قازٸرگٸ تاڭدا تسيفرلىق تەحنولوگييالار ەلەمدٸك ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورىنا اينالۋدا. ول ەل ەكونوميكاسىنىڭ بولمىسىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتٸپ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ارتۋىنا, ٶمٸر ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا جاعداي جاسايدى. نەتيجەسٸندە ەلەۋمەتتٸڭ ەل-اۋقاتى ارتىپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. ەلەمدٸك تەجٸريبەگە سٷيەنەر بولساق, تسيفرلىق ەكونوميكاسىن جولعا قويعان مەملەكەتتەردٸڭ بارلىعى الدىڭعى قاتاردان كٶرٸنٸپ جاتىر. مەسەلەن, سينگاپۋر تسيفرلىق ساياساتى ارقىلى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تٷستٸ. ولار يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى مەملەكەتتٸك باسقارۋعا جەنە قوعام ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالاسىنا ەنگٸزدٸ. نەتيجەسٸندە جاپپاي جۇمىسسىزدىق جويىلىپ, جايلى ٶمٸرگە قول جەتكٸزدٸ. ال, اقش جاستارى مەن ٶنەرتاپقىشتارى تسيفرلىق تەحنولوگييالار جاساۋعا ٶتە بەيٸم. ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىنان كٶپتەگەن جاڭا تەحنولوگييالار پايدا بولىپ, جاھاندىق ەكونوميكاعا ايتارلىقتاي تٷسٸم تٷسۋدە. ەڭ باستىسى – ادامداردىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸ جەڭٸلدەپ, جايلىلىق سىيلاۋدا. تسيفرلاندىرۋداعى ماقسات تا وسىعان نەگٸزدەلگەن.
ال, ەلٸمٸزدە مەملەكەتتٸك قىزمەتتٸ وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا قانداي ٸستەر اتقارىلۋدا? بٸلٸم سالاسىن ونلاين-رەجيمگە كٶشٸرۋ پروتسەسٸ قالاي جٷرگٸزٸلۋدە? ونىڭ پايداسى مەن قاجەتٸ قانشا? تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ كٶزدەگەنٸ نە? قانداي جۇمىستار جاسالدى? وسى جەنە ٶزگە سۇراقتار 11 تامىزدا استاناداعى Astana hub تەحنوپاركٸندەگٸ ٶتكەن «Digital Arena» فورۋمىندا تالقىلاندى. وعان قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ولجاس ەبٸشەۆ, بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ رٷستەم بيعاري, قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ رۋسلان ەڭسەباەۆ جەنە ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ناريمان مۇقىشەۆ قاتىستى.
ەلەمنٸڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ ماڭىزىن ەۋەل باستان تٷسٸندٸ. تسيفرلاندىرۋسىز جاعدايدىڭ جاقسارمايتىنىن دا, مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ دۇرىس بولمايتىنىن دا بٸلەدٸ. ٶيتكەنٸ, بۇل – زامان تالابى ەرٸ قازٸرگٸ شىندىق. تسيفرلاندىرۋ ەلدٸڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتىنىڭ دامۋىنا, حالىقتىڭ احۋالىنىڭ ارتۋىنا ايتارلىقتاي سەرپٸن بەرەدٸ. تسيفرلاندىرۋدى قولعا الىپ, جوعارى كٶرسەتكٸشكە جەتٸپ وتىرعان مەملەكەتتەردٸڭ بٸرٸ – ۇلىبريتانييا.
«مەن ۇلىبريتانيياداعى جاعدايدى ايتقىم كەلەدٸ. بٸز بۇل مەملەكەتپەن كەلٸسٸم جاساسقانبىز. ونداعى مەملەكەتتٸك اقپاراتتىق جٷيە دامىعان. بۇل ەل مەملەكەتتٸك ورگاندى دامىتۋ ٷشٸن الدىمەن ترانسفورماتسييالىق ستراتەگييا جاسايدى. ارتىنشا جوبالاردى قولعا الادى. ولارداعى تسيفرلىق باستامالار اعىمداعى تاپسىرمالاردىڭ تٶڭٸرەگٸندە قارجىلاندىرىلادى», – دەدٸ قر قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ رۋسلان ەڭسەباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدەگٸ 50 كەسٸپورىن جاڭاشىلدىقتارمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. وعان مىسال رەتٸندە «كەرەمەت» كومپانيياسىن ايتۋعا بولادى. ول مەملەكەتتiك ساتىپ الۋ قىزمەتٸندەگٸ تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ جٷيەسiن جاساعان بولاتىن. بۇعان قوسا, 40 باعدار ەزٸرلەنٸپ, بٷگٸندە بۇل باعدارلاردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى پايدالانادى.
اتالعان فورۋمدا «اشىق ميكروفون» ايدارى بولىپ, IT سالاسىنداعى بيزنەس باستاۋشىلار ۆيتسە-مينيسترلەرگە ٶزدەرٸن تولعاندىرعان سۇراقتارىن قويۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدى. وسى رەتتە, بٸر قاتىسۋشى وتاندىق ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ جوق ەكەندٸگٸن ايتىپ, بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸنە ٶزٸنٸڭ ۇسىنىسىن بٸلدٸردٸ.
