتار مەن ٶكٸمدەر شىعارادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتاي ٶكٸلەتتٸگٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتىلىپ, ول ۋاقىتشا بولماعان كەزەڭدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق زاڭ كٷشٸ نەمەسە زاڭ كٷشٸ بار جارلىقتار شىعارادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قول قويعانعا دەيٸن زاڭدارعا قۇرىلتاي تٶراعاسى مەن پرەمەر-مينيستر الدىن الا قول قويادى جەنە ولارعا زاڭداردىڭ كونستيتۋتسييا مەن زاڭدارعا سەيكەستٸگٸ ٷشٸن جاۋاپتىلىق جٷكتەلەدٸ.

ٷكٸمەت باستاماسىمەن شىعارىلاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ اكتٸلەرٸنە پرەمەر-مينيستر الدىن الا قول قويادى جەنە وعان اكتٸلەردٸڭ كونستيتۋتسييا مەن زاڭدارعا سەيكەستٸگٸ ٷشٸن جاۋاپتىلىق جٷكتەلەدٸ.

 

48-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە, ونىڭ ار-نامىسى مەن قادٸر-قاسيەتٸنە تيٸسۋگە بولمايدى.

مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساۋدى قوسپاعاندا, پرەزيدەنت ٶكٸلەتتٸگٸن اتقارۋ بارىسىنداعى ەرەكەتٸ ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قىلمىستىق جەنە ەكٸمشٸلٸك جاۋاپتىلىققا تارتىلمايدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ مەن ونىڭ وتباسىن قامتاماسىز ەتۋ, قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە كٷزەتۋ مەملەكەت ەسەبٸنەن جٷزەگە اسىرىلادى.

3. وسى باپتىڭ ەرەجەلەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتتەرٸنە دە قولدانىلادى.

 

49-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸن دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن بەرٸلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ كەلٸسٸمٸمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تاعايىندايدى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانۋعا, ٶزگە دە اقى تٶلەنەتٸن لاۋازىمدى اتقارۋعا جەنە كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋعا قۇقىلى ەمەس.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن جٷزەگە اسىرۋ كەزەڭٸندە ساياسي پارتييادا بولۋعا قۇقىلى ەمەس.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ:

1) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسىمەن حالىقارالىق ارەنادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مٷددەلەرٸن بٸلدٸرەدٸ;

2) قۇرىلتايمەن, ٷكٸمەتپەن جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن ٶزارا ٸس-قيمىل جاساۋ كەزٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ اتىنان ٶكٸلدٸك ەتەدٸ;

3) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن شەت مەملەكەتتەردٸڭ قوعامدىق-ساياسي, عىلىمي جەنە مەدەني-اعارتۋ ۇيىمدارىمەن ٶزارا ٸس-قيمىل جاسايدى;

4) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ايقىندايتىن ٶزگە دە ٶكٸلەتتٸكتەردٸ جٷزەگە اسىرادى.

 

50-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتىنا ٶتٸنٸش بەرۋ ارقىلى ٶز ەركٸمەن ورنىنان تٷسۋگە قۇقىلى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى بۇل ٶتٸنٸشتٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶزٸ جەنە ٶز ەركٸمەن بەرگەنٸن راستايدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى قورىتىندى بەرگەن سەتتەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز ەركٸمەن ورنىنان تٷسۋٸنە بايلانىستى لاۋازىمىنان بوساتىلدى دەپ سانالادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ٶز مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋعا قابٸلەتسٸزدٸگٸ دەندەگەن جاعدايدا مەرزٸمٸنەن بۇرىن لاۋازىمىنان بوساتىلۋى مٷمكٸن. بۇل جاعدايدا قۇرىلتاي دەپۋتاتتاردان جەنە مەديتسينانىڭ تيٸستٸ سالالارىنداعى مامانداردان تۇراتىن كوميسسييا قۇرادى. مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋ تۋرالى شەشٸمدٸ قۇرىلتاي وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمٸندە تٶرتتەن ٷشٸنٸڭ داۋىسىمەن كوميسسييانىڭ قورىتىندىسى جەنە كونستيتۋتسييالىق رەسٸمدەردٸڭ ساقتالعانى تۋرالى كونستيتۋتسييالىق سوت قورىتىندىسى نەگٸزٸندە قابىلدايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندەگٸ ەرەكەتٸ ٷشٸن مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساعاندا عانا جاۋاپتى بولادى جەنە بۇل ٷشٸن قۇرىلتاي ونى قىزمەتٸنەن كەتٸرۋٸ مٷمكٸن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاسادى دەپ ايىپ تاعۋ جەنە ونى تەرگەپ-تەكسەرۋ تۋرالى باستامانى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمٸندە ٷشتەن بٸرٸ ۇسىنادى. بۇل مەسەلە بويىنشا شەشٸمدٸ قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن قابىلدايدى. قۇرىلتاي تاعىلعان ايىپتى تەرگەپ-تەكسەرۋدٸ ۇيىمداستىرادى جەنە ونىڭ نەتيجەلەرٸ قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن قۇرىلتاي وتىرىسىنىڭ قاراۋىنا شىعارىلادى. بۇل مەسەلە بويىنشا تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸم جوعارعى سوتتىڭ ايىپ تاعۋدىڭ نەگٸزدٸلٸگٸ تۋرالى قورىتىندىسى جەنە كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ بەلگٸلەنگەن كونستيتۋتسييالىق رەسٸمدەردٸڭ ساقتالعانى تۋرالى قورىتىندىسى بولعان جاعدايدا قۇرىلتاي وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمٸندە تٶرتتەن ٷشٸنٸڭ داۋىسىمەن قابىلدانادى. ايىپ تاعىلعان سەتتەن باستاپ ەكٸ اي ٸشٸندە تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸم قابىلدانباسا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە قارسى تاعىلعان ايىپ قابىلدانبادى دەپ سانالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاسادى دەپ تاعىلعان ايىپتىڭ كەز كەلگەن ساتىدا قابىلدانباۋى وسى مەسەلەنٸ قاراۋعا باستاماشى بولعان قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن مەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتۋعا الىپ كەلەدٸ.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸن قىزمەتٸنەن كەتٸرۋ تۋرالى مەسەلە قۇرىلتايدىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن مەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتۋ مەسەلەسٸن قاراۋ كەزەڭٸندە ۇسىنىلمايدى.

 

51-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز ەركٸمەن ورنىنان تٷسۋٸنە, دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ٶز مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋعا قابٸلەتسٸزدٸگٸنٸڭ دەندەۋٸنە نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قىزمەتٸنەن كەتٸرٸلۋٸنە بايلانىستى لاۋازىمىنان مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتىلعان, سونداي-اق ول قايتىس بولعان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸنە ٶتەدٸ; قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۆيتسە-پرەزيدەنتٸنٸڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا نەمەسە جەكە سيپاتتاعى ٶزگە دە سەبەپتەرگە بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قابىلداۋى مٷمكٸن بولماعان كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ تٶراعاسىنا ٶتەدٸ; قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايى تٶراعاسىنىڭ قابىلداۋى مٷمكٸن بولماعان كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸنە ٶتەدٸ.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قابىلداۋدان باس تارتۋ جٶنٸندە شەشٸم قابىلداعان تۇلعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قابىلداۋدان باس تارتۋ تۋرالى ٶتٸنٸش بەرەدٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى وسى تۇلعانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قابىلداۋدان باس تارتۋ تۋرالى ٶتٸنٸشتٸ ٶز ەركٸمەن بەرگەنٸن راستايدى جەنە تيٸستٸ قورىتىندى بەرەدٸ.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قابىلداعان تۇلعا تيٸسٸنشە ۆيتسە-پرەزيدەنت, قۇرىلتاي تٶراعاسى, پرەمەر-مينيستر ٶكٸلەتتٸگٸن دوعارادى. بۇل جاعدايدا بوس مەملەكەتتٸك لاۋازىمدارعا ورنالاسۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا كٶزدەلگەن تەرتٸپپەن جٷزەگە اسىرىلادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز ەركٸمەن ورنىنان تٷسۋٸنە, دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ٶز مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋعا قابٸلەتسٸزدٸگٸنٸڭ دەندەۋٸنە نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قىزمەتٸنەن كەتٸرٸلۋٸنە بايلانىستى لاۋازىمىنان مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتىلعان نە قايتىس بولعان كٷننەن باستاپ جەتٸ كٷن ٸشٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ سايلاۋىن ٶتكٸزۋ تۋرالى جارييالايدى. سايلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى تيٸستٸ شەشٸم قابىلداعان كٷننەن باستاپ ەكٸ اي ٸشٸندە ٶتكٸزٸلەدٸ.

3. وسى باپتىڭ 1-تارماعىنا سەيكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قابىلداعان تۇلعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋگە باستاما جاساۋعا, سونداي-اق قۇرىلتايدى تاراتۋعا قۇقىلى ەمەس.

