Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Juldyz Súleimenova sheteldegi qandastardyń Qazaqstandaǵy oqý oryndaryna túsýi úshin qolaily jaǵdai jasaýdy usyndy, dep habarlaidy QazAqparat.
«Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasymen sheteldegi qandastarymyzdy elge kóshirý týraly tarihi sheshimniń qabyldanǵanyna 30-jyl toldy. 1991 jyldan beri elimizge 1,5 mln-nan astam qandasymyz Atajurtymen tabysyp, Tarihi Otanynyń damýyna eńbek etýde. Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń 6-otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke Uly kósh datasyn kúntizbege engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Shetelde turatyn etnikalyq qandastarymyzdyń Qazaqstanda bilim alýy 1994 jyldan bastaý alady. Ol kezde qandastarymyzdyń Qazaqstanda tegin bilim alýǵa arnalǵan memlekettik kvota 2% qurady. 2017 jyly QR Tuńǵysh Prezidenti – Elbasynyń tikelei tapsyrmasymen memlekettik kvota 4% - ǵa deiin ósti. Biraq búgingi tańda, oqýǵa túsýge niet bildirgenderdiń sany kóp bolýyna qaramastan, stýdent atanǵandar jyldan jylǵa azaiýda», - dedi J. Súleimenova Úkimet basshysynyń orynbasary Eraly Toǵjanovtyń atyna joldaǵan saýalynda.
Osy oraida ol bul máseleniń negizgi sebepterine toqtaldy.
Sheteldegi qandastarymyz úshin Qazaqstannyń bilim berý múmkindikteri týraly aqparattyń jetkiliksizdigi nemese bolmaýy, sheteldegi qandastar arasynda qazaq tilin úirenýge tiisti oqý-ádistemelik bazanyń bolmaýy, sondai-aq etnikalyq qandastarymyz úshin UBT emtihandaryn tapsyrýdyń qiyndyǵy áser etip otyr.
«Óitkeni, qazaqstandyq bilim berý baǵdarlamasy boiynsha 11 jyl oqyǵan talapker de, Qazaqstanda eshqashan oqymaǵan nemese tek 9 ailyq daiyndyq kýrsynan ótken qandastarymyz teń dárejede test tapsyrady. 2019 jyly UBT-ǵa qatysýǵa qujat tapsyrǵandar sany 2000 adam bolsa, onyń 863-i ǵana oqýǵa tústi. Al 2021 jyly UBT-ǵa qatysýǵa qujat tapsyrǵandar sany2478 adam bolsa, sonyń nebári 796-sy ǵana oqýǵa tústi», - dedi depýtat.
Nur Otan partiiasy fraktsiiasynyń depýtattary sheteldegi qandastarymyzǵa arnalǵan jańa bilim berý kontseptsiiasyn qarastyrýdy jáne qandastarymyzdyń elge oralyp, tegin bilim alýyna qatysty kelesi usynystardy engizdi:
Birinshiden, etnikalyq qazaqtar úshin halyqaralyq emtihandarmen sáikestendire alatyn UBT-nyń balamaly emtihanyn engizýdi qarastyrý qajet. Sonymen qatar, daiyndyq kýrstaryn tildik kýrstarǵa ózgertý usynyldy.
Ekinshiden, etnikalyq qandastarymyzǵa Bolon protsesi jáne akademiialyq utqyrlyq stipendiialyq baǵdarlamasy aiasynda magistratýra men doktarantýraǵa jeke kvota bólýdi qarastyrý usynyldy.
Úshinshiden, qazaq diasporasy kóp shoǵyrlanǵan elderden úkimetaralyq bilim berý granttary aiasynda etnikalyq qandastardy barynsha tartý qajet.
Tórtinshiden, sheteldegi etnikalyq qandastar arasynan pedagogtar men ǵylymi qairatkerler qaýymdastyǵyn qurý usynyldy. Onlain formatta qazaq ádebieti, Qazaqstan tarihy, balalar ádebieti boiynsha sheteldegi qazaq qaýymynyń tildik erekshelikterin eskere otyryp, ámbebap kitaptar ázirleý, Qazaq TV-de qazaq tilin oqytýdyń televiziialyq nusqasyn iske qosý (120 eldiń aýditoriiasy) kerek. Sheteldik joǵary oqý oryndarynda «Qazaq tili» bólimderi bar fakýltetterge qarjylyq, gýmanitarlyq jáne ádistemelik qoldaý tanytý mańyzdy.
Besinshiden, Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne ǵylym ministrligi tarapynan qazaq mektepteri saqtalǵan Ózbekstanda – 370 mektepke, Mońǵoliiaǵa – 43 mektepke ádistemelik jáne ǵylymi qoldaý kórsetý qajet. Bul mektepterdegi muǵalimderge biliktilikti arttyrý kýrstaryn uiymdastyrýdy qolǵa alý ózekti.
«Sonymen qatar, Resei Federatsiiasynyń aýmaǵynda qazaq tilin oqytý múmkindikterin qarastyrýǵa bailanysty bilim berý uiymdarymen jumysty kúsheitýdi usynamyz», - dedi J. Súleimenova.
