Ekonomist Baýyrjan Isabekov Qazaqstannyń valiýta naryǵynda dollardyń ornyn iýannyń basý yqtimaldyǵy týraly pikir bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«AQSh-tyń, Eýropa men Shyǵys Aziia elderiniń Ýkraina-Resei jaǵdaiyna bailanysty sanktsiia salǵanyn bilesizder. Buǵan deiin mundai aýqymdaǵy sanktsiialar bolǵan emes. Oǵan deiin Reseidiń 1 rýbli bizdiń 5 teńgege teń bolatyn. Osy eseppen alsaq, 1 dollardyń quny 1000 teńgege jetýi kerek edi. Biraq Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 13,5% etip kóterdi. Ulttyq bank Úkimetpen birge teńgedegi depozitterge syiaqy tóleý týraly sheshim qabyldady. Iaǵni, paiyzdyq mólsherlemeni kóterip, 10 myń dollardan artyq aqshany syrtqa shyǵarýǵa tyiym saldy. Bul teńgeniń dollarǵa qatysty baǵamyn nyǵaitty. Keshe 1 dollar 459 teńge boldy. Onyń aldynda 518 teńgege deiin barǵan bolatyn. Keshe AQSh Djo Baidenniń strategiialyq qordan 150 mln barrel munai bóletinin aitqannan keiin munai baǵasy birden 7 % arzandady. Bul teńgeniń dollarǵa qatysty baǵamynyń 6 teńgege kóterilýine sebepker boldy», - dedi ekonomist.
Onyń sózine qaraǵanda, dollardyń qymbattaýy syrttan import tasityn kásipkerlerge tiimciz de, eksporttaýshylarǵa tiimdi.
«Naryqta eksporttaýshylar men importtaýshylar bar. Dollardyń quny 436 teńge bolǵanda bul shaǵyn bizneske, úlken biznes ókilderine, eksporttaýshylar men biýdjettiń kiris bóligine tiimsiz edi. Al teńgeniń dollarǵa qatysty baǵamy kóterilýi shaǵyn jáne orta bizneske, eksporttaýshylar men biýdjettiń shyǵys bóligine bul tiimdi boldy. Sýpermarketterde kóptegen saýda núkteleri jabyq. Óitkeni taýardy úlken valiýta baǵamy boiynsha importtap, elde satý tiimsiz. Al munai, gaz, metall, astyq eksporttaýshylarǵa valiýta baǵamynyń joǵary bolǵany tiimdi. Olar valiýta aiyrbastaǵan kezde teńgeni kóbirek alady. Bul bir jaǵynan úkimetke de tiimdi. Sonyń esebinen olar eńbekaqy, zeinetaqy siiaqty áleýmettik máselelerdi sheshe alady. Boljam aitý qiyn. Osy aida Resei men Ýkrainanyń arasyndaǵy jaǵdai turaqtalsa, teńgeniń dollarǵa qatysty baǵamy 450-460 teńge qalpynda qalatyn shyǵar», - deidi Baýyrjan Isabekov.
Ekonomist dollardyń ornyn iýan basady degen boljamdar týraly pikir bildirdi.
«AQSh-tyń jalpy ishki ónimi 2021 jyly 16,7 trln dollar boldy. Al Qytaidyń jalpy ishki ónimi 15,4 trln dollar boldy. Kimniń ekonomikasy úlken bolsa, eksporttyq-importtyq operatsiialar da sol elde júredi. 1943 jyldan beri dollar ústemdigi boldy. Álemdik praktika bir eldiń valiýtalyq ústemdigi 100 jylǵa deiin jetetinin kórsetedi. Qazirgi tendentsiia jalǵassa, bálkim endi bir 10 jyldan keiin Qytai JIÓ boiynsha AQSh-ty basyp ozatyn shyǵar. Onda iýange suranys ulǵaiyp, álem Qytaimen kóbirek áriptestik ornata bastaidy. Onyń ústine keiingi kezde memleketter óz arasynda tól valiýtalarymen esep aiyrysya bastady. Mysaly, Qazaqstan-Qytai áriptestigi teńge-iýan qaǵidatymen, Resei-Qytai áriptestigi rýbl-iýan qaǵidatymen júredi. Tipti bir apta buryn Saudi Aramco munai kompaniiasy iýanmen esep aiyrysýǵa kóshetinin aitty. Resei Prezientiniń munai saýda-sattyǵyn rýblmen esep aiyrysý týraly sheshim rýbldiń baǵamyn nyǵaitty. Rýbldiń sońynan teńge de nyǵaiyp jatyr», - dedi Baýyjan Isabekov.