 

 

52-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ شىعارۋ بيلٸگiن جٷزەگە اسىراتىن ەڭ جوعارى ٶكiلدi ورگان.

2. قۇرىلتايدىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ ونىڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسى اشىلعان كەزدەن باستالادى جەنە جاڭادان سايلانعان قۇرىلتايدىڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسى جۇمىسىن باستاعان كەزدە اياقتالادى.

3. قۇرىلتايدىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ كونستيتۋتسييادا كٶزدەلگەن جاعدايدا جەنە وندا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن مەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتىلۋى مٷمكٸن.

4. قۇرىلتايدىڭ ۇيىمداستىرىلۋى مەن قىزمەتٸ, ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ قۇقىقتىق جاعدايى كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

 

53-باپ

1. قۇرىلتاي كونستيتۋتسييالىق زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن بٸرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگٸنٸڭ اۋماعى بويىنشا پروپورتسييالى ٶكٸلدٸك جٷيەسٸ نەگٸزٸندە سايلاناتىن بٸر جٷز قىرىق بەس دەپۋتاتتان تۇرادى.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ – بەس جىل.

 

54-باپ

1. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپىعا بٸردەي, تەڭ جəنە تٶتە سايلاۋ قۇقىعى نەگٸزٸندە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتٸ سايلاۋى جۇمىس ٸستەپ تۇرعان قۇرىلتاي شاقىرىلىمىنىڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ اياقتالعانعا دەيٸنگٸ ەكٸ ايدان كەشٸكتٸرٸلمەي ٶتكٸزٸلەدٸ.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى قۇرىلتايدىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتىلعان كٷننەن باستاپ ەكٸ اي ٸشٸندە ٶتكٸزٸلەدٸ.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى بار, ونىڭ اۋماعىندا سوڭعى ون جىل بويى تۇراقتى تۇرىپ جاتقان, جيىرما بەس جاسقا تولعان ادام قۇرىلتاي دەپۋتاتى بولا الادى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلتايىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ كونستيتۋتسييالىق زاڭمەن رەتتەلەدٸ.

5. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى قازاقستان حالقىنا انت بەرەدٸ.

 

55-باپ

1. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى ونىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋعا مٸندەتتٸ. قۇرىلتايدا دەپۋتاتتىڭ جەكە ٶزٸ داۋىس بەرەدٸ. دەپۋتات قۇرىلتاي مەن ونىڭ ورگاندارىنىڭ وتىرىستارىنا دەلەلدٸ سەبەپسٸز ٷش رەتتەن ارتىق قاتىسپاسا, سول سيياقتى داۋىس بەرۋ قۇقىعىن باسقاعا بەرسە, بۇل زاڭدا بەلگٸلەنگەن جازالاۋ شارالارىن قولدانۋعا الىپ كەلەدٸ.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتى باسقا ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولۋعا, وقىتۋشىلىق, عىلىمي, شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تٶلەنەتٸن لاۋازىمدى اتقارۋعا, كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋعا, كوممەرتسييالىق ۇيىمنىڭ باسشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا كٸرۋگە قۇقىلى ەمەس. وسى تالاپتاردى بۇزۋ دەپۋتاتتىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن توقتاتۋعا الىپ كەلەدٸ.

3. قۇرىلتاي دەپۋتاتىن قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جەنە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا, ونى ٶز ٶكٸلەتتٸگٸ مەرزٸمٸ ٸشٸندە قۇرىلتايدىڭ كەلٸسٸمٸنسٸز ۇستاۋعا, كٷزەتپەن ۇستاۋعا, كٷشتەپ ەكەلۋگە, سوت تەرتٸبٸمەن قولدانىلاتىن ەكٸمشٸلٸك جازالاۋعا نە قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

4. قۇرىلتاي دەپۋتاتىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ دەپۋتات ورنىنان تٷسكەن, قايتىس بولعان, زاڭدى كٷشٸنە ەنگەن سوت شەشٸمٸمەن ەرەكەتكە قابٸلەتسٸز, قايتىس بولعان نەمەسە حابارسىز كەتكەن دەپ تانىلعان جەنە كونستيتۋتسييا مەن كونستيتۋتسييالىق زاڭدا كٶزدەلگەن ٶزگە دە جاعدايدا توقتاتىلادى.

قۇرىلتاي دەپۋتاتى:

1) قازاقستاننان تىس جەرگە تۇراقتى تۇرۋعا كەتكەن;

2) ٶزٸنە قاتىستى سوتتىڭ ايىپتاۋ ٷكٸمٸ زاڭدى كٷشٸنە ەنگەن;

3) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى توقتاتىلعان;

4) ٶزٸن سايلاعان ساياسي پارتييادان شىققان نەمەسە شىعارىلعان;

5) ٶزٸن سايلاعان ساياسي پارتييا قىزمەتٸن توقتاتقان كەزدە مانداتىنان ايىرىلادى.

قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ قۇرىلتاي تاراتىلعان جاعدايدا توقتاتىلادى.

5. دەپۋتاتتارعا جازالاۋ شارالارىن قولدانۋعا, ولاردىڭ وسى باپتىڭ 2-تارماعىنىڭ تالاپتارىن جەنە دەپۋتاتتىق ەتيكا قاعيدالارىن ساقتاۋىنا, سونداي-اق دەپۋتاتتاردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن توقتاتۋعا, ولاردى ٶكٸلەتتٸگٸنەن جەنە دەپۋتاتقا تيٸسپەۋ كەپٸلدٸگٸنەن ايىرۋعا بايلانىستى مەسەلەلەردٸ دايىنداۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنا جٷكتەلەدٸ.

 

56-باپ

قۇرىلتاي:

1) كونستيتۋتسييالىق زاڭداردى جەنە زاڭداردى قابىلدايدى;

2) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قارسىلىق بٸلدٸرگەن زاڭداردى نەمەسە زاڭ باپتارىن قارسىلىق جٸبەرٸلگەن كٷننەن باستاپ بٸر اي مەرزٸمدە قايتا تالقىلاپ, داۋىسقا سالادى. بۇل مەرزٸمنٸڭ ساقتالماۋى پرەزيدەنت قارسىلىعىنىڭ قابىلدانعانىن بٸلدٸرەدٸ. ەگەر قۇرىلتاي كونستيتۋتسييالىق زاڭدار نەمەسە كونستيتۋتسييالىق زاڭ باپتارى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ تٶرتتەن ٷشٸنٸڭ داۋىسىمەن, ال زاڭدار نەمەسە زاڭ باپتارى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ ٷشتەن ەكٸسٸنٸڭ داۋىسىمەن پرەزيدەنتتٸڭ قارسىلىعىن ەڭسەرسە, پرەزيدەنت بٸر اي ٸشٸندە كونستيتۋتسييالىق زاڭعا جەنە زاڭعا قول قويادى. ەگەر پرەزيدەنتتٸڭ قارسىلىعى ەڭسەرٸلمەسە, كونستيتۋتسييالىق زاڭ جەنە زاڭ قابىلدانبادى نەمەسە پرەزيدەنت ۇسىنعان رەداكتسييادا قابىلداندى دەپ سانالادى;

3) سوعىس جەنە بٸتٸم مەسەلەلەرٸن شەشەدٸ;

4) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ۇسىنىسى بويىنشا بەيبٸتشٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋ ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كٷشتەرٸن قولدانۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدايدى;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ سايلاۋىن جارييالايدى;

6) جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋ تۋرالى باستاما كٶتەرەدٸ;

7) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸن تاعايىنداۋعا كەلٸسٸم بەرەدٸ;

8) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸن تاعايىنداۋعا كەلٸسٸم بەرەدٸ;

9) پرەزيدەنتتٸڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ سۋديالارىن, ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ, جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ مٷشەلەرٸن تاعايىنداۋىنا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن كەلٸسٸم بەرەدٸ;

10) قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ۇسىنۋى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارىن سايلايدى جەنە لاۋازىمىنان بوساتادى, ولاردىڭ انتىن قابىلدايدى;

11) قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ سۋديالارىن, جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالارىن تيٸسپەۋ كەپٸلدٸگٸنەن ايىرادى;

12) قۇرىلتاي دەپۋتاتىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن توقتاتادى, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا قۇرىلتاي دەپۋتاتىن تيٸسپەۋ كەپٸلدٸگٸنەن ايىرۋ مەسەلەلەرٸن شەشەدٸ;

13) قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمٸندە بەستەن بٸرٸنٸڭ باستاماسىمەن قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن ٷكٸمەتكە سەنٸمسٸزدٸك ۆوتۋمىن بٸلدٸرۋگە قۇقىلى;

14) كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونستيتۋتسييالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كٷيٸ تۋرالى جىل سايىنعى جولداۋىن تىڭدايدى;

15) جىلىنا ەكٸ رەت جوعارى اۋديتورلىق پالاتا تٶراعاسىنىڭ ەسەبٸن تىڭدايدى;

16) ٷكٸمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرٸن تالقىلايدى جەنە بەكٸتەدٸ. قۇرىلتايدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى ٷكٸمەت ەسەبٸن بەكٸتپەۋٸ قۇرىلتايدىڭ ٷكٸمەتكە سەنٸمسٸزدٸك ۆوتۋمىن بٸلدٸرۋٸ دەپ سانالادى;

17) قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمٸندە ٷشتەن بٸرٸنٸڭ باستاماسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸ مٷشەلەرٸنٸڭ ٶز قىزمەتٸ جٶنٸندەگٸ ەسەپتەرٸن تىڭداۋعا قۇقىلى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارى ورىندالماعان جاعدايدا ەسەپتٸ تىڭداۋ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمٸندە ٷشتەن ەكٸسٸنٸڭ داۋىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە ٷكٸمەت مٷشەسٸن لاۋازىمىنان بوساتۋ تۋرالى ٶتٸنٸش قابىلداۋعا قۇقىلى. بۇل جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٷكٸمەت مٷشەسٸن لاۋازىمىنان بوساتادى;

18) ٶز قۇزىرەتٸندەگٸ مەسەلەلەر بويىنشا تىڭداۋ ٶتكٸزەدٸ;

19) ٶز قىزمەتٸنٸڭ رەگلامەنتٸن جەنە قۇرىلتايدىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا, ٸشكٸ تەرتٸپتەمەسٸنە بايلانىستى مەسەلەلەر بويىنشا ٶزگە دە شەشٸم قابىلدايدى;

20) قۇرىلتايدىڭ ٷيلەستٸرۋ ورگانىن جەنە جۇمىس ورگاندارىن قۇرادى;

21) قۇرىلتاي كوميسسييالارىن قۇرادى, تٶراعالارىن سايلايدى جەنە لاۋازىمىنان بوساتادى, كوميسسييالاردىڭ قىزمەتٸ تۋرالى ەسەپتٸ تىڭدايدى;

22) قۇرىلتايعا كونستيتۋتسييادا جٷكتەلگەن ٶزگە دە ٶكٸلەتتٸكتەردٸ جٷزەگە اسىرادى.

 

57-باپ

1. قۇرىلتايدى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جەتٸك مەڭگەرگەن دەپۋتاتتار اراسىنان قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانعان تٶراعا باسقارادى. قۇرىلتاي تٶراعاسىنىڭ لاۋازىمىنا كانديداتۋرانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۇسىنادى.

قۇرىلتاي تٶراعاسىن سايلاۋدان قايتا باس تارتىلعان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتايدى تاراتادى.

2. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ داۋىس بەرگەن جاعدايدا قۇرىلتاي تٶراعاسى لاۋازىمىنان كەرٸ شاقىرىلۋى, سونداي-اق ورنىنان تٷسۋٸ مٷمكٸن.

3. قۇرىلتاي تٶراعاسى:

1) قۇرىلتاي وتىرىسىن شاقىرادى جەنە وعان تٶراعالىق ەتەدٸ;

2) قۇرىلتايدىڭ قاراۋىنا ەنگٸزٸلەتٸن مەسەلەلەردٸ دايىنداۋعا جالپى باسشىلىق ەتەدٸ;

3) قۇرىلتاي تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارلارى لاۋازىمىنا سايلاۋ ٷشٸن قۇرىلتايعا كانديداتۋرالار ۇسىنادى;

4) قۇرىلتايدىڭ قىزمەتٸندە رەگلامەنتتٸڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ;

5) قۇرىلتايدىڭ ٷيلەستٸرۋ ورگانىنىڭ قىزمەتٸنە باسشىلىق ەتەدٸ;

6) قۇرىلتاي شىعاراتىن اكتٸگە قول قويادى;

7) ٶزٸنە قۇرىلتاي رەگلامەنتٸمەن جٷكتەلەتٸن باسقا دا مٸندەتتەردٸ اتقارادى.

4. كونستيتۋتسييادا ٶزگەشە كٶزدەلمەسە, قۇرىلتاي تٶراعاسى قۇرىلتاي سەسسيياسىن اشادى.

5. قۇرىلتاي تٶراعاسى ٶز قۇزىرەتٸندەگٸ مەسەلەلەر بويىنشا ٶكٸم شىعارادى.

 

58-باپ

1. قۇرىلتاي سەسسيياسى وتىرىس تٷرٸندە ٶتكٸزٸلەدٸ.

2. قۇرىلتايدىڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتاي سايلاۋىنىڭ قورىتىندىسى جارييالانعان كٷننەن باستاپ وتىز كٷننەن كەشٸكتٸرمەي شاقىرادى.

3. قۇرىلتايدىڭ كەزەكتٸ سەسسيياسى جىلىنا بٸر رەت, قىركٷيەكتٸڭ بٸرٸنشٸ جۇمىس كٷنٸنەن ماۋسىمنىڭ سوڭعى جۇمىس كٷنٸنە دەيٸن ٶتكٸزٸلەدٸ.

4. قۇرىلتاي سەسسيياسىن, ەدەتتە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ اشادى جەنە سەسسييا قۇرىلتاي وتىرىسىندا جابىلادى. قۇرىلتاي سەسسييالارى اراسىنداعى كەزەڭدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز باستاماسىمەن, قۇرىلتاي تٶراعاسىنىڭ نەمەسە قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمٸندە ٷشتەن بٸرٸنٸڭ ۇسىنىسىمەن قۇرىلتايدىڭ كەزەكتەن تىس سەسسيياسىن شاقىرا الادى. وندا سەسسييانى شاقىرۋعا نەگٸز بولعان مەسەلەلەر عانا قارالادى.

5. قۇرىلتاي وتىرىستارى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمٸندە ٷشتەن ەكٸسٸ قاتىسقان جاعدايدا ٶتكٸزٸلەدٸ.

6. قۇرىلتاي وتىرىسى اشىق ٶتەدٸ. رەگلامەنتتە كٶزدەلگەن جاعدايدا وتىرىس جابىق ٶتكٸزٸلۋٸ مٷمكٸن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۆيتسە-پرەزيدەنتٸنٸڭ, پرەمەر-مينيستردٸڭ جەنە ٷكٸمەت مٷشەلەرٸنٸڭ, قازاقستان حالىق كەڭەسٸ تٶراعاسىنىڭ, ۇلتتىق بانك تٶراعاسىنىڭ, باس پروكۋروردىڭ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ كەز كەلگەن وتىرىسقا قاتىسۋعا جەنە سٶز سٶيلەۋگە قۇقىعى بار.

 

59-باپ

1. قۇرىلتاي كونستيتۋتسييالىق زاڭدا سانى ايقىندالعان تۇراقتى كوميتەتتەر, سونداي-اق كوميسسييالار قۇرادى.

2. كوميتەتتەر مەن كوميسسييالار ٶز قۇزىرەتٸندەگٸ مەسەلەلەر بويىنشا قاۋلى شىعارادى.

3. كوميتەتتەر مەن كوميسسييالاردى قۇرۋ تەرتٸبٸ, ولاردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ جەنە قىزمەتٸن ۇيىمداستىرۋ زاڭدا ايقىندالادى.

 

60-باپ

1. زاڭ شىعارۋعا باستاما جاساۋ قۇقىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا, ٷكٸمەتكە, قازاقستان حالىق كەڭەسٸنە تيەسٸلٸ جەنە تەك قانا قۇرىلتايدا ٸسكە اسىرىلادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ زاڭ جوبالارىن قاراۋدىڭ باسىمدىعىن ايقىنداۋعا قۇقىلى, بۇل تيٸستٸ زاڭ جوبالارى بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەكٸ اي ٸشٸندە قابىلدانۋعا تيٸس دەگەندٸ بiلدiرەدi.

3. قۇرىلتاي:

1) جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىق سۋبەكتٸلٸگٸنە, ازاماتتىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتارعا, جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مٸندەتتەمەلەرٸ مەن جاۋاپتىلىعىنا;

2) مەنشٸك رەجيمٸنە جەنە ٶزگە دە زاتتىق قۇقىقتارعا;

3) مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جەنە ولاردىڭ قىزمەتٸنٸڭ, مەملەكەتتٸك جەنە ەسكەري قىزمەتتٸڭ نەگٸزدەرٸنە;

4) سالىق سالۋعا, الىمدار مەن باسقا دا مٸندەتتٸ تٶلەمدەردٸ بەلگٸلەۋگە نەمەسە ولاردىڭ كٷشٸن جويۋعا;

5) رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە, مەملەكەتتٸك قارىز, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق جەنە ٶزگە دە كٶمەك كٶرسەتۋ مەسەلەلەرٸنە;

6) سوت قۇرىلىسى مەن سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋ مەسەلەلەرٸنە;

7) راقىمشىلىق مەسەلەلەرٸنە;

8) بٸلٸم بەرۋگە, دەنساۋلىق ساقتاۋعا جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋعا;

9) كەسٸپورىنداردى جەنە ولاردىڭ مٷلكٸن جەكەشەلەندٸرۋگە;

10) قورشاعان ورتانى قورعاۋعا;

11) قازاقستان رەسپۋبليكاcىنىڭ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىسىنا;

12) مەملەكەت قورعانىسى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە;

13) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸنە;

14) حالىقارالىق شارتتاردى راتيفيكاتسييالاۋعا جەنە دەنونساتسييالاۋعا قاتىستى اسا ماڭىزدى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتٸن, نەگٸز قۇراۋشى قاعيداتتار مەن نورمالاردى بەلگٸلەيتٸن زاڭ شىعارۋعا قۇقىلى.

