عاسىرلار توعىسى مەن ەگەمەندٸكتٸڭ ەلەڭ-الاڭ كەزٸندە قاپتاعان تٷرلٸ دٸن اتىن جامىلعان اعىمدار يسلام دٸنٸنٸڭ اتىن جامىلىپ, «بٸزدٸڭ ۇستانعان جولىمىز دۇرىس, سەندەردٸكٸ تەرٸس» دەگەنٸ از بولعانداي, ەندٸ يسلام تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان «جىنىستىق جيھاد» دەگەندٸ ناسيحاتتاۋدا. ولار وسىدان بٸرنەشە جىل بۇرىن عالامتور بەتتەرٸندەگٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە, بەيرەسمي جيىنداردا مۇسىلمان قىزداردى سيريياداعى «يگيل» ەكسترەميستٸك ۇيىمى تاراپىنان «جىنىستىق جيھادقا» شاقىرعاندارى بولدى. ولار «قاسيەتتٸ جيھاد» اتىمەن جازىقسىز جانداردى قىرىپ جاتقان جاۋىزدارعا قىزداردىڭ تەنٸن ۇسىنۋدى «جىنىستىق جيھاد» دەپ جارنامالاۋدا. «جىنىستىق جيھاد» – ۋاقىتشا نەكە, ال مۇحاممەد پايعامبار ٶمٸرٸنٸڭ ەڭ سوڭىندا جاساعان «قوشتاسۋ حۇتباسىندا» ۋاقىتشا نەكە يسلامدا تىيىم سالىنعان ٸس ەكەنٸن ەكٸ مەرتە قايتالاپ ايتىپ كەتكەن ەكەن.
يسلامدا بٸر عانا نەكە بار, ول – ىستىق پەن سۋىقتى عۇمىر بويى بٸرگە كٶرۋگە سەرتتەسكەن ەكٸ جاستىڭ اتا-اناسىنىڭ كەلٸسٸمٸمەن جارييا تٷردە جٷزەگە اساتىن اق نەكەسٸ.
2013 جىلدان تاراي باستاعان «جيھاد ەل-نيكاح» – «يگيل» جاساقشىلارىنىڭ جىنىستىق قاجەتتٸلٸگٸن ٶتەۋ ماقساتىندا تۋىنداعان جاۋىزدىق ەرەكەت. قاسيەتتٸ دٸنٸمٸزدٸڭ اتىن بىلعاپ جٷرگەندەر «جىنىستىق جيھادتى» ۋاقىتشا نەكە رەتٸندە تٷسٸندٸرۋگە تىرىسادى, بۇل – «زاڭداستىرىلعان» جەزٶكشەلٸك. «يگيل»-دٸڭ يدەولوگيياسىماعى بويىنشا, «جىنىستىق جيھادتىڭ» تٷپكٸ ماقساتى – ەسكەري ەر اداممەن ۋاقىتشا تۇرمىس قۇرىپ, بالا سٷيۋ جەنە ونى يسلام شاريعاتىمەن تەربيەلەۋ.
يسلام اتىن جامىلىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ازعىندىق پەن اداسۋشىلىققا باستايتىن كەلەڭسٸزدٸكتٸ جارنامالانىپ, اللانىڭ اق دٸنٸنە جالا جاۋىپ جٷرگەندەردٸ ۋاقىت ٶز ورنىنا قوياتىنى انىق.
بٸر كەزدەرٸ باق بەتتەرٸندە قانٸشەرلەردٸڭ «قۋىرشاعىنا» اينالىپ, قاشىپ قۇتىلعان قىزدىڭ سۇحباتىن جارييالاعان حالىقارالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى «يگيل»-دٸڭ بەتپەردەسٸن سىپىرىپ, دٷنيەنٸ دٷر سٸلكٸندٸردٸ. «ماعان جۇماققا بارار جولدى ۋەدە ەتتٸ, بوس قييالعا الدانىپ, 152 ەركەكپەن تٶسەكتەس بولدىم», – دەيدٸ الدانعان قىز. ەلٸنە جٷكتٸ بولىپ ورالعان 21 جاسار جاس انا كٶپتەگەن قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلٸپ, الاياقتاردىڭ ارباۋىنا تٷسكەن ٶمٸرٸندەگٸ ٶزٸ كەشپەيتٸن قاتەلٸگٸن باسقا قىزداردىڭ قايتالاماۋىن ٶتٸنەدٸ.
دٸنتانۋشى ابدۋللا قاجى جولداسۇلى «جيھاد ەل-نيكاح» مەسەلەسٸ جٶنٸندە: «جيھاد ەل-نيكاح» – يسلام دٸنٸنە جات. «جىنىستىق جيھاد» – نەپسٸ قۇلدىعىنا بەرٸلگەن ادامداردىڭ جيٸركەنٸشتٸ تٸرلٸگٸ» دەيدٸ.
الدامشى اعىمدار مەن جات پيعىلدى ساياسي توپتاردىڭ «جيھادتى» قارۋ رەتٸندە پايدالانىپ, اۋزىنان انا سٷتٸ كەتپەگەن قىزداردى جامان جولعا تٷسٸرٸپ جاتقانىنا بەي-جاي قاراۋعا بولا ما?.. «جيھاد ەل-نيكاح» پەن ازعىندىقتىڭ اراسى – بٸر-اق ەلٸ. اقپاراتتار سەلدەي اققان قوعامدا جاستار قىراعى, ەرەسەكتەر ساق بولماسا, جات اعىمدارعا اربالۋ قاس قاعىم سەتتە...
