Qazirgi tańda tsifrlyq tehnologiialar álemdik ekonomikalyq damýdyń negizgi faktoryna ainalýda. Ol el ekonomikasynyń bolmysyn túbegeili ózgertip, eńbek ónimdiliginiń artýyna, ómir sapasynyń jaqsarýyna jaǵdai jasaidy. Nátijesinde áleýmettiń ál-aýqaty artyp, ekonomikalyq ósim qamtamasyz etiledi. Álemdik tájiribege súiener bolsaq, tsifrlyq ekonomikasyn jolǵa qoiǵan memleketterdiń barlyǵy aldyńǵy qatardan kórinip jatyr. Máselen, Singapýr tsifrlyq saiasaty arqyly damýdyń dańǵyl jolyna tústi. Olar innovatsiialyq tehnologiialardy memlekettik basqarýǵa jáne qoǵam ómiriniń barlyq salasyna engizdi. Nátijesinde jappai jumyssyzdyq joiylyp, jaily ómirge qol jetkizdi. Al, AQSh jastary men ónertapqyshtary tsifrlyq tehnologiialar jasaýǵa óte beiim. Olardyń qyzyǵýshylyǵynan kóptegen jańa tehnologiialar paida bolyp, jahandyq ekonomikaǵa aitarlyqtai túsim túsýde. Eń bastysy – adamdardyń turmys-tirshiligi jeńildep, jailylyq syilaýda. Tsifrlandyrýdaǵy maqsat ta osyǵan negizdelgen.
Al, elimizde memlekettik qyzmetti ońtailandyrý maqsatynda qandai ister atqarylýda? Bilim salasyn onlain-rejimge kóshirý protsesi qalai júrgizilýde? Onyń paidasy men qajeti qansha? Tsifrlandyrý boiynsha Qarjy ministrliginiń kózdegeni ne? Qandai jumystar jasaldy? Osy jáne ózge suraqtar 11 tamyzda Astanadaǵy Astana hub tehnoparkindegi ótken «Digital Arena» forýmynda talqylandy. Oǵan QR Densaýlyq saqtaý vitse-ministri Oljas Ábishev, Bilim jáne ǵylym vitse-ministri Rústem Biǵari, Qarjy vitse-ministri Rýslan Eńsebaev jáne Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vitse-ministri Nariman Muqyshev qatysty.
Álemniń alpaýyt memleketteri tsifrlyq tehnologiialardyń mańyzyn áýel bastan túsindi. Tsifrlandyrýsyz jaǵdaidyń jaqsarmaitynyn da, memlekettik saiasattyń durys bolmaitynyn da biledi. Óitkeni, bul – zaman talaby ári qazirgi shyndyq. Tsifrlandyrý eldiń ishki jáne syrtqy saiasatynyń damýyna, halyqtyń ahýalynyń artýyna aitarlyqtai serpin beredi. Tsifrlandyrýdy qolǵa alyp, joǵary kórsetkishke jetip otyrǵan memleketterdiń biri – Ulybritaniia.
«Men Ulybritaniiadaǵy jaǵdaidy aitqym keledi. Biz bul memleketpen kelisim jasasqanbyz. Ondaǵy memlekettik aqparattyq júie damyǵan. Bul el memlekettik organdy damytý úshin aldymen transformatsiialyq strategiia jasaidy. Artynsha jobalardy qolǵa alady. Olardaǵy tsifrlyq bastamalar aǵymdaǵy tapsyrmalardyń tóńireginde qarjylandyrylady», – dedi QR Qarjy vitse-ministri Rýslan Eńsebaev.
Onyń aitýynsha, qazirgi tańda elimizdegi 50 kásiporyn jańashyldyqtarmen jumys isteidi. Oǵan mysal retinde «Keremet» kompaniiasyn aitýǵa bolady. Ol memlekettik satyp alý qyzmetindegi táýekelderdi basqarý júiesin jasaǵan bolatyn. Buǵan qosa, 40 baǵdar ázirlenip, búginde bul baǵdarlardy quqyq qorǵaý organdary paidalanady.