4. قۇرىلتاي حالىقتىڭ ٶمٸرٸ مەن دەنساۋلىعىنا, كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىسقا, قوعامدىق تەرتٸپتٸڭ قورعالۋىنا, ەلدٸڭ ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتەر تٶندٸرەتٸن جاعدايلارعا جەدەل دەن قويۋ ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسىمەن ەنگٸزٸلگەن زاڭ جوبالارىن دەرەۋ قاراۋعا تيٸس.

وسى تارماقتىڭ بٸرٸنشٸ بٶلٸگٸندە كٶزدەلگەن زاڭ جوبالارى قۇرىلتايعا ەنگٸزٸلگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ ٶزٸنە جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ الا وتىرىپ, وسى باپتىڭ 3-تارماعىندا كٶرسەتٸلگەن مەسەلەلەر بويىنشا زاڭ كٷشٸ بار ۋاقىتشا نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكت قابىلداۋعا قۇقىلى. مۇنداي اكت قۇرىلتاي قابىلداعان زاڭ كٷشٸنە ەنگەنگە دەيٸن نەمەسە قۇرىلتاي زاڭ جوبالارىن قابىلداماي تاستاعانعا دەيٸن قولدانىستا بولادى.

5. قۇرىلتاي قابىلداعان زاڭ ون كٷن ٸشٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە قول قويۋعا ۇسىنىلادى.

قۇرىلتاي زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن تۇتاستاي قابىلداماۋعا قۇقىلى. مۇنداي جاعدايدا زاڭ جوباسى قابىلدانبادى دەپ سانالادى جەنە باستاماشىعا قايتارىلادى.

6. مەملەكەتتٸك كٸرٸستٸ قىسقارتۋدى نەمەسە مەملەكەتتٸك شىعىستى ۇلعايتۋدى كٶزدەيتٸن زاڭ جوبالارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ وڭ قورىتىندىسى بولعان كەزدە عانا ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسىمەن قۇرىلتايعا ەنگٸزٸلەتٸن زاڭ جوبالارى ٷشٸن مۇنداي قورىتىندى تالاپ ەتٸلمەيدٸ.

7. ٷكٸمەت ەنگٸزگەن زاڭ جوباسى قابىلدانباسا, پرەمەر-مينيستر قۇرىلتاي وتىرىسىندا ٷكٸمەتكە سەنٸم بٸلدٸرۋ مەسەلەسٸن قويۋعا قۇقىلى. بۇل مەسەلە سەنٸم بٸلدٸرۋ مەسەلەسٸ قويىلعاننان باستاپ قىرىق سەگٸز ساعاتتان كەيٸن عانا داۋىسقا سالىنادى. ەگەر سەنٸمسٸزدٸك ۆوتۋمى تۋرالى ۇسىنىس قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىن الماسا, زاڭ جوباسى داۋىسقا سالىنباستان قابىلداندى دەپ سانالادى. الايدا ٷكٸمەت بۇل قۇقىقتى جىلىنا ەكٸ رەتتەن ارتىق پايدالانا المايدى.

 

61-باپ

1. قۇرىلتاي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا مٸندەتتٸ كٷشٸ بار زاڭ مەن قاۋلى قابىلدايدى.

2. زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قول قويعاننان كەيٸن كٷشٸنە ەنەدٸ.

3. كونستيتۋتسييالىق زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا كٶزدەلگەن مەسەلەلەر بويىنشا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جالپى سانىنىڭ كەمٸندە ٷشتەن ەكٸسٸنٸڭ داۋىسىمەن قابىلدانادى.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا ٶزگەشە كٶزدەلمەسە, قۇرىلتاي زاڭدى دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن قابىلدايدى.

ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا ٶزگەشە كٶزدەلمەسە, قۇرىلتاي قاۋلىسى دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن قابىلدانادى.

5. زاڭ جوبالارى بويىنشا كەمٸندە ٷش وقىلىم ٶتكٸزۋ مٸندەتتٸ.

6. زاڭدار, قۇرىلتاي قاۋلىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا قايشى كەلمەۋگە تيٸس. قۇرىلتاي قاۋلىلارى زاڭدارعا قايشى كەلمەۋگە تيٸس.

7. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق جەنە ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەرٸن ەزٸرلەۋ, ۇسىنۋ, تالقىلاۋ, قولدانىسقا ەنگٸزۋ جەنە جارييالاۋ تەرتٸبٸ زاڭمەن جەنە قۇرىلتاي رەگلامەنتٸمەن رەتتەلەدٸ.

 

62-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتاي تٶراعاسىمەن جەنە پرەمەر-مينيسترمەن كونسۋلتاتسييادان كەيٸن قۇرىلتايدى تاراتادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قۇرىلتاي كەلٸسٸمٸمەن تاعايىندالاتىن لاۋازىمعا پرەزيدەنت ۇسىنعان كانديداتۋرانى تاعايىنداۋعا كەلٸسٸم بەرۋدەن قايتا باس تارتىلعان, سونداي-اق قۇرىلتاي تٶراعاسىن سايلاۋدان قايتا باس تارتىلعان جاعدايدا قۇرىلتايدى تاراتادى.

3. قۇرىلتايدى تٶتەنشە جاعداي نەمەسە سوعىس جاعدايى كەزٸندە, پرەزيدەنت ٶكٸلەتتٸگٸنٸڭ سوڭعى التى ايىندا, سونداي-اق الدىڭعى تاراتۋدان كەيٸنگٸ بٸر جىل ٸشٸندە نەمەسە كونستيتۋتسييانىڭ 51-بابىنىڭ 3-تارماعىندا بەلگٸلەنگەن جاعدايدا تاراتۋعا بولمايدى.

 

 

63-باپ

1. ٷكٸمەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتقارۋشى بيلٸگٸن جٷزەگە اسىرادى, اتقارۋشى ورگاندار جٷيەسٸن باسقارادى جەنە ولاردىڭ قىزمەتٸنە باسشىلىق ەتەدٸ.

2. ٷكٸمەت – القالى ورگان, ول ٶز قىزمەتٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ مەن قۇرىلتايدىڭ الدىندا جاۋاپتى.

3. ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ كونستيتۋتسييانىڭ 56-بابىنىڭ 17) تارماقشاسىندا كٶزدەلگەن جاعدايدا قۇرىلتايعا ەسەپ بەرەدٸ.

4. ٷكٸمەتتٸڭ قۇزىرەتٸ, ۇيىمداستىرىلۋ جەنە قىزمەت تەرتٸبٸ كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

 

64-باپ

1. ٷكٸمەتتٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ كونستيتۋتسييادا كٶزدەلگەن تەرتٸپپەن قۇرادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە پرەمەر-مينيستر تاعايىندالعاننان كەيٸن ون كٷن ٸشٸندە ٷكٸمەتتٸڭ قۇرىلىمى مەن قۇرامى تۋرالى ۇسىنىس ەنگٸزەدٸ.

3. ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقى مەن پرەزيدەنتٸنە انت بەرەدٸ.

 

65-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ:

1) مەملەكەتتiڭ ەلەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ, قورعانىس قابiلەتiنiڭ, قاۋiپسiزدiگiنiڭ, قوعامدىق تەرتiپتi قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸنٸڭ نەگiزگi باعىتتارىن ەزiرلەيدi جەنە ولاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىن ۇيىمداستىرادى;

2) قۇرىلتايعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸ جەنە ونىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتٸ ۇسىنادى, بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ;

3) قۇرىلتايعا زاڭ جوبالارىن ەنگٸزەدٸ جەنە زاڭداردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ;

4) مەملەكەتتٸك مەنشٸكتٸ باسقارۋدى ۇيىمداستىرادى;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ساياساتىن جٷرگٸزۋ شارالارىن ەزٸرلەيدٸ;

6) مينيسترلٸكتەردٸڭ, ٶزگە دە ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتٸنە باسشىلىق ەتەدٸ;

7) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلٸكتەرٸ, ٶزگە دە ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارى اكتٸلەرٸنٸڭ قولدانىسىن تولىق نەمەسە بٸر بٶلٸگٸندە جويادى نە توقتاتا تۇرادى;

8) مەملەكەتتٸك بيۋدجەت ەسەبٸنەن قامتىلاتىن بارلىق ورگان ٷشٸن قارجىلاندىرۋدىڭ جەنە قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقى تٶلەۋدٸڭ بٸرىڭعاي جٷيەسٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتiنٸڭ كەلٸسٸمٸمەن بەكٸتەدٸ;

9) ٶزٸنە كونستيتۋتسييامەن, زاڭدارمەن جەنە پرەزيدەنت اكتٸلەرٸمەن جٷكتەلگەن ٶزگە دە فۋنكتسييالاردى ورىندايدى.

