Keshe qazaq eliniń maqtanyshy, Olimpiada júldegeri, QR Eńbek sińirgen sport sheberi Denis Ten dúnieden ozdy. Oqys oqiǵa barsha jurttyń qabyrǵasyn qaiystyryp ketti...
Osy oraida Denistiń ár jyldary basylym betterine bergen suhbattarynan oi-tolǵamdaryn toptastyrýdy jón kórdik.
***
Meniń jumysym - muz aidynǵa shyǵyp, jaqsy óner kórsetý. Men kúmis júlde alǵanym úshin de óte qýanyshtymyn. Óitkeni, bizdiń elde mánerlep syrǵanaý sporty áli de bolsa qatty damymaǵan. Al Álem birinshiliginde top jarý úshin birneshe jyl boiy óz elińdi tanystyryp, ózińdi qalyptastyrýyń kerek. Meni de tóreshiler tanýy úshin birneshe jyl ketti. Men sizge bir jaǵdaidy aityp bereiin. Jastar arasynda óner kórsetip júrgenimde kóptegen adamdar maǵan "Qazaqstan qai jerde" degen suraqtar qoiatyn. Eshkim de bilmeitin bizdiń eldi. Bul jáit meniń namysyma qatty tietin. Biraq, men olarǵa Qazaqstannyń qandai ǵajap el ekenin jii aityp júremin. Belarýsiiada alǵashqy ret jastar arasyndaǵy Álem birinshiliginde top jarǵanymda, bir adam «kartada joq memlekettiń sportshysy birinshi oryn aldy» degen bolatyn. Dál osy kezde meniń kózimnen jas shyǵyp ketti. Sol ýaqyttan bastap men óz-ózime Qazaqstandy barsha jer jahanǵa tanytamyn degen maqsat qoidym. Sol ýaqyttan beri men tynbai eńbektenip kele jatyrmyn.
(2013 j.)
***
Osydan birneshe jyl buryn meni Reseidiń shaqyrtqany týraly áńgime bolǵan-dy. Biraq, ol jaqtan resmi hat kelmedi. Al Álem birinshiliginen soń da taǵy usynystar boldy. Biraq, men sizderge aitaiyn, men Qazaqstannan eshqaida ketpeimin. Men Qazaqstannyń naǵyz patriotymyn!
(2013 j.)
***
Bala kezimde men shamadan tys belsendi bolǵanmyn, bul energiiany jumsaýym kerektigin ata-anam túsinip, meni túrli sektsiialarǵa alyp baryp júrdi. Akrobatika, júzý, tennis, karate, taekvando, bi, mýzykalyq mektepterge baryp júrdim. Degenmen mánerlep syrǵanaýdy tańdadym, óitkeni ol sporttyń birneshe túrin jan-jaqty qamti alady.
(2014 j.)
***
Men jattyqtyrýlarǵa shamamen 5 jasymnan bastap bardym, úiirmeler birdindep kóbeie bastady. Sosyn mektepke bara bastaǵannan keiin bir nárseni qysqartý kerek boldy. Men taekvando men karatege bardym, bul meniń ideiam edi. Kóp tóbelesetinmin, óte qyzý minezdimin, maǵan tóbelesý úrdisiniń ózi unaityn. Eger maǵan bir nárse unamasa, adam qandai jasta ekeni mańyzdy bolmady, iaǵni, qanshalyqty ol úlken bolsa da men jai ǵana shyrpy tárizdi sharpyp, árqashan tóbeleske aralasyp ketetinmin. Sondyqtan shyǵar, meniń anam qarama-qarsy jaqtan damytýǵa tyrysyp, bi men mýzykaǵa, kórkem sýret úiirmesine berdi. Aitalyq, shyǵarmashylyq sektsiianyń ishinde mánerlep syrǵanaý da boldy.
(2014 j.)
***
Ýaqyt óte kele ol: «Bilep bolǵan shyǵarsyń, jeter, oral qaitadan! Bul konki ne táiiri!» - dep renish bildiretin. Alaida ol Qysqy Aziia oiyndarynda dostarymen birge maǵan jankúier bolyp kelgende jarystyń qandai deńgeide ótip jatqanyn, mánerlep syrǵanaý – bul bi emes, sport ekenin, bizdiń januiada qandai da bir salmaqty jetistikter bar ekendigin kórip, alǵashqy tabystarymnan keiin meni shyn nietimen qoldai bastady. Sóitip, ainalysyp júrgen isime túsinistikpen qarai bastady. Degenmen, árine, birinshi kezekte barlyq nátijeler – meniń ata-anamnyń eńbegi. Óitkeni árbir januia áldeqandai tabystarǵa qol jetkizýge kepildik bermeitin iske ózińdi arnap, mundai batyl qadamdarǵa bara bermeidi dep oilaimyn.
