Dáýren Qýat. "Mysyq pen Marýsia" (áńgime)

Tanymal jazýshy Dáýren Qýattyń "Mysyq pen Marýsia" atty áńgimesin oqyrman nazaryna usynamyz.

Mysyq pen Marýsia

“Joq boldy joqtaýyń asqyr. Múláiimsip, tálimsip qasymnan shyqpaýshy edi, qaida ǵana qurydy eken, a? O, Qudai Ana, qursaǵyma bit­kenniń moinyn teris burǵyzyp qo­iyp ediń, endi mynaýyń ne? Ne qylǵanyń taǵy da? Apyr-ai, osynsha qatygez, osynsha meiirimsiz, osynsha aiar dep kim oilaǵan ony? Ońbaǵan, naǵyz naisaptyń ózi eken baryp turǵan!”

Marýsia Agafevna qabyrǵaǵa ilingen Polkovniktiń sýretine qarap otyryp bulqan-talqan bolǵan. Polkovnik, biraq, miz baqpady. Jaqsaqaly urtyna qulaǵan tustan býdyrai kóterilip, murtynyń qylyshy synbai, qashanǵy ádetinshe sándenip, ymyrt úiirilgen keshtiń qońyr boiaý­lary taraǵan bólme ishinen buǵan tesireie qaraidy. Baiqus Marýsia dert meńdep, ajal alqymynan qysa bastaǵan kúnderde de osy bir tesi­reigen sýyq janardan janyn ala qashyp, qaida tyǵaryn bilmegen edi. Sol mezette sýrettegi Polkovniktiń keýdesin japqan sólkebailardan jap-jasyl aǵyndar tógile túsip, ál ústindegi buny jaǵalai qamap alǵanyn da sezip jatty.

***

Marýsia Agafevna úiinen qolshatyr ustap shyǵatyn. Sodan keiin kún qappaǵan appaq, ájimsiz omyraýyn pańdana kóterip, jyryq etek iýbkasyn jyrtyp jibererdei syrtqa tepken qos bóksesin kezek tolqytyp, shymqai qara “Volganyń” ishine súń­gip ketýshi edi. Aýladaǵy sandal súiretken áielder sol kezde ádet­te­gidei súireńdesip qalatyn.

– Osy qatyn-aq ashyq aspannyń astynda qolshatyr jamylyp júrge­nin qoimady ǵoi.

– Baiyń bylqyldatyp aýlanyń qaq ortasynda mashinasyn kóldeneń tosyp, basyńnan qus ushyrmai tursa, sen de sóiter ediń.

– Bul qatyn biz siiaqty qara jumys istep qaqtalyp kórmegen jan ǵoi, kúieýi – áskeri adam. Polkovnik. Ózi statýpravlenieniń shynyly keń­se­­sin­de kerilip otyr. Bul kerdeńdemegende endi kim kerdeńdesin?

– Kerdeńdese, kerdeńdesin.     Sonda da pende balasyna kóz salyp amandasýdy bilmeidi.    Amandas­pai-aq qoisyn, tipti sálemińdi almaidy. Sonysy batady janyma.

– Qoishy, Klavdiia, jalpańdaýyńdy qoishy, osy!

– Jalpańdaǵanym emes, izet qoi meniki. Bir aýlada, kórshi turamyz. Páterimizdiń qabyrǵasy japsarlas. Qaqymyz teń qatyndarmyz. Áýeldeseń kereýetimizdiń syqyry estilip jatady. Sonyń birin eskermeidi keikiip. Megejin!

Qatyndardyń sózsheńi de, tildisi de, alqynǵan ashýshańy da, sodan soń jyldam qaityp, jylai salatyny da Klavdiia bolatyn. Ózi jaqtyrmaityn mekerleý áieldi “megejin” dep salǵan da sol.