 

66-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ:

1) ٷكٸمەت قىزمەتٸن ۇيىمداستىرادى جەنە باسقارادى, ونىڭ جۇمىسى ٷشٸن دەربەس جاۋاپ بەرەدٸ;

2) ٷكٸمەت قاۋلىسىنا قول قويادى;

3) ٷكٸمەت قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى جٶنٸندە جەنە ونىڭ بارلىق اسا ماڭىزدى شەشٸمدەرٸ تۋرالى پرەزيدەنت پەن قۇرىلتايعا باياندايدى;

4) ٷكٸمەت قىزمەتٸن ۇيىمداستىرۋعا جەنە باسقارۋعا بايلانىستى باسقا دا فۋنكتسييالاردى ورىندايدى.

 

67-باپ

1. ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ ٶز قۇزىرەتٸ شەگٸندە دەربەس شەشٸم قابىلدايدى جەنە ٶزٸنە باعىنىستى مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمىسى ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ الدىندا دەربەس جاۋاپ بەرەدٸ. ٷكٸمەت جٷرگٸزٸپ وتىرعان ساياساتپەن كەلٸسپەيتٸن نەمەسە ونى ٸسكە اسىرمايتىن ٷكٸمەت مٷشەسٸ ورنىنان تٷسۋگە ٶتٸنٸش بەرەدٸ نە لاۋازىمىنان بوساتىلۋعا تيٸس.

2. ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ دەپۋتاتى بولۋعا, وقىتۋشىلىق, عىلىمي, شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تٶلەنەتٸن لاۋازىمدى اتقارۋعا, كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋعا, سونداي-اق زاڭناماعا سەيكەس ٶزٸنٸڭ لاۋازىمدىق مٸندەتتەرٸ بولاتىن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, كوممەرتسييالىق ۇيىمنىڭ باسقارۋشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا كٸرۋگە قۇقىلى ەمەس.

 

68-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ ٶز قۇزىرەتٸندەگٸ مەسەلەلەر بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا مٸندەتتٸ كٷشٸ بار قاۋلى شىعارادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا مٸندەتتٸ كٷشٸ بار ٶكٸم شىعارادى.

3. ٷكٸمەت قاۋلىلارى مەن پرەمەر-مينيستردٸڭ ٶكٸمدەرٸ كونستيتۋتسيياعا, زاڭدارعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ اكتٸلەرٸنە قايشى كەلمەۋگە تيٸس.

 

69-باپ

1. ٷكٸمەت جاڭادان سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى الدىندا ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن دوعارادى.

2. ٷكٸمەت جەنە ونىڭ كەز كەلگەن مٷشەسٸ ٶزدەرٸنە جٷكتەلگەن فۋنكتسييالاردى ودان ەرٸ ورىنداۋ مٷمكٸن ەمەس دەپ ەسەپتەسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە ورنىنان تٷسۋ تۋرالى ٶتٸنٸش بەرۋگە قۇقىلى.

3. قۇرىلتاي ٷكٸمەتكە سەنٸمسٸزدٸك ۆوتۋمىن بٸلدٸرگەن جاعدايدا ٷكٸمەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە ورنىنان تٷسۋ تۋرالى ٶتٸنٸش بەرەدٸ.

4. ورنىنان تٷسۋدٸ قابىلداۋ نەمەسە قابىلداماۋ تۋرالى مەسەلەنٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ون كٷن ٸشٸندە قارايدى.

5. ورنىنان تٷسۋدٸ قابىلداۋ ٷكٸمەتتٸڭ نە ونىڭ تيٸستٸ مٷشەسٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ توقتاتىلعانىن بٸلدٸرەدٸ. پرەمەر-مينيستردٸڭ ورنىنان تٷسۋٸن قابىلداۋ بٷكٸل ٷكٸمەتتٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ توقتاتىلعانىن بٸلدٸرەدٸ.

6. ٷكٸمەتتٸڭ نەمەسە ونىڭ مٷشەسٸنٸڭ ورنىنان تٷسۋٸ قابىلدانباعان جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ وعان مٸندەتتەرٸن ودان ەرٸ اتقارۋدى تاپسىرادى.

7. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز باستاماسىمەن ٷكٸمەتتٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن توقتاتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداۋعا جەنە ونىڭ كەز كەلگەن مٷشەسٸن لاۋازىمىنان بوساتۋعا قۇقىلى. پرەمەر-مينيستردٸ لاۋازىمىنان بوساتۋ بٷكٸل ٷكٸمەتتٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ توقتاتىلعانىن بٸلدٸرەدٸ.

 

 

70-باپ

1. قازاقستان حالىق كەڭەسٸ – قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ مٷددەسٸن بٸلدٸرەتٸن جوعارى كونسۋلتاتيۆتٸك ورگان.

2. قازاقستان حالىق كەڭەسٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنان قۇرالادى.

3. قازاقستان حالىق كەڭەسٸن قۇرۋ, ونىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تەرتٸبٸ, ٶكٸلەتتٸگٸ جەنە قىزمەتٸنٸڭ ۇيىمداستىرىلۋى كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

 

71-باپ

قازاقستان حالىق كەڭەسٸ:

1) مەملەكەتتٸڭ ٸشكٸ ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى;

قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ, جالپىۇلتتىق بٸرلٸك پەن ىنتىماقتى نىعايتۋ;

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىزمەتٸنٸڭ نەگٸز قۇراۋشى قاعيداتتارىن جەنە جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ٸلگەرٸلەتۋ جٶنٸندە ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدار ەزٸرلەيدٸ;

2) قۇرىلتايعا زاڭ جوبالارىن ەنگٸزەدٸ;

3) جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋ تۋرالى باستاما كٶتەرەدٸ.

 

 

72-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى – كونستيتۋتسييالىق باقىلاۋدى جٷزەگە اسىراتىن جەنە بٷكٸل ەل اۋماعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن تەۋەلسٸز مەملەكەتتٸك ورگان.

2. كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعا مەن ون سۋديادان تۇرادى, ولاردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ – سەگٸز جىل.

كونستيتۋتسيياعا سەيكەس بٸر ادام بٸر رەتتەن ارتىق كونستيتۋتسييالىق سوت سۋدياسى بولىپ تاعايىندالمايدى.

3. كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تاعايىندايدى جەنە ول ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ ٸشٸندە كونستيتۋتسييالىق سوت سۋدياسى دا بولادى.

كونستيتۋتسيياعا سەيكەس بٸر ادام بٸر رەتتەن ارتىق كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعاسى بولىپ تاعايىندالمايدى.

4. كونستيتۋتسييالىق سوت سۋديالارىن دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن بەرٸلگەن قۇرىلتاي كەلٸسٸمٸمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تاعايىندايدى.

كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارىن كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعاسىنىڭ ۇسىنۋىمەن كونستيتۋتسييالىق سوت سۋديالارى اراسىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تاعايىندايدى.

5. كونستيتۋتسييالىق سوت سۋدياسىنىڭ دەپۋتات مانداتىن قاتار الىپ جٷرۋٸنە, وقىتۋشىلىق, عىلىمي, شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تٶلەنەتٸن لاۋازىمدى اتقارۋىنا, كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋىنا, سونداي-اق كوممەرتسييالىق ۇيىمنىڭ باسقارۋشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا كٸرۋٸنە بولمايدى.

6. كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعاسى مەن سۋديالارىن قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جەنە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا, ولاردى ٶز ٶكٸلەتتٸگٸ مەرزٸمٸ ٸشٸندە تيٸسٸنشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ نە قۇرىلتايدىڭ كەلٸسٸمٸنسٸز ۇستاۋعا, كٷزەتپەن ۇستاۋعا, كٷشتەپ ەكەلۋگە, سوت تەرتٸبٸمەن قولدانىلاتىن ەكٸمشٸلٸك جازالاۋعا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

7. كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جەنە قىزمەتٸ كونستيتۋتسييالىق زاڭمەن رەتتەلەدٸ.