Atalǵan forýmda «ashyq mikrofon» aidary bolyp, IT salasyndaǵy biznes bastaýshylar vitse-ministrlerge ózderin tolǵandyrǵan suraqtaryn qoiý múmkindigine ie boldy. Osy rette, bir qatysýshy otandyq áleýmettik jeliniń joq ekendigin aityp, Bilim jáne ǵylym vitse-ministrine óziniń usynysyn bildirdi.
«Biz bir jyldan beri otandyq áleýmettik jeli ázirlep jatyrmyz. Biz de qazirgi tańda chat, kanal barlyǵy daiyn. Buǵan qosa, jańalyqtar bólimin daiyndap jatyrmyz. Osyǵan bailanysty biz áleýmettik jeliler arqyly qosymsha baǵdarlamalar engizgimiz keledi. Myqty ustazdardyń efirlik bilim alýlaryn osy áleýmettik jeli arqyly qamtamasyz etsek deimiz. Osyǵan qatysty sizdermen jumys istesek degen nietimiz bar», – dep óz usynysyn bildirdi IT kompaniianyń direktory.
Bilim jáne ǵylym vitse-ministri óz kezeginde osy máselege qatysty platformalar jasalyp jatqanyn, onlain júie boiynsha birqatar ister atqarylyp jatqanyn basa aitty.
«Qazir muǵalimder jyl saiyn oblysqa baryp, biliktiligin arttyrý kýrstaryna barady. Osyǵan kóptegen qarajat jumsalady. Osyǵan bailanysty biz onlain rejimdi iske qossaq deimiz. Biz ministrlik osy máselege qatysty barlyq jaǵdaidy jasaimyz ári qoldaý kórsetemiz», - dedi QR Bilim jáne ǵylym vitse-ministri Rústem Biǵari.
Al, balasynyń IT-tehnologiialarǵa beiim ekenin aitqan ata-ana programmalaý pániniń mektepterde ashylmaǵanyn, onyń orta bilim beretin bilim oshaǵynda qoldanysta bolǵanyn qalaitynyn jetkizdi.
«Meniń ulym 11 jasta, ol IT tehnologiialardy jetik meńgergen. Men onyń osy salaǵa aitarlyqtai qabileti bar ekenin baiqadym. Osy rette, ony robototehnika jáne programmalaý kýrsyna berdim. Men ata-ana retinde onyń osy baǵytta damyǵanyn qalaimyn. Biraq, men mektepte osyndai sharalardyń jasalyp jatqanyn baiqamadym. Mektepte de programmalaýǵa qatysty arnaiy pánderdiń bolǵanyn qalaimyn. Osyǵan bailanysty ministrlik tarappynan qandai istep jasalyp jatyr», – dep saýalyn qoidy ata-ana.
Óz kezeginde Rústem Aidarbekuly IT cynyptardy ashý boiynsha birqatar ister atqarylyp jatqanyn, baǵdarlamanyń naqtylanǵanyn tilge tiek etti.
«28 maýsymda biz jańa mektep baǵdarlamasyn jasadyq. «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyndaǵy tapsyrmaǵa sáikes, 2 synyptan bastap programmalaý pánin engizý kerektigi aityldy. Degenmen, biz 1-10 synyp aralyǵynda programmalaý páni boiynsha oqytýdy bekittik. Osylaisha, barlyq mekteptegi 1-3 synyp oqýshylary kompiýterlik saýattylyqty oqityn bolady. 4 synyptan joǵary synypqa deiin aqparattyq tehnologiia páni men aqparattyq qaýipsizdik páni bolady. Elimizde 21 myń informatika muǵalimi bar. Onyń 2 myńy jańa programmalaý pánin meńgeretin bolady. Osyǵan bailanysty, biz mekteptegi pánderdi aldymen pilottyq joba aiasynda oqytatyn bolamyz. 2-3 jyldyń tóńireginde bul pánder barlyq mektepterge engiziletin bolady. Taǵy da aita keterligi, elimizdiń túkpir-túkpirinlegi aýdandardy IT synyptary ashylýda», – dedi Bilim jáne ǵylym vitse-ministri.