Birinen biri aýmaityn surqap úilerdiń aýlasynan kúnder kóship, jyldar jylji berdi. Marýsia Agafevna qolshatyrynyń astynan so kúii kórinbei, qatyndar ony kúndeýden jalyqpai, jamyrai sóilep, jaqtaryn jaman sózdermen aýyrtyp júre túser me edi, kim bilsin... Iá, kim bilsin, Polkovnik qazaǵa ushy­rady da, olar az ýaqyttyń ishin­de Marýsianyń muńdastary bolyp shyǵa keldi. Bul kezde ilkidegi qymbat kóilek-kónshegi olpy-solpy tartqan Marýsia da shúikedei kempir beinesine enip úlgergen-di. Áitse de, áredik baryn kiip, baryna malynyp aýlada otyratyn. Qatyndar endi sony sóz ete bastady. Aqyrynda Marýsia baiǵus kóndi. Kónterli taǵdyryna da moiynsundy. Moiynsunbai qaitedi: jasy ulǵaidy. Shaly shalqalap o dúniege attandy. Qazaqstandy, Almatyny qoiyp Más­­keýde, Leningradta oqytqan uly men qyzy qazaly rásim ústinde ákelerinen qalǵan dáýletke talasyp, júz shaiysty da qaralaryn batyrdy.

– Ákem aqymaq jan edi. Aqymaqtyǵynan tanbai ólgen eken ǵoi, – dedi uly. – Anaý taý bókterindegi kot­tedjdi bireýimizdiń atymyzǵa jazyp ketpei me eken, sonda daý da, damai da bolmas edi.

– Al papamnyń jumystan qoly bosamady delik. Ýaqytpen júrip-turdy. Sen qaida qaradyń, mama? – dedi qyzy doldanyp. – Banktegi milliondardy kim qol qoiyp alady? Ekeýmizdiń birimizdi soǵan murager etkenderińde bulaisha yryldaspas edik.

Qyz ben uldy qaiyrsyz qylyp ósiripti. Qazir biri Kanadada, biri Avstraliiada. Bunyń bu jalǵanda bar-joǵyn bilý úshin ǵana áredik qońyraý shalyp qoiady. Sonda qusa men qapadan kókiregi qars aiyryla jazdaityn Marýsia: “Qap, – deitin,– qap, áttegen-ai!..”

Bir kúni qaltyldap aýlaǵa shyqqan ol Klavdiia kempirdi kórdi. Jylady. Muńyn shaqty. Janashyry joq jalǵyzdyǵyn aityp shaǵyndy.

– Jylama, – dep jubatty ony Klavdiia. – Jylama. Jylaǵannan ne paida? Bárimiz ólemiz. Bárimiz de súlderin súiretken tiri arýaqtarmyz. Men de jalǵyzbyn. Jalǵyzdyq – bizdei muńlyqtar úshin japa emes. Bai ólgen, bala... bolyp pa edi sol mende? Bilmeimin.

Marýsia egilip ketti.

– Sen ǵoi, Klavdiia, qaiǵy-zar keshý úshin jaralǵan jan siiaqtysyń. Sondyqtan bárin kóteresiń. Sorlaǵanda myna men sorladym ǵoi. Ómirde qiyndyq bar, ólim bar, joqshylyq bar, aýrý, dert bar dep esh oilamappyn.

– Endi qaitesiń, sorly-aý,– dedi Klavdiia da kemseńdep. – “Kóresini kórmei kórge túspeisiń” degen osy.

Kemseńdesken kempirler sol kún­niń erteńinde kerisip, onyń erte­ńinde ótken-ketkenderinen syr bólisip, tamyrlasyp aldy. Klavdiia Marýsiany aýladaǵy kempirlermen tegis tanystyryp shyqqan. “Buryn, saitan alǵyr, qalai baiqamaǵanmyn, bári de jandary jaisań qa­tyndar eken ǵoi” deitin Marýsia qurbylary týraly mysyǵyna qarap áńgime aitqanda.

Mysyq – Klavdiianyń syiy. “Jal­ǵyzbyn”, “jalǵyzbyn” dep kóz jasyńdy kóldetkenshe, má, mynany baýyryńa bas, jalyqtyrmaidy” degen edi ol jonynan jolaq qulaǵan bala mysyqty bunyń qolyna ustatyp. Sodan beri mysyq pen Marýsia birge. Birge iship-jeidi. Tósekke birge qulaidy. Kempir shoqpytyn jamylyp qisaia qalsa, mysyq byryldap kelip búiirin, sýyq soryp turatyn aiaǵyn jylytyp, maýjyrap jatady. Ózi bet-aýzyn sýlap jýynǵandai yrym jasaǵan soń kempir mysyǵyn shomyldyrady. Basynda tarǵyl neme jyly sýdan qashyp, kempirdiń terisi úldiregen taramys saýsaqtaryn, keń kóileginiń astarynda kó­ship júrgen omyraýyn tyrnap, aiǵyzdap tastaǵan. Kempir qatty ashýlandy. “Jýynýdy, tazalyqty bil­meisiń, – dep urysty. – Tamaqqa qarynyń toisa bitti, uiqyny soǵasyń. Kári shesheńdi aldandyryp, asyr salyp oinaýdy da bilmeisiń”.