 

73-باپ

1. كونستيتۋتسييالىق سوت قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ, قۇرىلتاي تٶراعاسىنىڭ, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمٸندە بەستەن بٸرٸنٸڭ, پرەمەر-مينيستردٸڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا:

1) داۋ تۋىنداعان جاعدايدا پرەزيدەنتتٸڭ, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن جەنە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋدٸڭ دۇرىستىعى مەسەلەسٸن شەشەدٸ;

2) پرەزيدەنت قول قويعانعا دەيٸن قۇرىلتاي قابىلداعان زاڭداردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەستٸگٸن قارايدى;

3) قۇرىلتاي قابىلداعان قاۋلىلاردىڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن قارايدى;

4) حالىقارالىق شارتتاردى راتيفيكاتسييالاعانعا دەيٸن ولاردىڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن قارايدى;

5) حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ولاردىڭ ورگاندارى شەشٸمدەرٸنٸڭ ورىندالۋىنىڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن قارايدى;

6) كونستيتۋتسييا نورمالارىنا رەسمي تٷسٸندٸرمە بەرەدٸ;

7) كونستيتۋتسييانىڭ 50 جەنە 51-باپتارىندا بەلگٸلەنگەن جاعدايلاردا قورىتىندى بەرەدٸ.

2. كونستيتۋتسييالىق سوت كونستيتۋتسييانىڭ 46-بابىنىڭ 11) تارماقشاسىندا كٶزدەلگەن جاعدايدا – پرەزيدەنتتٸڭ ٶتiنiشتەرiن, سونداي-اق كونستيتۋتسييانىڭ 79-بابىندا بەلگiلەنگەن جاعدايدا سوتتاردىڭ ٶتiنiشتەرiن قارايدى.

3. كونستيتۋتسييالىق سوت قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسييادا كٶزدەلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا تٸكەلەي قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەرٸنٸڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن ولاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸ بويىنشا قارايدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتقا جٷگٸنۋ تەرتٸبٸ مەن شارتتارى كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

4. كونستيتۋتسييالىق سوت وسى باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ 4), 5) جەنە 6) تارماقشالارىندا كٶرسەتٸلگەن مەسەلەلەردٸ, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەرٸنٸڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن باس پروكۋروردىڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا قارايدى.

5. كونستيتۋتسييالىق سوت ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەرٸنٸڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا قارايدى.

 

74-باپ

1. كونستيتۋتسييانىڭ 73-بابى 1-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىندا كٶرسەتٸلگەن مەسەلەلەر بويىنشا كونستيتۋتسييالىق سوتقا ٶتٸنٸش بەرٸلگەن جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ قىزمەتٸنە كٸرٸسۋٸ, قۇرىلتايدىڭ سايلانعان دەپۋتاتتارىن تٸركەۋ نە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم قورىتىندىسىن شىعارۋ توقتاتىلا تۇرادى.

2. كونستيتۋتسييانىڭ 73-بابى 1-تارماعىنىڭ 2) جەنە 4) تارماقشالارىندا كٶرسەتٸلگەن مەسەلەلەر بويىنشا كونستيتۋتسييالىق سوتقا ٶتٸنٸش بەرٸلگەن جاعدايدا تيٸستٸ اكتٸلەرگە قول قويۋ نە ولاردى راتيفيكاتسييالاۋ مەرزٸمٸنٸڭ ٶتۋٸ توقتاتىلا تۇرادى.

3. كونستيتۋتسييالىق سوت ٶز شەشٸمٸن كونستيتۋتسييالىق زاڭدا بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە شىعارادى.

 

75-باپ

1. كونستيتۋتسيياعا سەيكەس كەلمەيدٸ دەپ تانىلعان زاڭدار مەن حالىقارالىق شارتتارعا قول قويىلمايدى نە راتيفيكاتسييالانبايدى جەنە ولار قولدانىسقا ەنگٸزٸلمەيدٸ.

2. كونستيتۋتسيياعا سەيكەس كەلمەيدٸ دەپ تانىلعان, ونىڭ ٸشٸندە ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتٸرەدٸ دەپ تانىلعان زاڭدار مەن ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەر, ولاردىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرٸ كونستيتۋتسييالىق سوت شەشٸم قابىلداعان كٷننەن نەمەسە ول بەلگٸلەگەن كٷننەن باستاپ قولدانىسىن توقتاتادى جەنە قولدانىلماۋعا تيٸس.

كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ تٷسٸندٸرمەسٸندە كونستيتۋتسيياعا سەيكەس كەلەدٸ دەپ تانىلعان زاڭدار مەن ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەر, ولاردىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرٸ وسى تٷسٸندٸرمەدەگٸدەي قولدانىلۋعا تيٸس.

3. كونستيتۋتسييالىق سوت ورىندالۋى كونستيتۋتسيياعا سەيكەس كەلمەيدٸ دەپ تانىعان حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ولاردىڭ ورگاندارىنىڭ شەشٸمدەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە جەكەلەگەن ەرەجەلەرٸ ورىندالماۋعا تيٸس.

4. كونستيتۋتسييالىق سوت شەشٸمدەرٸ قابىلدانعان كٷنٸنەن باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا جالپىعا بٸردەي مٸندەتتٸ, تٷپكٸلٸكتٸ بولادى جەنە ولارعا شاعىم جاسالمايدى.

 

قۇقىق قورعاۋ تەتٸكتەرٸ

 

76-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سوت تٶرەلٸگٸن سوت قانا جٷزەگە اسىرادى.

2. سوت بيلٸگٸ سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋدٸڭ زاڭمەن بەلگٸلەنگەن ازاماتتىق, ەكٸمشٸلٸك, قىلمىستىق جەنە ٶزگە دە نىساندارى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى. قىلمىستىق سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋگە القابيلەر زاڭدا كٶزدەلگەن جاعدايدا قاتىسادى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوتتارى – جوعارعى سوت, زاڭمەن قۇرىلعان جەرگٸلٸكتٸ جەنە باسقا دا سوتتار.

4. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جٷيەسٸ كونستيتۋتسييادا جەنە كونستيتۋتسييالىق زاڭدا بەلگٸلەنەدٸ. قانداي دا بٸر اتاۋمەن بولسا دا ارناۋلى جەنە تٶتەنشە سوتتاردى قۇرۋعا جول بەرٸلمەيدٸ.

 

77-باپ

1. سوت بيلٸگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان جٷزەگە اسىرىلادى, ونىڭ ماقساتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جەنە ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋدى, كونستيتۋتسييانىڭ, زاڭداردىڭ, ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق شارتتارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

2. سوت بيلٸگٸ كونستيتۋتسييانىڭ, زاڭداردىڭ, ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق شارتتارىنىڭ نەگٸزٸندە تۋىندايتىن بارلىق ٸستەر مەن داۋلارعا قولدانىلادى.

3. سوت شەشٸمٸنٸڭ, ٷكٸمٸ مەن ٶزگە دە قاۋلىسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٷكٸل اۋماعىندا مٸندەتتٸ كٷشٸ بار.

 

78-باپ

1. سۋديا سوت تٶرەلٸگٸن ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە تەۋەلسٸز بولادى جەنە كونستيتۋتسييا مەن زاڭعا عانا باعىنادى.

2. سوت تٶرەلٸگٸن ٸسكە اسىرعان كەزدە سوتتىڭ قىزمەتٸنە مٷلدەم ارالاسۋعا بولمايدى جەنە بۇل زاڭ بويىنشا جاۋاپتىلىققا الىپ كەلەدٸ. سۋديالار ناقتى ٸستەر بويىنشا ەسەپ بەرمەيدٸ.

3. سۋديا سوت تٶرەلٸگٸن ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە مىنا قاعيداتتاردى باسشىلىققا الۋعا تيٸس:

1) ەشكٸمنٸڭ ٶزٸنە زاڭدا كٶزدەلگەن سوتتىلىعىن ونىڭ كەلٸسٸمٸنسٸز ٶزگەرتۋگە بولمايدى;

2) سوتتا ەر ادامنىڭ ٶز سٶزٸن تىڭداتۋعا قۇقىعى بار;

3) ايىپتالۋشى ٶزٸنٸڭ كٸنەسٸز ەكەنٸن دەلەلدەۋگە مٸندەتتٸ ەمەس;

4) ادامنىڭ كٸنەلٸ ەكەنٸنە قاتىستى كەز كەلگەن كٷمەن ايىپتالۋشىنىڭ پايداسىنا قاراستىرىلادى;

5) زاڭسىز تەسٸلمەن جينالعان دەلەلدەمەلەردٸڭ زاڭدى كٷشٸ جوق. ەشكٸمدٸ ٶزٸنٸڭ جەكە مويىنداۋى نەگٸزٸندە عانا سوتتاۋعا بولمايدى;

6) قىلمىستىق زاڭدى ۇقساستىعىنا قاراي قولدانۋعا جول بەرٸلمەيدٸ.

4. كونستيتۋتسييادا بەلگٸلەنگەن سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ قاعيداتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق سوتتارى مەن سۋديالارىنا ورتاق جەنە بٸرىڭعاي.

 

79-باپ

سوتتار ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸن زاڭداردى جەنە ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ قولدانۋعا قۇقىلى ەمەس.

ەگەر سوت قولدانىلۋعا تيٸس زاڭ نەمەسە ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكت ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتٸرەدٸ دەپ تاپسا, ول ٸس جٷرگٸزۋدٸ توقتاتا تۇرۋعا جەنە وسى اكتٸنٸ كونستيتۋتسييالىق ەمەس دەپ تانۋ تۋرالى ۇسىنۋمەن كونستيتۋتسييالىق سوتقا جٷگٸنۋگە مٸندەتتٸ.