(2014 j.)
***
Mánerlep syrǵanaý – bul jalǵyzdyqty sezdiretin sport túri, oryndaý ýaqyty kezinde siz shynymen de shynaiy ómir súresiz, alaida bul psihologiialyq, emotsiialyq turǵydan sharshatady. Sportshy bir jyldyń ishinde kóp jarystarǵa qatysa almaidy, eger onyń maýsymda 10 jarysy bolsa – bunyń ózi kóp bolyp sanalady, ádette 5-ýden artyq saiystar bolmaidy. Al muz aidynyna shyǵý aldynda neni estýge bolatyny jattyqtyrýshyǵa da, sportshyǵa da bailanysty: keibireýleri muz aidynyna kelip, olarǵa barlyǵy jaqsy bolady degendi unatady, bireýi kóńilderin kótergenderin jaqsy kóredi, mysaldar túrli bolady, bul sportshynyń diline bailanysty. Meniń jattyqtyrýshym oryndy sózder taba biledi.
(2014 j.)
***
Men Qazaqstannyń naǵyz patriotymyn. Adamdar áli kúnge deiin maǵan: «Denis, sen Sochide Qazaqstan atynan syrǵanaisyń ba?» - dep suraidy, shynymdy aitaiyn, mundai suraq men úshin zábir. Árine, usynystar boldy, alaida mende memleketke degen shynaiy sezimim árqashan da boldy, men álemniń túrli jerlerinde boldym, alaida qaityp oralǵanda ylǵi barlyǵyna: «Jigitter, bizde barlyǵynan da jaqsy!» - dep aitamyn. Bul mahabbatym jyl saiyn ósti, qazirgi ýaqytta mánerlep syrǵanaýda Qazaqstandy meniń arqamda biledi jáne eshkim oilanbaidy da. Denis Ten men Qazaqstan – bul bir tutas bolǵany ǵoi, ishtei de, sonymen qatar syrttai da dál solai kórinedi. Men jan-tánimen naǵyz qazaqstandyqpyn jáne memlekettiń atynan shyqqqanyma óte maqtan tutamyn, árine, bul úlken jaýapkershilik.
(2014 j.)
***
Negizgi baǵdarlamaǵa ózim úshin, kórermender úshin shyqtym. Shynymdy aitaiyn, júlde týraly oilamadym. Ár elementti taza oryndap, ishki tolqynysymdy jeńýge tyrystym. Bári oidaǵydai aiaqtalyp, jaqsy baǵa aldym. Odan keiin jattyǵý zalyna bardym da dene qyzdyryp, qarsylastarymnyń ónerine de qarap júrdim. Tek sońǵy sportshy shyǵyp, onyń baǵasyn jariialaǵanda júlde alǵanymdy túsindim.
(2014 j.)
Jeńiske jetkennen keiin de kópke deiin uiyqtai almai jattym. Biraq bul joly qýanysh pen emotsiia uiyqtatpady. Olimpiada – júgi aýyr, qysymy kóp jarys. Jankúier de, baspasóz de senen erekshe nátije kútedi. Sondyqtan osy sońǵy bir ai kóleminde ózimdi barlyq áleýmettik jeliden, internetten shektep, telefon qońyraýlaryna jaýap bermedim. Tek olimpiada týraly oiladym. Bul maǵan kómektesti degen oidamyn.
(2014 j.)
***
Úirengenimdi elge ákelip kádege jaratamyn. Olimpiada chempiondaryn Qazaqstanǵa ertip kelip, kórermenge tikelei tanystyrsam deimin. Olardan da myqty sportshylar bizden áli shyǵady. Menińshe, týrizmniń tetigi – shetel aralaý emes, óz elińdi nasihattaý, ózińde bardy álemge kórsete bilý. Shetelge gala-kontsertterge barǵanda Qazaqstan da mánerlep syrǵanaýdan esesin jibermeitindigin kórsetkim kelip, barymdy salamyn.
(2017 j.)