اتا-بابالارىمىز اڭساعان تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە شيرەك عاسىر تولىپ, قازاق دەگەن حالىقتىڭ قانداي ەكەنٸن ەلەمدٸك قاۋىمداستىققا جان-جاقتى تانىتاتىن كەزەڭدە ٶزگەنٸڭ قاڭسىعىن تاڭسىق قىلماي, حالقىمىزعا تەن قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸ كٷن ساناپ ارتۋدا. حالقىنىڭ دەستٷرٸنەن قول ٷزٸپ, رۋحاني قۇندىلىقتارىن مانسۇقتايتىن, ساناسىنا سەلكەۋ تٷسٸرگەن جاستار جالاڭ ۇراندارعا ەلٸكتەيدٸ. بۇل – ولاردىڭ رۋحىنىڭ ەلسٸرەپ, دەستٷرلٸ ۇستانىمنان الىستاۋىنا سەبەپ بولاتىن قاۋٸپتٸ قۇبىلىس.
ٶكٸنٸشكە وراي, قازٸر اسىلى مەن جاسىعى ارالاسىپ, سەل بولىپ جاتقان اقپاراتتار اعىنى ۇرپاقتى باۋراپ, «تاپتىرمايتىن تەربيە قۇرالىنا» اينالعانى ەشكٸمگە قۇپييا ەمەس. قىزدارىمىز سالافيلەردٸڭ قولجاۋلىعىنا اينالماسىن دەسەك, قوعام بولىپ اتسالىساتىن, ەل بولىپ جۇمىلاتىن كەزەڭ كەلدٸ. ەندٸ كەشٸكسەك, كەلەشەگٸمٸزدٸڭ كەمەل, بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولارى ەكٸۇداي...
جالپى قوعامنىڭ باستى بايلىعى ادام بولسا, پاراساتتى دا تەربيەلٸ قىزدار – قوعامنىڭ ورتايمايتىن ەڭ قۇندى قازىناسى. «قىز, ەيەل, انا» – قاسيەتتٸ ۇعىمدار, ٶيتكەنٸ ولار – ٶمٸرگە ۇرپاق ٶربٸتەتٸن باستاۋ-بۇلاق. ۇلتتىڭ بار بولمىسىن – تٸلٸ مەن دٸنٸن, ەدەت-عۇرپى مەن سالت-دەستٷرٸن – ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكٸزٸپ, بويىنا دارىتاتىن ەيەل-انا. سوندىقتان ەرتەڭگٸ انا, بٷگٸنگٸ قىزدارىمىزدى دەستٷرگە سٷيەنٸپ, ۋاقىت تالابىنا ساي تەربيەلەۋ – اتا-انانىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ مٸندەتٸ.
بٷگٸنگٸ بويجەتكەن ەرتەڭگٸ جار, ۇرپاقتىڭ اناسى, تەربيەنٸڭ باستاۋ بۇلاعى, ۇلاعاتتىڭ قاينار كٶزٸ بولاتىندىقتان, قىزدار تٷزەلمەي, قوعام تٷزەلمەيدٸ. قازاقتىڭ ار-نامىستى, يماندى جٸگٸتتەرٸ كٶبەيسە, ارلى قىزدارى ارتا تٷسەتٸنٸنە كٷمەنٸم جوق. جاھاندانۋدىڭ الىپ تەگەرشٸگٸندە ۇساقتالىپ كەتپەۋ ٷشٸن دەستٷرلٸ قۇندىلىقتارىمىز بەن ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸمٸزدٸ ارداقتاپ, ۇياتتى ۇل, قىلىقتى قىز تەربيەلەۋگە ەلدٸڭ كەلەشەگٸن ويلايتىن ەربٸر ادامنىڭ اتسالىسۋى – ازاماتتىق پارىز.
انانىڭ قۇرساعىنان باستالىپ, نەرلٸ سٷتٸمەن بويىنا دارىپ, جانعا جايلى ٷنٸمەن سٷيەگٸنە سٸڭەتٸن ٸزگٸ قاسيەتتەر بالانىڭ ٶمٸرلٸك ۇستانىمىنا اينالاتىندىقتان, كەلەشەگٸمٸز كەمەل, بولاشاعىمىز بەيبٸت بولسىن دەسەك, قىزدارىمىزدىڭ دەنٸ ساۋ, تەنٸ تازا, ٶزٸ پايىمدى بولعانى جٶن. اعايىننىڭ اراسىن جاقىنداتىپ, ەرٸنٸڭ مەرەيٸن ٷستەم ەتەتٸن ەستٸ ەيەل ۇيالمايتىن ۇرپاق تەربيەلەپ, ەل دامۋىنا دا ەلەۋلٸ ٷلەس قوساتىنى بەلگٸلٸ.
«ۇلتىڭدى تەربيەلەيمٸن دەسەڭ ۇلىڭدى تەربيەلە, قوعامدى تەربيەلەيمٸن دەسەڭ قىزىڭدى تەربيەلە» دەگەن بابالار دانالىعىن ەستە تۇتىپ, قىزدارىمىزدى كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي قورعاپ, حالقىمىزدىڭ قۇنارلى دەستٷرٸمەن سۋسىنداتۋ – بٷگٸنگٸ اعا ۇرپاقتىڭ قاستەرلٸ مٸندەتٸ.
C.دۋاناەۆا, ف.ع.ك.,
قر دٸاقم دٸك دٸن مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ
عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تالداۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي حاتشىسى