Mysyq, biraq, jyly sýǵa shomylýdyń, shomylǵan soń jumsaq súlgi­ge oranyp múlgýdiń rahatyn ábden uǵyp aldy. Sabalaq júnderi sorǵyp, qurǵaǵan soń kempirdiń aldyna kóldeneńinen sulai ketip, denesine tigen taraq tisiniń dittegen jerin qasyp, boiynan kúii tarqaityn sát­tiń táttiligin jii tileitin halge de jetti. Jalǵyzilikti kempirdiń kúbiri men kúńkili de oǵan qatty unaityn.

“Ákeń, – deýshi edi kempir, – onyń jany kókten jai tapsyn, meni er­keletip baqty ǵoi. Qandai erkeli­gime de shydaityn. Birde, ái, jyndymyn-aý, jyndymyn, qaqaǵan qysta betin muz qursaǵan kóldiń sýyna ottai janǵan tánimdi malyp, qumardan shyqqym keldi. Ákeń basyn shaiqap otyrdy da, “Júr” dedi. Sóitti de, kazarmadan tórt-bes soldatty buiyryp shyǵaryp, súimenmen muz­dy oiǵyzdy! Qarshyldatyp olar muzdy oiyp jatyr. Myna jaqta men turmyn qysyr qyńsylap. “Bolyńdar!”, “Bolyńdar!” deidi ákeń. Soldattar jantalasa kiri­sýde. Kenet... túimedei oiyq qars-qars aiyryldy da, álgi nemelerdiń biri sýǵa kúmp etti. Ózgeleri oǵan janushyra umtylǵan, qutqarý qoldarynan kelmedi. Soldat sýǵa ketti. Sonda sileiip kóp turyp qalsam kerek, erteńinde ushyp tústim. Ystyǵym kóterilip jaman aýyrdym. Dári iship, ýkol saldyryp, sistema qoidyryp áreń aiyqtym. Ákeń bar ma, ákeń meni erkeletip baǵýshy edi”.

“Aǵa-ápkeń mektep bitirisimen Moskva men Leningradta oqydy. Ákeńniń tanystary kóp edi. Myna jaqtan qońyraý soqty da, balalardy oqýǵa túsirdi. Ákeńniń sol eń­begin ekeýi de eskermedi, qaiteiin. Biri el kózinen tasada ustap otyr­ǵan, qamaly biik kottedjimizdi qyr­ýar aqshaǵa satyp, biri banktegi milliondardy jymqyryp taiyp turdy. Men erkelikpen eskermeppin, ákeń­niń tyqqan dúniesinde qisap joq eken. Marqum, jany kókten jai tapsyn, ura qazyp, qarý-jaraqqa deiin syqapty. Sonyń bárin tuz-túgelimen eki jetpegir úptep ketti ǵoi, úptep ketti”.

Mysyq Marýsiaǵa jalǵyzdyǵyn umyttyrdy. Áredik azyq-túlikke aiaq sharshatyp qaitatyny bolmasa, kempirdiń qazir syrtqa esik ashqysy joq. Kórshileri de mazalamaidy. Rahat. Anda-sanda álgi ekeýiniń kelip, bólmelerdi jiystyryp, perdelerdi ysyryp, edendi jalap-juqtap, kir-qońyn jýyp ketetini bar. Sol ońbaǵandar ǵoi mysyǵyn jaman úiretken. Áitpese, sútke ezgen nan men jumsaq shujyqtan ózgeni tamaq dep bilmeitin mysyǵy bulaisha buzyla qoimas edi.