«بٸز بٸر جىلدان بەرٸ وتاندىق ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ەزٸرلەپ جاتىرمىز. بٸز دە قازٸرگٸ تاڭدا چات, كانال بارلىعى دايىن. بۇعان قوسا, جاڭالىقتار بٶلٸمٸن دايىنداپ جاتىرمىز. وسىعان بايلانىستى بٸز ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى قوسىمشا باعدارلامالار ەنگٸزگٸمٸز كەلەدٸ. مىقتى ۇستازداردىڭ ەفيرلٸك بٸلٸم الۋلارىن وسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى قامتاماسىز ەتسەك دەيمٸز. وسىعان قاتىستى سٸزدەرمەن جۇمىس ٸستەسەك دەگەن نيەتٸمٸز بار», – دەپ ٶز ۇسىنىسىن بٸلدٸردٸ IT كومپانييانىڭ ديرەكتورى.
بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ ٶز كەزەگٸندە وسى مەسەلەگە قاتىستى پلاتفورمالار جاسالىپ جاتقانىن, ونلاين جٷيە بويىنشا بٸرقاتار ٸستەر اتقارىلىپ جاتقانىن باسا ايتتى.
«قازٸر مۇعالٸمدەر جىل سايىن وبلىسقا بارىپ, بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ كۋرستارىنا بارادى. وسىعان كٶپتەگەن قاراجات جۇمسالادى. وسىعان بايلانىستى بٸز ونلاين رەجيمدٸ ٸسكە قوسساق دەيمٸز. بٸز مينيسترلٸك وسى مەسەلەگە قاتىستى بارلىق جاعدايدى جاسايمىز ەرٸ قولداۋ كٶرسەتەمٸز», - دەدٸ قر بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ رٷستەم بيعاري.
ال, بالاسىنىڭ IT-تەحنولوگييالارعا بەيٸم ەكەنٸن ايتقان اتا-انا پروگراممالاۋ پەنٸنٸڭ مەكتەپتەردە اشىلماعانىن, ونىڭ ورتا بٸلٸم بەرەتٸن بٸلٸم وشاعىندا قولدانىستا بولعانىن قالايتىنىن جەتكٸزدٸ.
«مەنٸڭ ۇلىم 11 جاستا, ول IT تەحنولوگييالاردى جەتٸك مەڭگەرگەن. مەن ونىڭ وسى سالاعا ايتارلىقتاي قابٸلەتٸ بار ەكەنٸن بايقادىم. وسى رەتتە, ونى روبوتوتەحنيكا جەنە پروگراممالاۋ كۋرسىنا بەردٸم. مەن اتا-انا رەتٸندە ونىڭ وسى باعىتتا دامىعانىن قالايمىن. بٸراق, مەن مەكتەپتە وسىنداي شارالاردىڭ جاسالىپ جاتقانىن بايقامادىم. مەكتەپتە دە پروگراممالاۋعا قاتىستى ارنايى پەندەردٸڭ بولعانىن قالايمىن. وسىعان بايلانىستى مينيسترلٸك تاراپپىنان قانداي ٸستەپ جاسالىپ جاتىر», – دەپ ساۋالىن قويدى اتا-انا.
ٶز كەزەگٸندە رٷستەم ايداربەكۇلى ٸT cىنىپتاردى اشۋ بويىنشا بٸرقاتار ٸستەر اتقارىلىپ جاتقانىن, باعدارلامانىڭ ناقتىلانعانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«28 ماۋسىمدا بٸز جاڭا مەكتەپ باعدارلاماسىن جاسادىق. «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنداعى تاپسىرماعا سەيكەس, 2 سىنىپتان باستاپ پروگراممالاۋ پەنٸن ەنگٸزۋ كەرەكتٸگٸ ايتىلدى. دەگەنمەن, بٸز 1-10 سىنىپ ارالىعىندا پروگراممالاۋ پەنٸ بويىنشا وقىتۋدى بەكٸتتٸك. وسىلايشا, بارلىق مەكتەپتەگٸ 1-3 سىنىپ وقۋشىلارى كومپيۋتەرلٸك ساۋاتتىلىقتى وقيتىن بولادى. 4 سىنىپتان جوعارى سىنىپقا دەيٸن اقپاراتتىق تەحنولوگييا پەنٸ مەن اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك پەنٸ بولادى. ەلٸمٸزدە 21 مىڭ ينفورماتيكا مۇعالٸمٸ بار. ونىڭ 2 مىڭى جاڭا پروگراممالاۋ پەنٸن مەڭگەرەتٸن بولادى. وسىعان بايلانىستى, بٸز مەكتەپتەگٸ پەندەردٸ الدىمەن پيلوتتىق جوبا اياسىندا وقىتاتىن بولامىز. 2-3 جىلدىڭ تٶڭٸرەگٸندە بۇل پەندەر بارلىق مەكتەپتەرگە ەنگٸزٸلەتٸن بولادى. تاعى دا ايتا كەتەرلٸگٸ, ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنلەگٸ اۋدانداردى IT سىنىپتارى اشىلۋدا», – دەدٸ بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ.
قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ دە اتالعان ساۋالعا ٶز جاۋابىن ايتتى. ايتۋىنشا, ەل بولىپ, بٸرٸگٸپ IT-سىنىپتاردى اشۋ قاجەت.
«ەلٸمٸزدە روبوتوتەحنيكانى وقىتۋ بويىنشا كٶپتەگەن جەكە بٸلٸم وشاقتارى بار. وندا پروگراممالاۋ پەنٸ بويىنشا بازالىق بٸلٸم بەرەدٸ. سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸندە لابوراتورييالىق ورتالىق اشىلاتىن بولادى. كەسٸپكەرلەردٸڭ نازارىنا ايتارىم, كٸم قارجىلاندىرا السا, سول اشسىن. بۇل تەك قانا مەملەكەتتٸڭ جۇمىسى ەمەس, بۇل ورتاق ٸس دەگٸم كەلەدٸ. مەسەلەن, كەيبٸر ايماقتاردا مەكتەپتەردەگٸ IT cىنىپتاردى جەكە كەسٸپكەرلەر اشىپ جاتىر. «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ جانىندا دا كومپيۋتەرلٸك بٸلٸم بەرەتٸن ارنايى سىنىپتار بار جەنە ت.ب.», – دەپ جاۋاپ بەردٸ ول.
ال, اتالمىش مينيسترلٸكتەردەگٸ تسيفرلاندىرۋ پروتسەسٸنە كەلەر بولساق, قر قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن كٶپتەگەن اقپاراتتىق جٷيە قولعا الىنىپتى.
«قارجى مينيسترلٸگٸمەن 25 اقپاراتتىق جٷيە جاسالدى. تسيفرلاندىرۋ بويىنشا بٸزدٸڭ مينيسترلٸك كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ. بٷگٸندە كٶپتەگەن جوبالار جاسالۋدا. 2020 جىلى تۇرعىنداردى جاپپاي دەكلاراتسييالاۋ پروتسەسٸ ٶتەدٸ», – دەدٸ ر. ەڭسەباەۆ.
قارجى ۆيتسە-مينيسترٸنٸڭ سٶزٸنشە, ەلٸمٸزدەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – جەر تەلٸمدەرٸن تٸركەۋ. وسى رەتتە, جول كارتاسى جاسالعان. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل پروتسەستەر كەيٸن موبيلدٸ قوسىمشالار ارقىلى جٷزەگە اساتىن بولادى.
سونداي-اق, ول مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتۋ ٷشٸن بٸرقاتار شارالاردىڭ جاسالىپ جاتقانىن باسا ايتتى.
«بٸز قازٸرگٸ تاڭدا «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگييالار» اق جەنە مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن مەلٸمەتتەردٸ جەڭٸلدەتۋ ٸسٸ بويىنشا جۇمىستار اتقارۋدامىز. ستراتەگييا جاساۋدا مەملەكەتتٸك ورگاندار ٶزدەرٸنٸڭ جوبالارى مەن جٷيەلەرٸن ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەككە قويادى», – دەدٸ قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ.
ال, قر بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ رٷستەم ايداربەكۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن ۇيىمعا اۆتوماتتاندىرۋ جٷيەسٸ قاجەت. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەردە ەلەكتروندى كٷندەلٸكتەر كەڭ قولدانىستا. مەسەلەن, Bilimal.kz.
سونداي-اق, ول سيتۋاتسييالىق ورتالىقتار ارقىلى مەكتەپتەردەگٸ جاعدايدى ونلاين فورماتتا باقىلاپ وتىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەندٸگٸنە توقتالدى.
«تسيفرلىق بٸلٸم بەرۋ رەسۋرستارى بار. بۇعان قادام باسىپ جاتىرمىز. وسىعان سەيكەس, قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەردە bilimland.kz پورتالى جۇمىس ٸستەيدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ ر. بيعاري.
ۆيتسە-مينيسترلەردٸڭ سٶزٸنشە, جاقىندا كٶپتەگەن مەملەكەتتٸك IT-cىنىپتار اشىلىپ, 1-10 سىنىپ وقۋشىلارى پروگراممالاۋ پەنٸن مەڭگەرمەك. 2 مىڭ ۇستازدىڭ (ينفورماتيكا) بٸلٸكتٸلٸگٸ ارتادى. مۇعالٸمدەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ كۋرستارى ونلاين-رەجيمدە بولىپ, ۋاقىت پەن قارجى ٷنەمدەلمەك. بۇعان قوسا, الداعى ۋاقىتتا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸندە اقپاراتتىق تەحنولوگييالارعا قاتىستى لابوراتورييالىق ورتالىق اشىلاتىن بولادى. بولاشاقتا جەر تەلٸمٸن تٸركەۋ دە ەلەكتروندىق نۇسقادا ورىندالماق. وسىلايشا, اتالعان سالالارعا تسيفرلىق جاڭاشىلدىقتار ٶز پايداسى مەن تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتپەك.
نازەركە ەركٸنقىزى
