Májilis depýtaty Darhan Myńbai elimizdiń aýmaǵynda jylyjaida kókónis ósiretinde sharýalardy qoldaýǵa qatysty usynys aitty, dep habarlaidy QazAqparat.
«Jaqynda óńirlerde bolǵanymyzda «Ońtústik Qazaqstan jylyjailary qaýymdastyǵy» Jeke kásipkerler men zańdy tulǵalar birlestiginiń ókilderi dabyl kóterdi. Sóz jylyjai salasynyń kúrdeli jaǵdaiy jóninde bolyp otyr. Qazaqsha aitsaq, «eńbegi esh, tuzy sor bolǵan» sharýalardyń jan-aiqaiy. Jalpy elimizde jylyjai salasyn damytýdyń basty maqsaty – bul maýsymaralyq kezeńde halyqty ózimizde óndirilgen kókónistermen qamtamasyz etý. Sondai-aq jylyjai óniminiń baǵasyn arzandatyp, onyń importyn tómendetý. Teoriialyq turǵydan Qazaqstannyń búkil aýmaǵynda maýsymdyq emes kókónisterdi ósirý múmkin bolyp otyr. Eldiń ońtústigindegi Almaty, Jambyl jáne Túrkistan oblystary jetinshi jaryq aimaǵy dep atalatyn óńirge kiredi. Munda kún jaryǵynyń jaǵdaiy tipti ósimdik óspeitin maýsymda da - jeltoqsannan aqpanǵa deiin ónim alýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan eldiń ońtústiginde jylyjai kókónis sharýashylyǵy aýyl sharýashylyǵynyń jetekshi salasy bolýy kerek», - dedi Myńbai Aýyl sharýashylyǵy ministrligine joldaǵan saýalynda.
Osy oraida ol erte shyǵatyn kókónisterdiń qazirgi quny qymbat ekenin, kóptegen qazaqstandyqtar úshin baǵasy qoljetimsiz bolyp turǵanyn atap ótti.
«Sebebine úńilip, zerttegen jandar bar ma? Qaýymdastyq usynǵan esep-qisaptar boiynsha ónerkásiptik jylyjaidyń 1 gektaryn jylytyp, jaryqtandyrýǵa jumsalatyn shyǵyndar saǵatyna 45 kVt elektr energiiasyn tutynýǵa deiin barady. Oǵan qosa, elektr energiiasyna, mineraldyq tyńaitqyshtarǵa, eńbekaqy tóleýge, kúndizgi jaryq uzaqtyǵynyń qysqarýyna bailanysty qosymsha jaryqtandyrýǵa jumsalatyn shyǵyndar jáne t.b. Tiisinshe, osyndai úlken shyǵyndar bolǵan kezde kókónisterdiń baǵasy jeltoqsannan bastap naýryz-sáýir ailaryna deiin tómendemeidi. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin jetekshi eksporttaýshy elderde ónimdilikti arttyrý úshin jasandy qosymsha jaryqtandyrý (kúndizgi jaryq ýaqytyn uzartý) qoldanylady. Alaida, Túrkistan oblysynda kommýnaldyq qyzmetterdiń qymbat bolýyna bailanysty qosymsha jaryqtandyrýdy qoldaný tiimsiz», - dep túsindirdi depýtat.
Onyń sózine qaraǵanda, bul problema 3 jyldan astam ýaqyt boiy kóterilip keledi, otandyq ónim kórshi elderde (Ózbekstan, Túrkimenstan) óndirilgen ónimdermen básekelese almaidy.
Mysaly, kommýnaldyq kórsetiletin qyzmetter qunyn salystyrǵanda mynadai:
Túrkistan oblysynda 1 kVt elektr energiiasynyń quny 33,17 teńgeni quraidy, al Ózbekstanda – 18 teńge, Túrkimenstanda – 2-3 teńge;
Túrkistan oblysynda myń kýb gazdyń baǵasy – 35 788 teńgeni quraidy, Ózbekstanda – fermerler úshin 11 000 teńge, Túrikmenstanda – bar bolǵany 45 teńge.
«Sý bizde 1 kýb úshin 262 teńge, al kórshi elderde tegin. Al óńir ekologiiasyn buzatyn kómirdiń 1 tonnasy 14600 teńge. Qysqa qarai ol 20 myń teńgeden asyp jyǵylady. Gaz baǵasy boiynsha da basqa oblystarmen salystyrǵanda Túrkistan oblysy 1-shi orynda tur. Osylaisha, eńbek resýrstarynyń shyǵyndary otandyq ónimniń ózindik qunyna úlken áser etedi. Qysqasy, naryqta kórshi eldiń 1 kg ónimi kem degende 2 ese arzan, otandyq ónim básekege qabiletsiz. Jaǵdaidy ońaltý úshin tiisti ministrlik shuǵyl sharalar qabyldaýy qajet dep oilaimyz», - dedi D. Myńbai.
Baǵa turaqtylyǵyn ustap turý jáne jylyjai alańdaryn keńeitý, sondai-aq azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda mynadai sharalardy qabyldaýdy qarastyrý usynyldy:
1. Kommýnaldyq kórsetiletin qyzmetterdi (elektr qýaty, tabiǵi gaz, kómir) arzandatýǵa arnalǵan shyǵyndardyń qunyn 50% mólsherinde sýbsidiialaý;
2. Qazaqstannyń ońtústik óńirlerinde preferentsiialardyń barlyq túrlerin usyna otyryp, jylyjailar úshin arnaiy ekonomikalyq aimaq qurý máselesin qaraý.