Birde ekeýi arsalańdap kirip keldi. Erkegi máz. “Babýlia, – deidi jampańdap, – babýlia, sábiremennii mysyqtar qazir sútke ezgen nannyń qiqymyn aýyzǵa almaidy. Mine, mysyqtyń asy!” Myna keńkelestiń myrzalyǵyna kempir tyjyrynǵanymen mysyǵy miiaýlap jiberip, jeńsik asyn kórgendei jetip bardy da, bas saldy. Sodan beri shujyq pen sútke buqtyrylǵan nannyń kesegine qaraý­dan ada-kúde bas tartty Ol. “Miiaý-miiaý”. Kempir “kis-kistep” shaqyrsa, mysyǵy “viskistep”* miiaýlaidy.

– Ái, ońbaǵandar-ai, ońbaǵandar!

Kempir ózi talǵajaý etetin tamaǵyna qosa endi teledidardan jarnamasy jii qaitalanatyn mysyqtyń qymbat azyǵyn tasyp, aiaǵynan taýsyldy.

– Ái, ońbaǵandar-ai, ońbaǵandar! Nietteriń qaraý senderdiń!

– Nietteriniń qaraýlyǵy nesi? – dedi bir kúni mysyq kempirge til qatyp.

Kempir abdyrap az turdy da, burqyrap sóilei jóneldi:

– Myshym, sen bilmeisiń olardy. Olar meni ólse eken dep tileidi. Men ólsem myna páterdi, múkámál múlikti basyp qalmaq, bildiń be?

– Olai bola qoimas, mamasy.

– Saǵan sol ekeýi unai ma?

– Unamaidy! Ásirese, áieli.

– Nege?

– Sen baiqamaǵansyń ba, mamasy, onyń áieli júkti!

– E-e, báse, nege kóziniń aldy kólkildep, kindik tusy sheńbirek ata ainalyp júr desem. Júkti de.

– Iá, júkti. Ol áiel meni jek kó­redi. Ótkende bosaǵadan attai bere dálizdegi qarakóleńkede jatqan meni aiaǵymen ysyryp jiberdi.

– Baiqus balapanym-ai, seni aiaǵymen tepti me ol saldaqy?!.

–Tepkende qandai, qabyrǵalarym qaqyrap ketti!

– Endi attap bastyrmaimyn tabaldyryqtan.

– Mama, sen bulardy qaidan tapqansyń?

– Myshym, ákeńniń qala syrtynda qujyrasy, on sotyq jeri bolǵan. Ábden qaraýsyz, ien qalǵan edi. Ótken jyldary órtenip ketkir qu­jyra esime túsip barsam, álgi ekeýi telmeńdep baspana izdep júr eken. Sodan, Klavdiia kempirdiń aqylymen, pátershi qylyp alǵanmyn. Jambaspulyn ai saiyn tólep turady. Kári shesheńniń qartaiǵanda tapqan amaly, áiteýir ólmestiń qamy. Aq­sha sen ekeýmizge aýadai qajet qoi, kúnim.

Kempir kóp kúbirlep, kúńirene kúńkildep kózin áreń ilindirgen, mysyǵynyń ashy miiaýynan oianyp ketti. Mysyq bólmelerdi aralap bezip júr eken. Qaita-qaita shyǵar esikti tyrnalap bezek qaǵady.

– Myshym, saǵan ne boldy?

Mysyq múláiim keiippen basyn shaiqap byryldady:

– Bilmeimin, mama, óne boiym órtenip barady.

– Aýyryp qalǵannan saýsyń ba ózi?

– Bilmeimin, – dedim ǵoi, – mama, bilmeimin!

Mysyq qumyǵa miiaýlady da, til qatpady. Sóitip, úsh-tórt kún ból­melerdi aralap ápter-tápterin shyǵarǵan. Janarlary jasyldanyp, kempirge jat kózben qaraidy. Kem­pir qorqaiyn dedi.

– Dáriger shaqyrsam qaitedi, a, myshym?

– Kerek emes, mama, esikti ashyńyzshy, syrttaǵy dúnieni bir kórip keleiin.

Kempir esikti ashyp úlgergenshe, mysyq zyp bergen. Mine, bir aptadan asty – joq!

