Foto: baq.kz
Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov Ulttyq quryltaidyń kezekti otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev usynǵan saiasi reformalardyń mańyzyn atap ótti. Onyń aitýynsha, Prezident bastamalary memlekettilikti nyǵaitýǵa, táýelsizdikti bekemdeýge jáne bilik júiesin keshendi túrde jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan. Tóraǵa quryltai otyrysynda kóterilgen usynystardy ulttyq deńgeidegi institýtsionaldyq ózgeristerdiń bastaýy dep baǵalap, aldaǵy kezeńde Parlament pen memlekettik basqarý júiesiniń jańa sipatqa ie bolatynyn jetkizdi. Bul týraly ol Parlamenttiń tómengi palatasynyń sársenbi kúni ótken otyrysynda aitty, dep habarlaidy Ult.kz.
Májilis spikeri Erlan Qoshanov:
Qadirli áriptester!
Keshe biz Memleket basshysynyń tarihi bastamalarynyń kýási boldyq.
Bir top áriptesimizben birge Ulttyq Quryltai otyrysyna qatystyq.
Bárińiz Qasym-Jomart Kemelulynyń sóilegen sózimen tanystyńyzdar.
Onda aitylǵan sózderdiń barlyǵy memlekettigimizdi bekemdeýge, táýelsizdigimizdi nyǵaitýǵa baǵyttalǵan.
Prezidenttiń ár reformasy, ár bastamasy «Táýelsizdik bárinen qymbat» degen qasterli uǵymnan bastaý alady.
***
Bul shyn máninde, tarihi jiyn boldy.
Ár Quryltaidyń el shejiresindegi orny da, jóni de bólek ekeni sózsiz.
Degenmen, keshegi otyrystyń ideologiialyq mazmuny tereń, saiasi salmaǵy áldeqaida basym.
Quryltaida Prezidentimiz el taǵdyryna tikelei qatysty jańa, aýqymdy ári betburysty reformalar jiyntyǵyn usyndy.
Bul reformalar – ulttyq deńgeidegi institýtsionaldyq transformatsiianyń bastaýy.
Sonyń aiasynda memlekettik qurylymnyń kontseptsiiasy keshendi túrde ózgermek.
Sóitip, bilik arhitektýrasy túbegeili jańǵyrady.
Bul qadamdardy «Prezident Toqaevtyń ádilet joly» dep aitýǵa bolady.
Ol jumys búgin ǵana bastalǵan joq.
Qasym-Jomart Kemeluly prezidenttikke kirisken alǵashqy kúnnen bastap kezeń-kezeńimen iske asyp kele jatqan júieli, keshendi reformalardyń zańdy jalǵasy.
***
Áriptester, bul bastamalardyń úlken bir baǵyty Parlamenttiń keleshegine qatysty.
Májilis depýtattary osy ózgeristerdiń qainaǵan ortasynda júr.
Barlyq fraktsiia jetekshileri, biraz áriptesimiz jumys tobynyń qyzmetine belsene atsalysty.
Jarty jyl boiy bolashaq Parlamenttiń qurylymy men quzyreti tóńireginde naqty normalar ázirlep, usynystar berdi.
Ár partiianyń saiasi ustanymy men kózqarasy Prezidenttiń pozitsiiasymen úndesti.
Jalpy, parlamenttik reforma saiasi júieni qaita qaraýǵa jol ashyp otyr.
Bir palataly Parlament qurý – el bolashaǵy úshin taǵdyrsheshti, óte qajet sheshim.
Ol – saiasi jaýapkershilikti naqtylaý, partiialardyń institýtsionaldyq rólin kúsheitý, zań shyǵarý protsesin kásibilendirý degen sóz.
Memleket basshysy aitqandai, bizdiń maqsatymyz – múldem jańa sipattaǵy yqpaldy zań shyǵarýshy organ qurý.
«Kúshti Prezident – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasyn odan ári kúsheitý.
Qazir Májiliste 6 fraktsiia qoian-qoltyq jumys istep jatyr.
Kóppartiialy qyzmette mol tájiribe jinadyq.
Sol tájiribe alda proportsional júiemen jasaqtalatyn bir palataly Parlamenttiń negizi bolýǵa tiis.
