Qazirgi tańda qazaq qoǵamynda latyn álipbiine bailanysty túrli pikirtalas oryn alyp otyr. Álipbi máselesine qatysty tilshi de, ádebietshi de, jazýshy da, matematik te, ekonomist te óz oilaryn bildirýde. Bul qazaq qoǵamynyń til máselesine janashyrlyq tanytýy, bei-jai qaramaýy dep túsiný kerek.
Keshe Premer-ministr Asqar Mamin ótkizgen qazaq tili álipbiin latyn grafikasyna kóshirý jónindegi ulttyq komissiia otyrysynda jetildirilgen jańa latyn álipbii nusqasy tanystyryldy. Osyǵan bailanysty filologiia ǵylymdarynyń kandidaty Salima Kenjemuratova diakritikalyq belgilerge bailanysty oiyn ortaǵa saldy.
Kez kelgen álipbide tildiń dybystyq ereksheligin sipattaýda diakritikalyq tańbalar paidalanylady. Sondyqtan "osy diakritikalyq tańbanyń bizge qajettiligi bar ma" degen zańdy suraq týady. Árine, eger diakritika álipbide usynylyp otyrǵan qariptiń dybystyq mazmunyn ajyratýǵa múmkindik berse, ony nege paidalanbasqa? Asyly, ár diakritikalyq tańbanyń atqaratyn ózindik qyzmeti bar.
Jańa álipbide Ǵ dybysyn brevis diakritikasy arqyly Ğ tańbasymen berý usynyldy: ğaryş, jaŋğyru, ğylym. Brevis – latyn grafikasy negizinde túrki halyqtarynyń álipbiinde qoldanylatyn árip ústindegi diakritikalyq belgi. Bul belgi negizinen qysqa dybystardy tańbalaý úshin qoldanylady. 1990 jyldardan bastap latyn álipbiine kóshken ázerbaijan jáne qyrym-tatar tilderine engizile bastady. Brevis diakritikasynyń mátindegi tanymdylyǵy joǵary. Bul belgi UNICODE júiesinde jii qoldanylady.
U dybysyn makron diakritikasy arqyly Ū tańbasymen berý usynylady: ūrpaq, qūraq, mağlūmat. Makron – dybystyń sozylyńqy aitylýyn bildiretin diakritikalyq belgi. Ol litva, latysh, breton tilderinde dybystyń sozylyńqylyǵyn bildirý úshin, sondai-aq, arab, qytai, japon sózderin latyn álipbiinde transliteratsiialaý úshin de qoldanylady.
Sh dybysyn sedil diakritikasy arqyly Ş tańbasymen berý usynyldy: şaŋyraq, qaşyqtyq, alaş. Sedil – ázerbaijan, ózbek, túrkimen, túrik, frantsýz, alban, chývash jáne t.b. tilderdiń álipbilerinde qoldanylatyn diakritikalyq belgi. Bul belgi negizinen til aldy yzyń, qatań daýyssyz Sh dybysyn tańbalaý úshin jii qoldanylady ári halyqaralyq fonetikalyq álipbidegi standarttyq turpatyna sáikes keledi. Sondai-aq, Sh dybysyn Ş tańbasymen berý «bir dybys – bir árip» printsipin saqtaýǵa da tolyq negiz boldy.
Jalpy, bul diakritikalyq tańbalar álipbidegi áripterimizdiń tabiǵatyn tolyq ashady degen oidamyz.
.jpg)