«Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine dini qyzmet jáne dini birlestikter máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Zańynyń jobasy týraly.
Almaty qalasynda respýblikadaǵy 18 konfessiianyń 17 konfessiiasynan quralǵan 179 dini birlestik jumys jasaýda.
Qaladaǵy turǵyndardyń negizgi dindar bóligi musylmandar men pravoslavtyq hristiandar – meshitke turaqty túrde baratyndardyń sany 60-70 myńnan astam, pravoslavtyq shirkeýler men hramdarǵa 30 myńǵa jýyq adam quraidy. Din jinalystarǵa turaqty túrde baratyn katolikterdiń sany 500 adam, protestanttarda – 20 myń adam, iýdeilerde - 200 adam, býddisterde 100-den astam adam dep baǵalanady.
Osy rette, din salasyndaǵy zańnama atalǵan dini birlestikterdiń barlyǵyna birdei. Zań aiasynda jumys jasap jatqan dini birlestikterdiń eshbiriniń qyzmetine negizsiz shekteý qoiylmaidy.
2017 jyly Din salasyndaǵy memlekettik saiasattyń 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy bekitildi. Tujyrymdama aiasynda «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine dini qyzmet jáne dini birlestikter máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ázirlendi.
Sońǵy 6-7 jyl ishinde dinmen jáne dini qyzmetpen bailanysty keri úrdister deńgeii artty. Bunyń negizinde turǵyndardyń dindar bóliginiń dini jáne quqyqtyq saýattylyǵyn joǵarylatý jáne dini ekstremizm men terrorizmniń aldyn alý boiynsha sheshimder qabyldaý qajettiligi týyndady.
Osy oraida, zań jobasynda 12 normativtik zańnamalyq aktige 53 ózgeris pen tolyqtyrý engizý kózdelgen. Qabyldanatyn ózgeristerdiń barlyǵy elimizde turaqtylyq pen ulttyq qaýipsizdiktiń saqtalýyna baǵyttalǵan.
Almaty qalasynda 2017 jyldan bastap zań jobasyna qatysty túsindirý jumystary keńinen júrgizilýde. Onyń ishinde dini birlestikter arasynda turaqty túsindirilýde. Máselen, 2017 jyly qalada erkin konsýltativtik-keńestik organ bolyp tabylatyn Almaty qalasynyń Dini birlestikteri kóshbasshylarynyń klýby quryldy jáne nátijeli jumys jasaýda. Klýbtyń maqsaty memlekettik-konfessiiaaralyq qatynastardaǵy ózekti taqyryptardy talqylaý.
Klýbtyń quramyna qaladaǵy dini birlestikterdiń 30-dan astam basshylary, memlekettik organdar jáne úkimettik emes uiymdar ókilderi engen. Zań jobasyn talqylaý boiynsha birneshe otyrystar ótkizilip, dini birlestikter basshylary tarapynan usynystar aityldy. Zań jobasyna qosý úshin berilgen usynystar quzyrly organdarǵa joldanyp otyryldy.
Sondai-aq, Almaty qalasy ákimdigi janyndaǵy dini birlestiktermen bailanys jónindegi keńes otyrysynda da zań jobasy keńinen talqylandy.
Budan ózge, zań jobasyndaǵy din salasyndaǵy ahýaldy jaqsartý boiynsha kelesidei mańyzdy sharalardy keltirip ketsem:
- dindi kez-kelgen múmkin bolatyn destrýktivti maqsatta qoldanýdyń jolyn kesýge baǵyttalǵan túzetýler engizilgen. «Destrýktivti dini aǵym» jáne «dini radikalizm» syndy jańa túsinikter engiziledi, bet-álpetti tanýǵa kedergi keltiretin kiim-keshekti qoǵamdyq oryndarda kiip júrýgeshekteý qoiý usynylǵan;
- din salasyndaǵy jumystardy uiymdastyrý kezinde memlekettik organdardyń quzyrettiligin jetildirýge, keibir dini túsinikterdi naqtylaýǵa baǵyttalǵan normalar bar;
- zań jobasy dini birlestikterdiń qyzmeti úshin anaǵurlym túsinikti jáne qolaily jaǵdai qalyptastyrýdy qarastyrady.
Búgingi kúnde Almaty qalasynda resmi túrde 4 dini oqý orny tirkelgen. Onyń ishinde:
- «Nur-Múbarak» Egipet islam mádenieti ýniversiteti;
- QR QMDB janyndaǵy Imamdardyń biliktiligin joǵarylatý institýty;
- «Ábý-Hanifa» kolledji (medrese);
- Pravoslavtyq shirkeýdiń Almaty rýhani seminariiasy.
Zań jobasynda elimiz jastarynyń shetelde dini bilim alý máselesine qatysty birqatar ózgerister engizilip,alǵashqy dini joǵary bilimdi elimizde alý mindetteldi. Atalǵan normany engizý arqyly eki máseleniń basyn ashyp alýǵa múmkindik jasalady: birinshiden, otandyq dini bilim berý mektebi damidy, ekinshiden, elimizdiń dástúrine jat jáne teris piǵyldy ideialardyń elge ený joldaryna tosqaýyl qoiylady, sebebi teris dini aǵymnyń arbaýyna eń aldymen shet elge erte shyqqan, ári dini bilimdi sol jaqtan alǵan jastar ilinedi.
Sondai-aq, dini birlestikter tarapynan usynylǵan usynystar negizinde zań jobasyna birqatar ózgerister engizildi. Máselen, qoldanystaǵy zańnama boiynsha óńirlik dini birlestikti qurý úshin eki óńirden dini birlestiktiń árbirinde músheleriniń sany 250-den kem emes adam bolý kerek bolsa, al, jańa zań jobasynda bir óńirden bolýy jetkilikti bolady.
Sonymen qatar, buǵan deiin din salasyndaǵy zańnamany buzǵany úshin aiyppul salý túrinde jaza qoldanylyp kelgen bolsa, jańa zańnama aiasynda birinshi ret zańnamany buzǵany úshin balamalyq ákimshilik ótem túrindegi eskertý jasalynatyn bolady.
Jalpy, jańa zań jobasy memlekettik-dini qatynastardy jetildirýge, dini qyzmet sýbektileriniń quqyqtary men mindetterin aiqyndaýǵa jáne din salasyn retteýge múmkindik beredi.
A. Esenbekov
Almaty qalasy
Din isteri jónindegi
basqarmasynyń basshysy
