Ǵasyrlar toǵysy men egemendiktiń eleń-alań kezinde qaptaǵan túrli din atyn jamylǵan aǵymdar islam dininiń atyn jamylyp, «bizdiń ustanǵan jolymyz durys, senderdiki teris» degeni az bolǵandai, endi islam tarihynda buryn-sońdy bolmaǵan «jynystyq jihad» degendi nasihattaýda. Olar osydan birneshe jyl buryn ǵalamtor betterindegi áleýmettik jelilerde, beiresmi jiyndarda musylman qyzdardy Siriiadaǵy «IGIL» ekstremistik uiymy tarapynan «jynystyq jihadqa» shaqyrǵandary boldy. Olar «qasietti jihad» atymen jazyqsyz jandardy qyryp jatqan jaýyzdarǵa qyzdardyń tánin usynýdy «jynystyq jihad» dep jarnamalaýda. «Jynystyq jihad» – ýaqytsha neke, al Muhammed paiǵambar ómiriniń eń sońynda jasaǵan «qoshtasý hutbasynda» ýaqytsha neke islamda tyiym salynǵan is ekenin eki márte qaitalap aityp ketken eken.
Islamda bir ǵana neke bar, ol – ystyq pen sýyqty ǵumyr boiy birge kórýge serttesken eki jastyń ata-anasynyń kelisimimen jariia túrde júzege asatyn aq nekesi.
2013 jyldan tarai bastaǵan «jihad ál-nikah» – «IGIL» jasaqshylarynyń jynystyq qajettiligin óteý maqsatynda týyndaǵan jaýyzdyq áreket. Qasietti dinimizdiń atyn bylǵap júrgender «jynystyq jihadty» ýaqytsha neke retinde túsindirýge tyrysady, bul – «zańdastyrylǵan» jezókshelik. «IGIL»-diń ideologiiasymaǵy boiynsha, «jynystyq jihadtyń» túpki maqsaty – áskeri er adammen ýaqytsha turmys quryp, bala súiý jáne ony islam shariǵatymen tárbieleý.
Islam atyn jamylyp, áleýmettik jelilerde azǵyndyq pen adasýshylyqqa bastaityn keleńsizdikti jarnamalanyp, Allanyń aq dinine jala jaýyp júrgenderdi ýaqyt óz ornyna qoiatyny anyq.
Bir kezderi BAQ betterinde qanisherlerdiń «qýyrshaǵyna» ainalyp, qashyp qutylǵan qyzdyń suhbatyn jariialaǵan halyqaralyq buqaralyq aqparat quraldary «IGIL»-diń betperdesin sypyryp, dúnieni dúr silkindirdi. «Maǵan jumaqqa barar joldy ýáde etti, bos qiialǵa aldanyp, 152 erkekpen tósektes boldym», – deidi aldanǵan qyz. Eline júkti bolyp oralǵan 21 jasar jas ana kóptegen qiyndyqtarmen betpe-bet kelip, alaiaqtardyń arbaýyna túsken ómirindegi ózi keshpeitin qateligin basqa qyzdardyń qaitalamaýyn ótinedi.
Dintanýshy Abdýlla qajy Joldasuly «jihad ál-nikah» máselesi jóninde: «Jihad ál-nikah» – islam dinine jat. «Jynystyq jihad» – nápsi quldyǵyna berilgen adamdardyń jiirkenishti tirligi» deidi.
Aldamshy aǵymdar men jat piǵyldy saiasi toptardyń «jihadty» qarý retinde paidalanyp, aýzynan ana súti ketpegen qyzdardy jaman jolǵa túsirip jatqanyna bei-jai qaraýǵa bola ma?.. «Jihad ál-nikah» pen azǵyndyqtyń arasy – bir-aq eli. Aqparattar seldei aqqan qoǵamda jastar qyraǵy, eresekter saq bolmasa, jat aǵymdarǵa arbalý qas qaǵym sátte...