Qarjy vitse-ministri de atalǵan saýalǵa óz jaýabyn aitty. Aitýynsha, el bolyp, birigip IT-synyptardy ashý qajet.
«Elimizde robototehnikany oqytý boiynsha kóptegen jeke bilim oshaqtary bar. Onda programmalaý páni boiynsha bazalyq bilim beredi. Sondai-aq, aldaǵy ýaqytta Nazarbaev ýniversitetinde laboratoriialyq ortalyq ashylatyn bolady. Kásipkerlerdiń nazaryna aitarym, kim qarjylandyra alsa, sol ashsyn. Bul tek qana memlekettiń jumysy emes, bul ortaq is degim keledi. Máselen, keibir aimaqtarda mektepterdegi IT cynyptardy jeke kásipkerler ashyp jatyr. «Nur Otan» partiiasynyń janynda da kompiýterlik bilim beretin arnaiy synyptar bar jáne t.b.», – dep jaýap berdi ol.
Al, atalmysh ministrlikterdegi tsifrlandyrý protsesine keler bolsaq, QR Qarjy ministrliginiń bastamasymen kóptegen aqparattyq júie qolǵa alynypty.
«Qarjy ministrligimen 25 aqparattyq júie jasaldy. Tsifrlandyrý boiynsha bizdiń ministrlik kóshbasshylardyń biri. Búginde kóptegen jobalar jasalýda. 2020 jyly turǵyndardy jappai deklaratsiialaý protsesi ótedi», – dedi R. Eńsebaev.
Qarjy vitse-ministriniń sózinshe, elimizdegi ózekti máselelerdiń biri – jer telimderin tirkeý. Osy rette, Jol kartasy jasalǵan. Aita ketý kerek, bul protsester keiin mobildi qosymshalar arqyly júzege asatyn bolady.
Sondai-aq, ol memlekettik qyzmetterdiń jumysyn jeńildetý úshin birqatar sharalardyń jasalyp jatqanyn basa aitty.
«Biz qazirgi tańda «Ulttyq aqparattyq tehnologiialar» AQ jáne memlekettik organdarmen málimetterdi jeńildetý isi boiynsha jumystar atqarýdamyz. Strategiia jasaýda memlekettik organdar ózderiniń jobalary men júielerin eń birinshi kezekke qoiady», – dedi Qarjy vitse-ministri.
Al, QR Bilim jáne ǵylym vitse-ministri Rústem Aidarbekulynyń aitýynsha, kez kelgen uiymǵa avtomattandyrý júiesi qajet. Qazirgi tańda elimizdegi mektepterde elektrondy kúndelikter keń qoldanysta. Máselen, Bilimal.kz.
Sondai-aq, ol sitýatsiialyq ortalyqtar arqyly mektepterdegi jaǵdaidy onlain formatta baqylap otyrýdyń mańyzdy ekendigine toqtaldy.
«Tsifrlyq bilim berý resýrstary bar. Buǵan qadam basyp jatyrmyz. Osyǵan sáikes, qazirgi tańda elimizdegi mektepterde bilimland.kz portaly jumys isteidi», – dep túiindedi R. Biǵari.
Vitse-ministrlerdiń sózinshe, jaqynda kóptegen memlekettik IT-cynyptar ashylyp, 1-10 synyp oqýshylary programmalaý pánin meńgermek. 2 myń ustazdyń (informatika) biliktiligi artady. Muǵalimderdiń biliktiligin arttyrý kýrstary onlain-rejimde bolyp, ýaqyt pen qarjy únemdelmek. Buǵan qosa, aldaǵy ýaqytta Nazarbaev ýniversitetinde aqparattyq tehnologiialarǵa qatysty laboratoriialyq ortalyq ashylatyn bolady. Bolashaqta jer telimin tirkeý de elektrondyq nusqada oryndalmaq. Osylaisha, atalǵan salalarǵa tsifrlyq jańashyldyqtar óz paidasy men tiimdiligin kórsetpek.
Nazerke Erkinqyzy