***
Qazaq eliniń dańqyn asyryp, týyn jelbiretkenim úshin memlekettiń eń joǵary deńgeidegi birqatar ataq-dárejelerin aldym. Eńbegimdi baǵalaǵan elime basymdy iemin. Syi-siiapat, marapat alǵanmen, onyń artynda jaýapkershilik, qazirgiden de joǵary talap, tuǵyrdan túspei ustap turý sekildi mindetter moinyńda turady. Qazaq elinde mánerlep syrǵanaý kásibi deńgeide damidy dep úmittenemin. Bizde de eń úzdik mektep qalyptasady. Keleshekte sport memlekettiń tólqujatyna ainalady.
(2017 j.)
***
Eń negizgisi – ózińe sený. Olimpiada qatelikti keshirmeidi. Qas pen kózdiń arasynda medal qoldan sýsyp shyǵyp ketedi. Eń birinshi psihologiialyq turǵyda daiyn bolsam, senimdi syrǵanaimyn. Mánerlep syrǵanaý – muz ústinde jeldei esip qulamai aidyndy ainala berý emes. Kúrdeli, eldi tańǵaldyratyn shalt qimyldardy ýaqytpen sanasa otyryp qamtyp úlgerý. Qulaý, sátsiz qadamdardy sol sátte-aq túzetýge tyrysamyn. Keide múlt ketetin sátsizdikter boldy. Keleside sol qatemdi qaitalamaýǵa kúsh salamyn.
Minsiz syrǵanasam, eshkim aiaqtan shalmaityny anyq. Chempion bolýdyń tóte joly – tynymsyz eńbek, ózińdi damytý, izdený. Qazir sport kún saiyn damýda. Zamanǵa, jańalyqqa tek ilesip otyrý kerek. Tóreshilerdiń joǵary baǵasyn alǵanymen, kórermenniń kóńiline kirbiń túsirmeý kerek. Iaǵni, syrǵanaý, ádemilik, jalt-jult etken qimyl, áserli mýzyka bári úilesim tapqany mańyzdy.
(2017 j.)
***
Bala kezimde alǵash syrǵanap júrgende úiretetin mamandar kóp bolsa, chempiondardy kórsem dep armandaitynmyn. Úlken muz aidyndarynda qustai qalyqtaý armanym edi. Jyldar óte arman-úmitim oryndalyp jatqanyna qatty rizamyn. Qazir Qazaqstanda úlken muz sarailary salynýda. Aziada, Ýniversiada ótkizildi. Munyń barlyǵy – qysqy sport túrin damytý, bul salada chempiondar tárbieleýdiń bastaýy. Eńbektiń nátijesi de joq emes. Qazir mánerlep syrǵanaýdan Qazaq elin álem moiyndaidy. Sport – eldiń tólqujaty.
Sheberlik – tynbai eńbektený, kópjyldyq tájiribe. Sporttyń qupiiasy – tek qana fizikalyq alyp kúsh emes, bilim men logikalyq ádisti tiimdi qoldana bilý. Qai sport túri bolsa da onyń qyr-syryn, tehnikasyn jete zerttep, uǵynyp almai, nátije bolmaidy. Kúsh myqty, ádis-tásildi meńgergen emes, ornymen qoldanǵan chempion bolady.
(2017 j.)
***
Biyl men úshin óte qiyn boldy. Osy maýsymda jaraqattan tolyq aiyǵa almadym. Dese de, ata-babam týǵan mekende Olimpiada oiyndarynda óner kórsetkenime qýanyshtymyn. Maqtan tutamyn. Qandai qatelikterge boi aldyrǵanymdy jaqsy sezinip turmyn. Kúnde uiqydan oianǵanda aiaǵymnyń jaraqaty bar ekenin sezip oianamyn. Sondyqtan «jaraqatymen jarysqa shyǵamyn» degen oi kókeiimde turady. Men úshin psihologiialyq turǵydan bul aýyr tiedi. Aldaǵy ýaqytta jaraqatymnan tolyqtai saýyǵyp ketsem, úlken sportty jalǵastyra beretin shyǵarmyn. Negizi, «Sochi Olimpiadasynan keiin sporttan ketemin» degen oi bolǵan. Ony ýaqyt kórsete jatar. Bizdiń Qazaqstanda jalpy qysqy sport mektebi bar. Sochide men júlde alsam, mine, Phenchhanda Iýliia Galysheva elimizge alǵashqy qola medaldi saldy. Men ony jeńisimen quttyqtaimyn!
(2018 j.)
Málimetter Massaget.kz, azattyq.org, inform.kz, voxpopuli.kz, aikyn.kz saitary arqyly toptastyryldy.