Ata-babalarymyz ańsaǵan táýelsizdigimizge shirek ǵasyr tolyp, qazaq degen halyqtyń qandai ekenin álemdik qaýymdastyqqa jan-jaqty tanytatyn kezeńde ózgeniń qańsyǵyn tańsyq qylmai, halqymyzǵa tán qundylyqtardy jańǵyrtýdyń qajettiligi kún sanap artýda. Halqynyń dástúrinen qol úzip, rýhani qundylyqtaryn mansuqtaityn, sanasyna selkeý túsirgen jastar jalań urandarǵa elikteidi. Bul – olardyń rýhynyń álsirep, dástúrli ustanymnan alystaýyna sebep bolatyn qaýipti qubylys.
Ókinishke orai, qazir asyly men jasyǵy aralasyp, sel bolyp jatqan aqparattar aǵyny urpaqty baýrap, «taptyrmaityn tárbie quralyna» ainalǵany eshkimge qupiia emes. Qyzdarymyz salafilerdiń qoljaýlyǵyna ainalmasyn desek, qoǵam bolyp atsalysatyn, el bolyp jumylatyn kezeń keldi. Endi keshiksek, keleshegimizdiń kemel, bolashaǵymyzdyń jarqyn bolary ekiudai...
Jalpy qoǵamnyń basty bailyǵy adam bolsa, parasatty da tárbieli qyzdar – qoǵamnyń ortaimaityn eń qundy qazynasy. «Qyz, áiel, ana» – qasietti uǵymdar, óitkeni olar – ómirge urpaq órbitetin bastaý-bulaq. Ulttyń bar bolmysyn – tili men dinin, ádet-ǵurpy men salt-dástúrin – urpaqtan-urpaqqa jetkizip, boiyna darytatyn áiel-ana. Sondyqtan erteńgi ana, búgingi qyzdarymyzdy dástúrge súienip, ýaqyt talabyna sai tárbieleý – ata-ananyń ǵana emes, búkil qoǵamnyń mindeti.
Búgingi boijetken erteńgi jar, urpaqtyń anasy, tárbieniń bastaý bulaǵy, ulaǵattyń qainar kózi bolatyndyqtan, qyzdar túzelmei, qoǵam túzelmeidi. Qazaqtyń ar-namysty, imandy jigitteri kóbeise, arly qyzdary arta túsetinine kúmánim joq. Jahandanýdyń alyp tegershiginde usaqtalyp ketpeý úshin dástúrli qundylyqtarymyz ben ulttyq erekshelikterimizdi ardaqtap, uiatty ul, qylyqty qyz tárbieleýge eldiń keleshegin oilaityn árbir adamnyń atsalysýy – azamattyq paryz.
Ananyń qursaǵynan bastalyp, nárli sútimen boiyna daryp, janǵa jaily únimen súiegine sińetin izgi qasietter balanyń ómirlik ustanymyna ainalatyndyqtan, keleshegimiz kemel, bolashaǵymyz beibit bolsyn desek, qyzdarymyzdyń deni saý, táni taza, ózi paiymdy bolǵany jón. Aǵaiynnyń arasyn jaqyndatyp, eriniń mereiin ústem etetin esti áiel uialmaityn urpaq tárbielep, el damýyna da eleýli úles qosatyny belgili.
«Ultyńdy tárbieleimin deseń ulyńdy tárbiele, qoǵamdy tárbieleimin deseń qyzyńdy tárbiele» degen babalar danalyǵyn este tutyp, qyzdarymyzdy kózdiń qarashyǵyndai qorǵap, halqymyzdyń qunarly dástúrimen sýsyndatý – búgingi aǵa urpaqtyń qasterli mindeti.
C.Dýanaeva, f.ǵ.k.,
QR DIAQM DIK Din máseleleri jónindegi
ǵylymi-zertteý jáne taldaý ortalyǵynyń ǵylymi hatshysy
