ەكونوميست باۋىرجان يسابەكوۆ قازاقستاننىڭ ۆاليۋتا نارىعىندا دوللاردىڭ ورنىن يۋاننىڭ باسۋ ىقتيمالدىعى تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«اقش-تىڭ, ەۋروپا مەن شىعىس ازييا ەلدەرٸنٸڭ ۋكراينا-رەسەي جاعدايىنا بايلانىستى سانكتسييا سالعانىن بٸلەسٸزدەر. بۇعان دەيٸن مۇنداي اۋقىمداعى سانكتسييالار بولعان ەمەس. وعان دەيٸن رەسەيدٸڭ 1 رۋبلٸ بٸزدٸڭ 5 تەڭگەگە تەڭ بولاتىن. وسى ەسەپپەن الساق, 1 دوللاردىڭ قۇنى 1000 تەڭگەگە جەتۋٸ كەرەك ەدٸ. بٸراق ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ 13,5% ەتٸپ كٶتەردٸ. ۇلتتىق بانك ٷكٸمەتپەن بٸرگە تەڭگەدەگٸ دەپوزيتتەرگە سىياقى تٶلەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. ياعني, پايىزدىق مٶلشەرلەمەنٸ كٶتەرٸپ, 10 مىڭ دوللاردان ارتىق اقشانى سىرتقا شىعارۋعا تىيىم سالدى. بۇل تەڭگەنٸڭ دوللارعا قاتىستى باعامىن نىعايتتى. كەشە 1 دوللار 459 تەڭگە بولدى. ونىڭ الدىندا 518 تەڭگەگە دەيٸن بارعان بولاتىن. كەشە اقش دجو بايدەننٸڭ ستراتەگييالىق قوردان 150 ملن باررەل مۇناي بٶلەتٸنٸن ايتقاننان كەيٸن مۇناي باعاسى بٸردەن 7 % ارزاندادى. بۇل تەڭگەنٸڭ دوللارعا قاتىستى باعامىنىڭ 6 تەڭگەگە كٶتەرٸلۋٸنە سەبەپكەر بولدى», - دەدٸ ەكونوميست.
ونىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, دوللاردىڭ قىمباتتاۋى سىرتتان يمپورت تاسيتىن كەسٸپكەرلەرگە تيٸمcٸز دە, ەكسپورتتاۋشىلارعا تيٸمدٸ.
«نارىقتا ەكسپورتتاۋشىلار مەن يمپورتتاۋشىلار بار. دوللاردىڭ قۇنى 436 تەڭگە بولعاندا بۇل شاعىن بيزنەسكە, ٷلكەن بيزنەس ٶكٸلدەرٸنە, ەكسپورتتاۋشىلار مەن بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸس بٶلٸگٸنە تيٸمسٸز ەدٸ. ال تەڭگەنٸڭ دوللارعا قاتىستى باعامى كٶتەرٸلۋٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە, ەكسپورتتاۋشىلار مەن بيۋدجەتتٸڭ شىعىس بٶلٸگٸنە بۇل تيٸمدٸ بولدى. سۋپەرماركەتتەردە كٶپتەگەن ساۋدا نٷكتەلەرٸ جابىق. ٶيتكەنٸ تاۋاردى ٷلكەن ۆاليۋتا باعامى بويىنشا يمپورتتاپ, ەلدە ساتۋ تيٸمسٸز. ال مۇناي, گاز, مەتالل, استىق ەكسپورتتاۋشىلارعا ۆاليۋتا باعامىنىڭ جوعارى بولعانى تيٸمدٸ. ولار ۆاليۋتا ايىرباستاعان كەزدە تەڭگەنٸ كٶبٸرەك الادى. بۇل بٸر جاعىنان ٷكٸمەتكە دە تيٸمدٸ. سونىڭ ەسەبٸنەن ولار ەڭبەكاقى, زەينەتاقى سيياقتى ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشە الادى. بولجام ايتۋ قيىن. وسى ايدا رەسەي مەن ۋكراينانىڭ اراسىنداعى جاعداي تۇراقتالسا, تەڭگەنٸڭ دوللارعا قاتىستى باعامى 450-460 تەڭگە قالپىندا قالاتىن شىعار», - دەيدٸ باۋىرجان يسابەكوۆ.
ەكونوميست دوللاردىڭ ورنىن يۋان باسادى دەگەن بولجامدار تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
«اقش-تىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ 2021 جىلى 16,7 ترلن دوللار بولدى. ال قىتايدىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ 15,4 ترلن دوللار بولدى. كٸمنٸڭ ەكونوميكاسى ٷلكەن بولسا, ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسييالار دا سول ەلدە جٷرەدٸ. 1943 جىلدان بەرٸ دوللار ٷستەمدٸگٸ بولدى. ەلەمدٸك پراكتيكا بٸر ەلدٸڭ ۆاليۋتالىق ٷستەمدٸگٸ 100 جىلعا دەيٸن جەتەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. قازٸرگٸ تەندەنتسييا جالعاسسا, بەلكٸم ەندٸ بٸر 10 جىلدان كەيٸن قىتاي جٸٶ بويىنشا اقش-تى باسىپ وزاتىن شىعار. وندا يۋانگە سۇرانىس ۇلعايىپ, ەلەم قىتايمەن كٶبٸرەك ەرٸپتەستٸك ورناتا باستايدى. ونىڭ ٷستٸنە كەيٸنگٸ كەزدە مەملەكەتتەر ٶز اراسىندا تٶل ۆاليۋتالارىمەن ەسەپ ايىرىسىا باستادى. مىسالى, قازاقستان-قىتاي ەرٸپتەستٸگٸ تەڭگە-يۋان قاعيداتىمەن, رەسەي-قىتاي ەرٸپتەستٸگٸ رۋبل-يۋان قاعيداتىمەن جٷرەدٸ. تٸپتٸ بٸر اپتا بۇرىن Saudi Aramco مۇناي كومپانيياسى يۋانمەن ەسەپ ايىرىسۋعا كٶشەتٸنٸن ايتتى. رەسەي پرەزيەنتٸنٸڭ مۇناي ساۋدا-ساتتىعىن رۋبلمەن ەسەپ ايىرىسۋ تۋرالى شەشٸم رۋبلدٸڭ باعامىن نىعايتتى. رۋبلدٸڭ سوڭىنان تەڭگە دە نىعايىپ جاتىر», - دەدٸ باۋىجان يسابەكوۆ.