 

80-باپ

1. سوتتار تۇراقتى سۋديالاردان تۇرادى, ولاردىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ كونستيتۋتسييامەن جەنە زاڭمەن قورعالادى. سۋديانىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ تەك قانا زاڭدا بەلگٸلەنگەن نەگٸزدەرمەن توقتاتىلۋى نەمەسە توقتاتىلا تۇرۋى مٷمكٸن.

2. سۋديانى قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جەنە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا, تيٸسٸنشە جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ قورىتىندىسىنا نەگٸزدەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەلٸسٸمٸنسٸز نە قۇرىلتايدىڭ كەلٸسٸمٸنسٸز ونى ۇستاۋعا, كٷزەتپەن ۇستاۋعا, كٷشتەپ ەكەلۋگە, سوت تەرتٸبٸمەن قولدانىلاتىن ەكٸمشٸلٸك جازالاۋعا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوتتارىنىڭ سۋديالارىنا قويىلاتىن تالاپتار كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

4. سۋديانىڭ دەپۋتات مانداتىن قاتار الىپ جٷرۋٸنە, وقىتۋشىلىق, عىلىمي, شىعارماشىلىق قىزمەتتەن باسقا اقى تٶلەنەتٸن لاۋازىمدى اتقارۋىنا, كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋىنا, كوممەرتسييالىق ۇيىمنىڭ باسقارۋشى ورگانىنىڭ نەمەسە بايقاۋشى كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا كٸرۋٸنە بولمايدى.

 

81-باپ

سوتتاردى قارجىلاندىرۋ, سۋديالاردى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن جٷرگٸزٸلەدٸ جەنە سوت تٶرەلٸگٸن تولىق ەرٸ تەۋەلسٸز جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸندٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس.

 

82-باپ

جوعارعى سوت – جەرگٸلٸكتٸ جەنە باسقا دا سوتتاردىڭ قاراۋىنا جاتاتىن ازاماتتىق, ەكٸمشٸلٸك, قىلمىستىق جەنە ٶزگە دە ٸستەر بويىنشا جوعارى سوت ورگانى, ول زاڭدا كٶزدەلگەن جاعدايدا ٶزٸنٸڭ قاراۋىنا جاتاتىن سوت ٸستەرٸن قارايدى جەنە سوت پراكتيكاسى مەسەلەلەرi بويىنشا تٷسiندٸرۋ بەرەدٸ.

 

83-باپ

1. جوعارعى سوت تٶراعاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ ۇسىنىمىمەن تاعايىندايدى جەنە ول ٶز ٶكٸلەتتٸگٸ مەرزٸمٸ ٸشٸندە جوعارعى سوت سۋدياسى دا بولادى. جوعارعى سوت تٶراعاسىنىڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ – التى جىل.

كونستيتۋتسيياعا سەيكەس بٸر ادام بٸر رەتتەن ارتىق جوعارعى سوت تٶراعاسى بولىپ تاعايىندالمايدى.

جوعارعى سوت سۋديالارىن قۇرىلتاي جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ ۇسىنىمى نەگٸزٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ۇسىنۋىمەن سايلايدى.

2. جەرگٸلٸكتٸ جەنە باسقا دا سوت سۋديالارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ ۇسىنىمىمەن تاعايىندايدى.

3. سوتتاردا كونستيتۋتسييالىق زاڭعا سەيكەس سوت القالارى قۇرىلۋى مٷمكٸن.

4. جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تاعايىندايدى.

5. جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ مəرتەبەسٸ, قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تəرتٸبٸ جəنە جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ زاڭدا ايقىندالادى.

 

84-باپ

1. پروكۋراتۋرا مەملەكەت اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا جوعارى قاداعالاۋدى زاڭدا بەلگٸلەنگەن شەكتە جەنە نىساندا جٷزەگە اسىرادى, سوتتا مەملەكەت مٷددەسiن بiلدiرەدi جەنە مەملەكەت اتىنان قىلمىستىق قۋدالاۋدى جٷزەگە اسىرادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى ورتالىقتاندىرىلعان بٸرىڭعاي جٷيەنٸ قۇرايدى, تٶمەن تۇرعان پروكۋرورلار جوعارى تۇرعان پروكۋرورلارعا جەنە باس پروكۋرورعا باعىنادى. ول ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن باسقا مەملەكەتتٸك ورگانداردان, لاۋازىمدى ادامداردان تەۋەلسٸز جٷزەگە اسىرادى جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە عانا ەسەپ بەرەدٸ.

3. باس پروكۋروردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تاعايىندايدى. باس پروكۋروردىڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ – التى جىل.

كونستيتۋتسيياعا سەيكەس بٸر ادام بٸر رەتتەن ارتىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى بولىپ تاعايىندالمايدى.

4. باس پروكۋروردى قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جەنە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا, ونى ٶز ٶكٸلەتتٸگٸ مەرزٸمٸ ٸشٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەلٸسٸمٸنسٸز ۇستاۋعا, كٷزەتپەن ۇستاۋعا, كٷشتەپ ەكەلۋگە, سوت تەرتٸبٸمەن قولدانىلاتىن ەكٸمشٸلٸك جازالاۋعا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

5. پروكۋراتۋرانىڭ قۇزىرەتٸ, قىزمەتٸنٸڭ ۇيىمداستىرىلۋى مەن تەرتٸبٸ كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

 

85-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋəكٸل ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قالپىنا كەلتٸرۋگە جəردەمدەسەدٸ, ادامنىڭ جەنە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ٸلگەرٸلەتۋگە ىقپال ەتەدٸ.

2. ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋəكٸلدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تاعايىندايدى.

3. ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋəكٸل ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە تəۋەلسٸز بولادى جəنە مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامدارعا ەسەپ بەرمەيدٸ.

4. ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋəكٸلدٸ قىلمىس ورنىندا نەمەسە اۋىر جەنە اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندا ۇستاۋ جاعدايلارىن قوسپاعاندا, ونى ٶز ٶكٸلەتتٸگٸ مەرزٸمٸ ٸشٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەلٸسٸمٸنسٸز ۇستاۋعا, كٷزەتپەن ۇستاۋعا, كٷشتەپ ەكەلۋگە, سوت تەرتٸبٸمەن قولدانىلاتىن ەكٸمشٸلٸك جازالاۋعا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.

5. ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋəكٸلدٸڭ قۇقىقتىق جاعدايى مەن قىزمەتٸن ۇيىمداستىرۋ كونستيتۋتسييالىق زاڭدا ايقىندالادى.

 

86-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادۆوكاتۋرا ادامنىڭ مەملەكەت كەپٸلدٸك بەرگەن سوت ارقىلى قورعالۋ قۇقىعىن جەنە زاڭ كٶمەگٸن الۋ قۇقىعىن ٸسكە اسىرۋعا جەردەمدەسۋدٸ كٶزدەيدٸ. زاڭ كٶمەگٸن ادۆوكاتتار مەن ٶزگە تۇلعالار زاڭعا سەيكەس كٶرسەتەدٸ.

2. ادۆوكات قىزمەتٸن جٷزەگە اسىرۋ تەرتٸبٸ, ادۆوكات قۇقىقتارى, مٸندەتتەرٸ مەن جاۋاپتىلىعى زاڭدا ايقىندالادى.

 

 

87-باپ

جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋدى تيٸستٸ اۋماقتاعى احۋالدىڭ جاي-كٷيٸنە جاۋاپتى جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ جەنە اتقارۋشى ورگاندار جٷزەگە اسىرادى.

 

88-باپ

1. جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ ورگاندار – مەسليحاتتار تيٸستٸ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق بٸرلٸك حالقىنىڭ ەرٸك-مٷددەسٸن بٸلدٸرەدٸ جەنە جالپىمەملەكەتتٸك مٷددەلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ونى ٸسكە اسىرۋعا قاجەتتٸ شارالاردى ايقىندايدى, ولاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىن باقىلايدى.

2. مەسليحاتتاردى حالىق جالپىعا بٸردەي, تەڭ, تٶتە سايلاۋ قۇقىعى نەگٸزٸندە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى بەس جىل مەرزٸمگە سايلايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جيىرما جاسقا تولعان ازاماتى مەسليحات دەپۋتاتى بولىپ سايلانا الادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بٸر عانا مەسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولا الادى.

