Egemen elimiz Qazaqstannyń búgingi jaǵdaiy rýhani kelisim men ózara túsinistiktiń oryn alýymen erekshelenedi jáne bul kórinis álemdik deńgeide moiyndalyp otyrǵany sózsiz. Osy arqyly bizdindi tek ýaǵyz-nasihat júrgizý jumysyndaǵy qural emes, ol búgingi qoǵamdyq qatynastardy retteýdiń basty ári qýatty quraly ekendigin túsinýimiz qajet.
Búginde táýelsiz elimizde 18 konfessiia men 3700-den astam dini birlestik tirkelgen jáne bir shańyraq astynda syilastyqpen, kelisimmen, túsinistikpen ómir súrip jatyrǵanymyz álemniń ár qily eli úshin maqtanýǵa turarlyq jetistiktiń biri dep bilemin.
Osy arqyly biz dindi qoǵamnan bólip qarastyra almaityndyǵymyzdy kórýge bolady.Sebebi «din» árbir memlekettiń paida bolý kezeńinen bastap onyń qalyptasýy men damýynda, ol memlekette ómir súrip jatqan ult pen ulystyń uiysýyna oń yqpal etip, tynyshtyq pen beibitshilikti, turaqtylyq pen damýyna yqpal etedi.
Din qoǵamdaǵy árbir azamattyń boiyna adamgershilik, júregini jylylyq pen súiispenshilik oiatady. Árbir din ádildiktiń, sypaiylyqtyń, parasattylyqtyń, kópshildiktiń, tózimdiliktiń kepili. Mine, osy arqyly dinniń ádeptilik qaǵidalary men qoǵam birligin, tárbielik júielerdi qalyptastyrýda eleýli ról atqaratyndyǵyn kórdik. Adam dinge sengen soń, ózgelerge jábir kórsetýden, tártipsizdik jasaýdan, ishimdik, esirtki sekildi jaman ádetterden boiyn alys ustaidy. Dinsiz qoǵamda barlyq adamgershilik qasietterdiń barlyǵy joiylyp, tártipsizdik pen qylmys etek jaiatyndyǵy belgili.
Ár ulttyń, halyqtyń dini men senimine, turmys-tirshiligine, ulttyq qurylym ereksheligine sáikes ǵasyrlar boiy jinaqtalyp, qaýym men qoǵamda qalyptasqan minez-qulyqtyń úlgileriniń taǵy biri bul salt-dástúr.
Islam dini ultymyzdyń bitim-bolmysy men mádenietinde, salt-dástúrleri men ádet-ǵuryptarynda ózindik iz qaldyrǵany barshamyzǵa málim. Halqymyzdyń turmys-tirshiliginde saqtalǵan balany súndetteý, neke qiiý, Qurban ait pen Oraza ait, jarapazan, sadaqa berý, pitir berý, bata berý, táýiptik emdeý ádisi, tasattyq jasaý dini joralǵylardyń ádet-ǵuryptarmen ushtasqandyǵyn kórsetedi. San ǵasyrlyq tarihy bar mazarlar men keseneler, meshitter men medreseler halqymyzdyń tarihynda ult rýhaniiatynyń asyl qazynasy retinde qyzmet atqardy. Osy rette A.Seidimbek aǵamyzdyń aitqan keremet sózi esime tústi: «Din - tek qana nanym-senim aiasymen shektelmei, sol dindegi elderdiń ómir saltyna, moraldyq-etikalyq normalaryna, mádeni-rýhani úrdisterine, dástúrine ainalyp otyr» - dep, negizdep aitqan bolatyn.
Óz kezeginde, Tuńǵysh Prezidentimiz N.Á.Nazarbaevta Qazaqstan halqyna arnaǵan joldaýynda: «Dástúr men mádeniet – ulttyń genetikalyq kody», — dep ulttyq qundylyqtardyń airyqsha ornyn atap ótken bolatyn. Demek, din,salt-dástúr,mádeniet barlyǵy da bite qainasqan júie ekendigin umytpaýymyz qajet.
Ata-babadan amanat bolyp jetken sol dástúrlerdiń basym kópshiligi san ǵasyrlardan beri ulasyp kele jatqan uǵym-ustanymdar bolsa, al basym bóligi asyl dinimiz Islamnyń áserinen paida bolǵan daǵdylar. Rasynda da, belgili bir qaýymnyń qalyptasýy úshin aldymen Otany, ortaq tili men dini, tarihy men salt-dástúri bolýy tiis.
Osy rette elimizde qazaqty múshrik, al onyń ǵasyrlar boiy qalyptasqan ádet-ǵurpyn «shirk, bidǵat, haram» dep júrgen toptardyń da joq emestigin kórip, estip, bilip júrmiz.
Osyndai shetin kózqarasty ideologiialardyn qorǵaý, dindi keri maqsatta paidalanýdyń aldyn alý, teris dini ideologiianyń taralý joldaryn shekteý úshin elimizde 2011 jylǵy 11 qazanda "Dini qyzmet jáne dini birlestik týraly" týraly zań qabyldandy. Atalǵan zań jobasynyń qabyldanýy elimizdiń turaqtylyǵy úshin oń nátije berýde. Din týraly zańnyń qadaý-qadaý tustary búgingi bolmysymyzda, qoǵamymyzda oryn alyp otyrǵan ári túrli jaǵdaiǵa alańdaýshylyq bildirip qana qoiý emes, onyń sheshimin taýyp, rettelýine baǵyttalǵan shara deýge bolady.
