Bir qaraǵanda, jai ǵana sandar bolǵanmen, bul – tereńirek boilap, keleshekke kóz tige alatyn jandardy qatty oilandyrýy tiis bultartpas derek. Búgingi búkil álemdi terrorizm elesi kezip, lańkestik áreketter osy kúnge deiin turaqtylyq araly sanalyp kelgen bizdiń Qazaqstanymyzda da boi kórsete bastaǵan tusta, muny usaq-túiek dep qaraýǵa áste bolmaidy. Ekinshi jaǵynan, aýyl – qazaqtyń altyn besigi ekenin eskersek, áiteýir bir jumysty aldanysh kórip, sodan tapqan bolmashy ǵana tabysty talǵajaý etip júrgen jastardyń 70 paiyzǵa jýyǵy, al eki qolǵa bir kúrek tappai júrgen jumyssyz jastardyń 40 paiyzǵa jýyǵy aýylda turatyny, ózge de tirshilik etý negizderimizdiń ózi qatty ózgerip otyrǵanyn kórsetedi. Onyń ústine «ózin ózi jumyspen qamtyǵan» qalǵan 30 paiyz jas pen jumyssyz jastardyń 60 paiyzy qalada turady. Al belgili jumysy, turaqty tabysy joq olar qaida barady, kimge eredi?!.
Bul – ulttyq bolmysymyz ben qazaqy asyl qasietterimizdiń saqtalyp, ári qarai damýyna da keri áserin tigizip jatqany sózsiz. Sonyń saldarynan baýyrmaldyq, meiirbandyq, úlkendi syilaý, kishini tyńdaý, aýyzbirlik, otbasyndaǵy syilastyq, elge, jerge, Otanǵa degen súiispenshilik siiaqty basqa da qundylyqtardyń qadiri kemip, sanany tek «tabys tabý kerek» degen materialdyq qajettilik bilep, ol adamdardyń negizgi ómir súrý mánine ainalyp barady. Dál osyndai jaǵdaida aýyldyq jerlerdegi milliondaǵan gektar qunarly da shuraily jerler igerilmei, ónim óndirý bylai tursyn, paidaǵa jaramaityndai deńgeide tozyp bara jatqandyǵy qynjyltady.
Jastardy eńbekpen qamtý, olardy otansúigishtik rýhynda tárbieleý, keleshegin qamtamasyz etý turǵysynan, Tamara Dúisenova hanymnyń usynysy nazar aýdarýǵa ábden laiyq. Muny tezdetip sheship, jýyq arada iske asyrsa – nur ústine nur bolar edi. Onyń ústine tek jumyssyz júrgen jastar ǵana emes, 18 ben 27 jas arasyndaǵy barlyq jas qazirgidei 1 jyl emes, 2 jyl mindetti áskeri qyzmetten ótetin zań qabyldaý qajet. Tipti oǵan «Joǵary oqý oryndaryna kóp jaǵdaida tek mindetti áskeri qyzmetin ótegen jastar ǵana qabyldanady», degen arnaiy bap engizilse de artyq bolmas pa edi? Sonda qazirgidei ata-anasynyń tirnektep jinaǵan qarjysyn 4-5 jyl boiy aqyly oqýǵa jumsap, sońynda jumyssyz qalatyn jaǵdai da jaqsy jaǵyna qarai ózgereri anyq.
Áleýmettik, ekonomikalyq turǵyda bul – el úshin de, qoǵam úshin de, ár-bir jas úshin de tek paidaly bolatyny sózsiz. Óitkeni, sońǵy derekterge qaraǵanda, qazir jastardyń basym kópshiliginiń densaýlyǵy nashar. Biz 14 jasqa kelgen jasóspirimdi tirkeýge alyp, áskeri esepke qoiamyz. Áskeri esepke alynǵan árbir jasóspirimdi turaqty dárigerlik baqylaýǵa alyp, aýrýy bar bolsa emdep, 18 jasqa tolǵansha ony ásker qatarynda qyzmet etýge saqadai-sai etip daiyndasaq, qane. Bul salamatty urpaq tárbieleý turǵysynan memleket úshin óte mańyzdy bolar edi.
Ekinshi, jastar tolyq mindetti áskeri qyzmetten ótetin bolsa, olardyń barlyǵy taza áskeri bólimderge túspeitini anyq. Sondyqtan áskerde jastarǵa ártúrli kásip úiretip, qyzmettiń sońǵy jylynda tikelei bir kásipke beiimdep, mysaly jol, temirjol, turǵyn úi qurylysy, aýyl sharýashylyǵy, basqa da salalarǵa baýlysaq utylmas edik. Sóitip, olardyń tapqan tabystary árqaisysynyń atyna ashylǵan arnaiy esepshottarǵa ai saiyn aýdarylyp otyrsa. Bul álemdik tájiribede joq emes. Basqasyn bylai qoiǵanda, biz kóbirek aralasatyn elderde, basty áriptesimiz – Reseide munyń bári birazdan beri iske asyrylyp keledi.
Taǵy bir mańyzdy nárse, stýdent jáne oqýshy jastardyń jylyna eki-úsh ai jumys isteitin eńbek otriadtaryn uiymdastyrýdy qolǵa alýdyń artyqtyǵy joq.
Sondyqtan Tamara Dúisenova hanymnyń usynysyn tek jumyssyz jastardy ásker qataryna shaqyrý dep emes, salamatty urpaq tárbieleý, jastardyń keleshegin qamtamasyz etý, milliondaǵan jumys kúshin olardyń jeke ózderi úshin de, qoǵam úshin de paidaly bolatyndai keshendi túrde qarastyrǵan lázim.
Qutmaǵambet QONYSBAI
Almaty oblysy
"Egemen Qazaqstan"
.jpeg)