***
Sondai-aq, Memleket basshysynyń prezidenttik kvotadan bas tartýy, Assambleia kvotasyn alyp tastaýy – Parlamentke tolyq derbestik berý degendi bildiredi.
Eń bastysy bul liberaldy bastamany halyqaralyq saiasi uiymdar qoldaityny anyq.
Halqymyzdyń tarapynan da keńinen qoldaý tapqanyna kózimiz jetip otyr.
Ol álemdik tájiribege, jahandyq konventsiialarǵa tolyq sáikes keledi.
Bir sózben aitqanda, otandyq parlamentarizm tarihynda batyl da demokratiialyq qadamdar jasalyp jatyr.
***
Eń basty jańalyq – Prezidenttiń bolashaq Parlamentti Quryltai dep ataýdy usynýy.
Muny óte utymdy sheshim der edim.
Meniń oiymsha, tarihi turǵydan da, qazirgi zaman turǵysynan da Parlamenttiń tabiǵatyn asha túsetin ataý.
Quryltai – qai kezeńde de dala demokratiiasynyń negizi bolǵan.
Ejelden ult taǵdyryn aiqyndaǵan, el amanatyn arqalaǵan institýt.
Prezident dál osy jaýapkershilikti bolashaq Parlamentke júktep otyr.
***
Sonymen qatar, keiingi kezde ultymyzdy uiystyratyn, qoǵamdy biriktiretin institýtqa degen qajettilik arta túsýde.
Shynyn aitý kerek, bul turǵyda Assambleia men Ulttyq quryltai óz missiiasyn tolyq oryndady.
Endi osy baǵyttaǵy jumysty júielep, jandandyrý úshin Prezident Halyq keńesin qurýdy usyndy.
Ol qoǵamdyq konsensýs pen senim alańyna ainalady.
Aita keterlik jait, Halyq Keńesi Parlamenttiń balamasy emes.
Bul – memleket pen halyq arasyndaǵy altyn kópir.
Oǵan etno-mádeni ortalyqtardyń, iri qoǵamdyq birlestikterdiń, máslihattar men aimaqtardaǵy qoǵamdyq keńesterdiń múshe bolýy ashyqtyqty arttyryp, nátijeli jumysqa arqaý bolady.
Osylaisha, biz saiasi kommýnikatsiianyń tyń formatyna kóshemiz.
Jańa saiasi mádenietke jol ashamyz.
Halyq keńesi – eldegi eń joǵary konsýltativtik organ mártebesine ie bolady.
***
Budan bólek, bilik tarmaqtaryn jańǵyrtý úshin Memleket basshysy Vitse-Prezident laýazymyn engizý bastamasyn kóterdi.
Birden aita keteiin, bul bilikti bólý emes.
Memlekettik basqarý júiesin qazirgi zamanǵa beiimdeý.
Osy usynystar Qazaqstannyń saiasi júiesin aitarlyqtai jańǵyrtyp, jańa institýtsionaldyq deńgeige kóteredi.
***
Joǵaryda aitylǵandardyń bári jańa konstitýtsiialyq túzetýler qabyldaýdy talap etip otyr.
Bul – jańa Konstitýtsiia qabyldaýmen para-par ózgeris, tarihi qadam deýge bolady.
Prezidenttiń saiasi baǵytynyń ózeginde ádildik ideiasy jatyr.
Osy turǵyda, Jańa Konstitýtsiia Ádiletti Qazaqstannyń quqyqtyq irgetasyna ainalmaq.
Eń bastysy, Memleket basshysy «Biz bárimiz Ádiletti Qazaqstandy eń joǵary maqsat retinde kózdeimiz» degen qaǵidatty Ata zańǵa shegelep jazýymyz kerek dedi.
Reformalar, aýqymdy ózgerister – bir adamnyń emes, tutas ulttyń jaýapkershiligi.
Keshe Prezident bir top Májilis depýtatyn joǵary memlekettik nagradalarmen marapattady.
Bul búkil palata jumysyna berilgen baǵa dep bilemiz.
Jáne ol bizge zor jaýapkershilik júkteidi.
Aldymyzda jumys kóp.
Prezident reformalary men bastamalaryn zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etýge tiispiz.
Ár depýtat, barlyq fraktsiia osy jumysqa belsene atsalysýy kerek.