Sondai-aq, elimiz úshin, tipti álem elderi úshin eń eleýli jańalyqtardyń biri bul álemniń ár qily elinen Irak pen Siriia jerine attanyp, jihadshyl toptardyń qataryna qosylyp, opyq jegen «dini fanat» ókilderiniń týǵan jerlerine qaitarylýy.
Osyǵan orai aǵymdaǵy jyldyń qańtar aiynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastaýymen Siriiadaǵy soǵys aimaǵynan otandastarymyzdy elge qaitarý boiynsha birneshe«Jýsan» operatsiialary júzege asqan bolatyn.
Orta Aziia elderi arasynda Qazaqstan alǵashqy bolyp Siriiaǵa ketken azamattaryn qaitaryp kelýi táýelsiz jas memleketimiz úshin álemdik qaýymdastyq aldyndaǵy óte mańyzdy is shara boldy. “Jýsan” dep ataýyn qoiýdyń ózi qazaq halqynyń erteden kele jatqan saltynan, ańyzynan alynǵan. "Ertede bir batyr jigit óz elin tastap jat jurtqa ketip qalǵan eken. Ony elge qaitarý úshin qanshama ret barǵan elshilerdiń sózine qulaq aspapty. Sonda bir tapqyr danyshpan elde ósken kepken jýsannyń bir býmasyn aparyp iisketkende elge degen erekshe sezimi oianyp, kózinen jasy tamshylap, jedel týǵan eline oralypty". Mine, bizdiń eldiń ulandary tý etip alǵan "Jýsan" ataýynyń mánisi men qasietti uǵymy osynda jatyr.
«Jýsan» operatsiiasy negizinde Siriiadan Kazaqstandyq azamattardy elge jetkizý boiynsha keshendi gýmanitarlyq operatsiiasy barysynda elge jalpy 600-ge jýyq qazaqstandyq jetkizildi.Onyń 357-si balalar.
Elge qaitarylǵan azamattardyń basym kópshiligi — balalar men áielder. Al ákeleriniń basym bóligi soǵys jaǵdaiynda opat bolǵan.
Búginde osylai elimizge oralǵandardyń qoǵamnyń tolyqqandy azamaty bolýyna barynsha múmkindik berildi. Aitalyq, arnaiy ońaltý ortalyqtarynda kásibi psihologtar men teologtar tarapynan qalyptasý úshin járdem berilip jatyr. Bizde destrýktivizm men radikalizmniń qurylymdaryn tanityn, jat aǵymdyqtarmen jumys istei alatyn, islam aqidasyn dástúrli arnaǵa tarta alatyn kadrlar bar jáne kóptigimen maqtana alamyz.
Árbirimiz Siriiadan oralǵandar radikaldy, terrorist bolǵan arabtar nemese eýropalyqtar emes, ózimizdiń qarakóz qazaqtar ekendigin túsinýimiz kerek.
«Jýsan» arqyly elge oralǵan qarakóz qazaqtarǵa Elimizde jańa ómir bastaýǵa múmkindik bergendigin rastaýymyz qajet.
Búgingi kúnde bul baǵyttaǵy sharalardyń oń nátije berip jatqandyǵyn bilgenimiz jón. Óitkeni elimizge qaitarylǵan áielderdiń deni radikaldy kózqarastarynan aiyǵyp, azapty ómirlerinen bas tartty. Tipti jumysqa ornalasyp, týystarynyń ortasyna qosyldy. Balalary mektep tabaldyryǵyn attap, balabaqshaǵa baryp júr.
Al sońǵy eki jyl shamasynda elimizdiń shekarasynan Siriiaǵa bet alǵan birde-bir azamat týraly derek joq. Quzyrly mekemelerdiń tynymsyz eńbekteriniń, saýyqtyrý sharalarynyń arqasynda jat piǵyldy aǵymdardyń arbaýyna túsýshilerdiń sany aitarlyqtai kemidi dep bilemin. Iaǵni, halyqtyń dini saýaty artyp keledi.Bul elimiz úshin úlken jetistik. Sondai aq tarydai shashyrap ketken, adasyp ada ketken azamattardyń otany bireý, ol – Qazaqstan jáne bárimiz bir týǵan qandas ekendigimizdi umytpaýymyz qajet.
Bizdiń elimiz etnosaralyq jáne dinaralyq kelisimdi saqtaýda bai tájiribege ie jáne osy salada keń jáne tiimdi yntymaqtastyqqa daiyn ekendigin dáleldep keledi.
Dinaralyq suhbattasý arqyly bizdiń eldiń álemdik qoǵamdastyqtaǵy abyroiy artty, jahandyq qurylymdarda Qazaqstan óziniń izgi bastamalarymen jáne ekonomikasy damyǵan, ózara túsinistik pen qurmet negizinde damyp jatqan qoǵam retinde tanytty.
Baitenova N.J. – filos.ǵ.d.,
ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ
dintaný jáne mádeniettaný
kafedrasynyń professory
Jetpisbai N.J. - ál-Farabi
atyndaǵy QazUÝdintaný
jáne mádeniettaný kafedrasynyń
2 kýrs magistranty