Marýsia taǵy da aýladaǵy kem­pirlerdi tapty. Taǵy da zar-muńyn tókti. “Sender burynnan joqshylyqqa, jalǵyzdyqqa, kemdikke boi aldyrǵan jansyńdar ǵoi. Senderge jylap-syqtaý sóz emes. Myna meni aitsańdarshy, qartaiǵan shaǵymda sorladym sorlaǵanda” dep sorǵalady kep, sorǵalady. Kempirler Marýsianyń qaiǵysyna tóze almai qai­qań-qaiqań etisti.

– Militsiia shaqyraiyq, – dedi bir kempir.

– Jón sóz, shaqyrsaq shaqyra­iyq. Izdesin, tapsyn mysyǵymyzdy. Zarlatyp qoiamyz ba myna baiqus­ty?

– “Baiy ólgen orys marjasynyń miy jartylai isten shyǵady, mysyǵy joǵalsa, múldem kádege jaramaidy” deýshi edi bizdiń mujyqtar. Militsiia mysyǵyńdy qaitedi? Mende basqasy bar, sony al. Áitpese, anaý pátershi balalaryń tym jaqsy-aq qoi, solardy qolyńa kirgizip alsań bolmai ma?

– Klavdiia, sen aljyǵan qaqpassyń! Pátershiler beishara Marýsiamyzdy bir kúnde myljalap óltirip, páterin ielenip ketse qaitemiz?.. Bylai da osynyń úiine jii kel­gishtep júr. Kirin jýady, tazalaidy, dúkennen azyǵyn satyp áperedi. Tamaǵyn isteidi jádigóilenip. Marýsia, baiqa, tamaǵyńa ý qosyp, tastai qatyrmasyn sen baiǵusty. Al, sen, Klavdiia, aitpa álgindei sózdi, ti­sińnen shyǵarma!

Kempirler shýlasyp-shurqyrasyp aýdandyq politsiia basqarmasyna qońyraý shaldy.

–Mysyq joǵaldy deisizder me? – Telefon tutqasyn jarqyn daýysty jas jigit kóterdi.

– Iá-iá, mysyq joǵaldy. Bir apta ótti, kóz jazyp qaldyq.

– Mysyǵyńyz ury boldy ǵoi, shamasy? Qashyp ketti me?

– Bylaiynsha, iá... qashyp ketti dese de bolady. Biraq ury emes, ká­dimgi mysyq, úi mysyǵy. Qańǵy­bastardyń sortyna jatpaidy. Aqyldy, bekzat mysyq.

– Aqyldy, bekzat mysyq urlyq ja­samaidy dep kim aitty sizge? Bizdiń elde aqyldy bekzattar jetip artylady. Sosyn da urlyq jasaidy. Urlyq jasaidy da, elden taiyp turady. Qashady. Halyqaralyq deń­geidegi qashqyn atanyp, alys qiianda jaimashýaq tynysh ómir súrip, myrǵamǵa batady. Sizdiń mysyǵyńyz da, sóitip, bir jerde bógip jatyr, bás tigemin.