4. مەسليحاتتاردىڭ قاراۋىنا:

1) اۋماقتى دامىتۋدىڭ جوسپارلارىن, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالارىن, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتٸ جەنە ولاردىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەردٸ بەكٸتۋ;

2) ٶز قاراۋىنا جاتقىزىلعان جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىس مەسەلەلەرٸن شەشۋ;

3) زاڭمەن مەسليحات قۇزىرەتٸنە جاتقىزىلعان مەسەلەلەر بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگان باسشىلارىنىڭ ەسەبٸن قاراۋ;

4) مەسليحاتتىڭ تۇراقتى كوميسسييالارىن جەنە ٶزگە دە جۇمىس ورگاندارىن قۇرۋ, ولاردىڭ قىزمەتٸ تۋرالى ەسەپتٸ تىڭداۋ, مەسليحات جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى ٶزگە دە مەسەلەلەردٸ شەشۋ;

5) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سەيكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ٶزگە دە ٶكٸلەتتٸكتەردٸ جٷزەگە اسىرۋ جاتادى.    

5. مەسليحاتتىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ پرەمەر-مينيسترمەن جەنە قۇرىلتاي تٶراعاسىمەن كونسۋلتاتسييادان كەيٸن, سونداي-اق مەسليحات ٶزٸن-ٶزٸ تاراتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعان جاعدايدا مەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتادى.

6. مەسليحاتتاردىڭ قۇزىرەتٸ, ۇيىمداستىرىلۋ جەنە قىزمەت تەرتٸبٸ, دەپۋتاتتاردىڭ قۇقىقتىق جاعدايى زاڭدا بەلگٸلەنەدٸ.

 

89-باپ

1. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ بٸرتۇتاس جٷيەسٸنە كٸرەدٸ, اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ جالپىمەملەكەتتٸك ساياساتىن تيٸستٸ اۋماقتى دامىتۋ مٷددەسٸمەن جەنە قاجەتتٸلٸگٸمەن ٷيلەستٸرە جٷرگٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ.

2. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قاراۋىنا:

1) اۋماقتى دامىتۋدىڭ جوسپارلارىن, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالارىن, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتٸ ەزٸرلەۋ مەن ولاردىڭ اتقارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ;

2) كوممۋنالدىق مەنشٸكتٸ باسقارۋ;

3) جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگان باسشىلارىن تاعايىنداۋ جەنە لاۋازىمىنان بوساتۋ, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى ٶزگە دە مەسەلەلەردٸ شەشۋ;

4) جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىمەن جٷكتەلەتٸن ٶزگە دە ٶكٸلەتتٸكتەردٸ جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك باسقارۋ مٷددەسٸندە جٷزەگە اسىرۋ جاتادى.

3. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندى تيٸستٸ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق بٸرلٸكتٸڭ ەكٸمٸ باسقارادى, ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ مەن ٷكٸمەتٸنٸڭ ٶكٸلٸ بولىپ تابىلادى.

4. استانا, وبلىس, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا əكٸمدەرٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ وبلىس اۋماعىنداعى مəسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ نەمەسە تيٸسٸنشە استانا, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مəسليحاتى دەپۋتاتتارىنىڭ كەلٸسٸمٸمەن تاعايىندايدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ كەمٸندە ەكٸ كانديداتۋرانى ۇسىنادى, ولار داۋىسقا سالىنادى. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان مəسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىس سانىن العان كانديدات كەلٸسٸم الدى دەپ سانالادى.

ٶزگە əكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق بٸرلٸك əكٸمدەرٸ زاڭدا ايقىندالاتىن تəرتٸپپەن تاعايىندالادى نەمەسە سايلانادى, سونداي-اق لاۋازىمىنان بوساتىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز ۇيعارۋىمەن استانا, وبلىس, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا əكٸمدەرٸن لاۋازىمىنان بوساتۋعا قۇقىلى.

5. مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمٸندە بەستەن بٸرٸنٸڭ باستاماسىمەن ەكٸمگە سەنٸمسٸزدٸك ۆوتۋمىن بٸلدٸرۋ مەسەلەسٸ قويىلۋى مٷمكٸن. بۇل جاعدايدا مəسليحات ٶز دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن əكٸمگە سەنٸمسٸزدٸك بٸلدٸرۋگە جəنە ونى لاۋازىمىنان بوساتۋ مەسەلەسٸن تيٸسٸنشە استانا, وبلىس, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا əكٸمدەرٸنە قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ الدىنا نە ٶزگە دە əكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق بٸرلٸك əكٸمدەرٸنە قاتىستى جوعارى تۇرعان əكٸمنٸڭ الدىنا قويۋعا قۇقىلى. استانا, وبلىس, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا ەكٸمدەرٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ جاڭادان سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز قىزمەتٸنە كٸرٸسكەندە توقتاتىلادى.

6. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتٸ, ۇيىمداستىرىلۋ جەنە قىزمەت تەرتٸبٸ زاڭدا بەلگٸلەنەدٸ.

 

90-باپ

1. مەسليحاتتار ٶز قۇزىرەتٸندەگٸ مەسەلەلەر بويىنشا – شەشٸم, ەكٸمدەر شەشٸم مەن ٶكٸم قابىلدايدى, بۇلار تيٸستٸ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق بٸرلٸك اۋماعىندا ورىندالۋعا مٸندەتتٸ.

2. جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت كٸرٸسٸن قىسقارتۋدى نەمەسە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت شىعىسىن ۇلعايتۋدى كٶزدەيتٸن مەسليحات شەشٸمٸنٸڭ جوبالارى ەكٸمنٸڭ وڭ قورىتىندىسى بولعاندا عانا قاراۋعا ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى مەن زاڭناماسىنا سەيكەس كەلمەيتٸن مەسليحات شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸ سوت تەرتٸبٸمەن جويىلۋى مٷمكٸن.

4. ەكٸمدەردٸڭ شەشٸمدەرٸ مەن ٶكٸمدەرٸنٸڭ كٷشٸن تيٸسٸنشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ نە جوعارى تۇرعان ەكٸم جويا الادى, ولاردىڭ كٷشٸ سوت تەرتٸبٸمەن دە جويىلۋى مٷمكٸن.

 

91-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار مەسەلەلەردٸ تۇرعىن حالىقتىڭ ٶزٸ شەشۋٸن قامتاماسىز ەتەتٸن جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ تانىلادى.

2. جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى حالىق تٸكەلەي جٷزەگە اسىرادى, سونداي-اق ول مەسليحاتتار ارقىلى جەنە تۇرعىن سانى شاعىن اۋماقتاردى قامتيتىن جەرگٸلٸكتٸ قوعامداستىقتاردا ٶزگە دە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى.

جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنا زاڭعا سەيكەس مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالار بەرٸلۋٸ مٷمكٸن.

3. قازاقستاندا جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى ۇيىمداستىرۋ جەنە ونىڭ قىزمەتٸ زاڭمەن رەتتەلەدٸ.

4. جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەربەستٸگٸنە زاڭدا بەلگٸلەنگەن ٶكٸلەتتٸك شەگٸندە كەپٸلدٸك بەرٸلەدٸ.

 

 

92-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ٶز باستاماسى بويىنشا, قۇرىلتايدىڭ, ٷكٸمەتتٸڭ, قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ باستاماسى بويىنشا قابىلداعان شەشٸممەن ٶتكٸزٸلەتٸن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا ەنگٸزٸلەدٸ.

2. جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جارتىسىنان استامى داۋىس بەرۋگە قاتىسسا, جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزٸلدٸ دەپ سانالادى.

3. استانانىڭ, وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ كەمٸندە ٷشتەن ەكٸسٸندە داۋىس بەرۋگە قاتىسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جارتىسىنان استامى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا شىعارىلعان كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلاردى جاقتاپ داۋىس بەرسە, ولار قابىلداندى دەپ سانالادى.

 

93-باپ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 2-بابى 6-تارماعىنىڭ جەنە 43-بابى 5-تارماعىنىڭ تالاپتارىنا سەيكەستٸگٸ تۋرالى كونستيتۋتسييالىق سوت قورىتىندىسى بولعان جاعدايدا ولار جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا شىعارىلادى.

 

 

94-باپ

1. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى رەفەرەندۋم نەتيجەلەرٸ رەسمي تٷردە جارييالانعان كٷننەن باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ, سول مەزگٸلدەن باستاپ بۇعان دەيٸن قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ كٷشٸ جويىلادى.

2. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا كونستيتۋتسييا قابىلدانعان كٷن مەملەكەتتٸك مەرەكە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى كٷنٸ دەپ جارييالانادى.

 

95-باپ

1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى كٷشٸنە ەنگەن كٷنٸ قولدانىستا بولاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارى مەن ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەرٸ وعان قايشى كەلمەيتٸن بٶلٸگٸندە قولدانىلادى.

2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ, ورتالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارى نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەس كەلتٸرۋ ٷشٸن قاجەتتٸ شارالار قابىلدايدى.

3. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى كٷشٸنە ەنگەن كەزدە قولدانىستا بولاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سەيكەس قابىلدانعان كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ جەنە كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ نورماتيۆتٸك قاۋلىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا قايشى كەلمەيتٸن بٶلٸگٸندە زاڭدى كٷشٸن ساقتايدى.