Politsiia qyzmetkeriniń jaýabyn estigen kempirler jinigip ketti. “Mynaý mazaqtaý ǵoi, qorlaý ǵoi bizdi, – desti olar. – Qaqymyzdy aiaqqa taptap, ashyq keleke qyldy. “Osylai da osylai” dep gazetke jazý kerek”. Kempirler mysyqtyń joǵalý hikaiasy men Marýsianyń aianyshty halin tirnektei tizip, kezekshi militsiianyń jaýabymen atyshýly “Ka-451 gradýs” gazetine joldap kep ji­berdi. Kempirlerdiń aryzy gazettiń ábjil qimyldaityn qyzmetkeriniń qolyna tise kerek, birinshi betke “Orys áieliniń jan tózgisiz taǵdyry” degen taqyryppen jarq ete qaldy. Rasynda, Marýsianyń, Marýsianyń ǵana emes, surqaptaldy surqai úilerdegi kempirlerdiń kúii múshkil edi. Klavdiianyń baiy jazataiym poiyzdyń astyna túsip ólgen, balasy Sibirde. Antoninanyń shaly elirme dertke ushyrap kóz jumǵan. Aleksandra Ivanovna áýelden jalǵyzbasty. “Bab Zinany” qurt aýrýy kemirip bitti. Bári de úilerinde mysyq, al qosymsha bó­lek páterlerinde jaldap turatyn jas otbasylardy, saýdagerlerdi ustaidy. Osy keiýana qarttar mekendeitin záýlim úilerdiń aýlasy men ózge de aýlalarda qazir eshkimnen imenbeitin, izet-qurmeti kem jastar, buzaqylar, nashaqorlar qaptap, órip júr. Qaýipti. Óte qaýipti. Gazet tilshisi óz tarapynan jazǵan túsiniktemege atalǵan jaittardyń bárin qosypty. Maqala oqyrman qaýym men qoǵamdyq uiymdardy dúr silkindirdi. “Úmit araly” deitin qor joǵalǵan mysyqqa izdeý jariialap, “Sońǵy tolqyn” qozǵalysy kezekshi militsiianyń sońyna sham alyp tústi de, qyzmetinen qýyp tyndy. “Sońǵy tolqynnyń” kúresker­leri munymen de shektelmei, “Nashaqorlardan, buzaqylardan qalamyzdy azat eteiik!” degen uran tastap, áleýmettik, ulttyq mańyzy zor uran ózge de iri qalalarda jalǵasyn ta­ýyp, qýańǵa tigen órttei shalqydy. Belsendiligimen, sózýarlyǵymen áriptesteriniń aldyn orap kete beretin bir depýtat áiel Parlament minberinde turyp, memleketimizdiń uzaq jyldarǵa arnalǵan strategiialyq baǵdarlamalarynda úiinde it pen mysyq asyraityn jandardyń jaiy qamtylmai qalyp jatqanyn aityp ashyndy. “It pen mysyq – kári áke-sheshelerimizdiń serigi. Qarttarymyzǵa qashan da qýanysh syilaiyq” dedi depýtat hanym sóz sońynda.

***

“Orys áieliniń jan tózgisiz taǵdyry” Qazaqstannyń shekarasynan asyp, Ashyq hat túrinde kórshi memleket basshysynyń quzyryna jol tartqan kúnderdiń birinde Marýsia Agafevna qashyp joǵalǵan mysyǵyn qarǵap-silep, Qudai Anaǵa jalbarynyp, Polkovniktiń qabyrǵadaǵy sýretine qarap otyrǵan. “Mi­iaý”. Aýyzǵy bólmeniń esigin bireý tyrnalap, jalynǵandai dybys shyǵardy. “Miiaý”. Kempir empeńdei jónelgen. Ashsa, mysyǵy! Jalym-julym, jalbyr-julbyr. Jolaqtary qulaityn jon terisi sypyrylyp baýyryna túsken. Kempir bajyldap qoia berdi. Baiǵus Marýsianyń bajylyn estip Klavdiia bastaǵan kórshi­ler mysyqtyń ainalasyna úiirile qalypty. Mysyqtyń kózi tars jumýly. Túimedaq tanaýynan dem tart­qan tynysy da bilinbeidi. Kempirler ál ústindegi beisharany kórip erin ushymen jybyrlasty.

– Óledi.

– Ólmegende qaitedi?

– Ábden sorlaǵan eken, sorly-ai!

– It talaǵan ba ózin?

– It pe, álde myna aýlalardy kezip júrgen qańǵybas buzaqylar ma, kim biledi?

– Bolsa bolar, solar osy it jeidi, mysyq jeidi deidi ǵoi biletinder.

– Amal kem, – dedi kempirler Marýsiany aiap, – tań atqansha kút, tań ata jantásilim qylar. Sosyn mynaý balabaqshanyń baǵyna aparyp jerleimiz.

Kempirler ketisimen qulyptanbaǵan esik qaita ashyldy. Pátershiler eken. “Babýlia, – deidi erkegi baiaǵysynsha jampańdap, – ne, mysyǵyńyz aýyryp qalǵan ba? Oibýýý, saý tamtyǵyn qaldyrmapty-aý, it talaǵan ǵoi?”. Áieli qabaǵynyń qyrtysyn jazbai, jiirkene bas shaiqap, as bólmege ótken. Erkegi dabyrlap, dal uryp júr. “Marýsia apa, men bilemin, it pen mysyqtyń qalamyzda emhanasy bar. Men qazir ushyp otyryp mysyǵyńyzdy soǵan aparyp keleiin. Kóresiz, jazylady mysyǵyńyz. Qulan-taza aiyǵady, apa!”. Marýsianyń máý degenine qaramastan, erli-zaiypty pátershiler mysyqty orap alyp syrtqa atylǵan. Tún jarymynda jarasy tańylǵan, ústinen qumsabynnyń iisi ańqyǵan mysyqty qaiyń qabyǵynan toqyǵan sebetke salyp bir-aq oraldy.

Qaiǵyly, júdeýbas Marýsianyń úiindegi elektr shamdary óleýsire­gen jaryǵyn ainalasyna sebezgilep qana turatyn. Pátershiler dabyrlasyp kirip kelgende ol da jarq ete qalǵandai boldy. “Mysyǵyńyz mine, apa!”. Marýsianyń qolyna tigen mysyq jipsitip kózin ashty. “O, Qu­daiym, O, Jarylqaýshym! O, Qu­daidyń uly, meni umytpaǵan ekensiń ǵoi! Myshym, myshym meniń! Sút ishesiń be? Nandy sútke bylamyqtap bereiin be? Shujyq jeshi, má!”. Marýsia uzaq tolǵandy, mysyǵyna úz­diksiz meiirimin tókti. Báiek qaǵyp janyn qoiarǵa jer tappady. Túnniń bir shamasynda iesiniń aialy alaqanynda jatyp aiaýly mysyq bir shyny sútke tumsyǵyn batyrdy. Osy kezde-aý, shamasy, Marýsia dálizden áldekim­derdiń sulbasyn ańdaǵan. Qarańǵyda boi tasalap, urymtal sátti baqqandai sybyrlasqandaryn da anyq estidi. “Urylar, – dep oilady ol jú­­regi atqaqtap, – urylar, qazir me­ni tunshyqtyryp óltiredi de, úiimdi tonaidy. Sorly mysyǵymnyń da janyn jáhannamǵa attandyrýdan taiynbas”. Sosyn sybdyrsyz saq qimylmen telefon tutqasyn kótergen. Sút pisirim ýaqyt aralyǵynda saqshy mashinasynyń qiqýy aýlaǵa kelip jetti. Sart-surt, tars-turs. Muzdai qarýlanyp, bastaryna temir telpek kigen politsiia qyz­metkerleri Marýsia Agafevnanyń páterine jyldam kóterildi de, qarańǵy dálizde otyrǵandardy búktep basty.

– Biz – Marýsia apaidyń dachasynda turatyn pátershilermiz. Baratyn jerimiz tym alysta bolǵan soń osynda túnep qalyp edik.

“E-e, álgi ekeýi eken ǵoi”. Marýsia oiyn jiǵansha, aldyna sereigen uzyn boily, at jaqty podpolkovnik shenindegi ofitser tiktelip tura qaldy:

– Raqmet, sizge, Marýsia Aga­fevna. Kópten beri izin jasyryp, dát degizip júrgen asa qanquily qaraqshylardy ustaýǵa kómektes­tińiz. Sol úshin sizge bólimshe atynan alǵys aitamyn. Sergektigińizdi, batyldyǵyńyzdy erteń gazetke de jazyp, ózge qarttarǵa úlgi etemiz.

Sibirlep atqan tańnyń aq tozańy alakeýimdegen aýladan pátershi erkektiń shyryldaǵan daýsy es­tildi:

– Ishke teppeńizshi aǵai, ishke teppeńiz, áielim ǵoi, júkti edi. Ishke teppeńiz!

***

Tarǵyl mysyqtyń baýyry jer syzady. Marýsia máz. Kúledi. “Ói, saiqal, men seni izdep jer-kókti sharq uryp júrsem, sairandy sal­ǵan ekensiń-aý sen ábden. Báse, óne-boiy nege órtene qaldy desem. Maýyǵyń basyldy ma? Kári shesheń seniń balalaryńdy baǵatyn boldy ǵoi endi!”

***

... Erte kóktemniń kókózek shaǵynda “Ka-451 gradýs” gazeti A. qalasyndaǵy M. aýdandyq politsiia basqarmasynyń málimetine súienip, adam balasynyń janyn túrshikti­retin habar taratty. “Aýyryp ólgen jalǵyzilikti kempirdi ash mysyqtar talap, jep qoiypty” dep jazypty gazet.

Dáýren Qýat