Qazaq ádebietiniń kógine Muhtar Áýezovtiń «Abai joly» romanynan keiin iri shyǵarma qajet-aq bolatyn. Úzdik shyǵarmalar bolmady emes, boldy. Sábit Muqanovtyń, Ǵabit Músirepovtiń, Ǵabiden Mustafinniń romandary shyqty. Biraq bizdiń qazaq dalasynyń revoliýtsiialyq kezeńde aýqymdy, keń tynysty, «Tynyq donmen» qatar turatyn úlken bir epopeia qazaq ádebietine qajet ekenin kóp oqyrman sezinip-aq júrdi. Sol shyǵarma aqyry dúniege keldi. Onyń aty – «Qan men ter». «Qan men terdiń» aldynda Ábekeń ádebiettiń tabaldyryǵyn «tuńǵysh roman» degen janrmen attady. Ol – «Kýrliandiia» («Kútken kún»). Kóz aldyńyzǵa elestetip kórińiz, on alty jasar bala maidan dalasynda júr. Bozbalanyń qatqan jerden kózine jas alyp okop qazyp jatqanyn kórgen kekse jigit kelip okobyn qazyp beredi. Bul – tragediia. Osy qanjylaý dáýirdi Ábekeń bastan keshti. Qiyn zamannyń nátijesinde qalamger «Kýrliandiia» romanyn jazyp, jazýshy degen úlken úidiń tabaldyryǵyn iri janrmen attady. Úlken daiyndyqpen kelgen qazaq jazýshysynyń bul shyǵarmasy ádebi ortada qozǵalys týdyrdy. «Qan men ter», «Sońǵy paryz» romandary qazaq ádebietinde dáýirlik, epohalyq beles boldy.
Ábekeńniń bir sóilem úshin ornynan tapjylmai otyratyn erekshe eńbekqor minezi bar. Bárimizge: «Sender shyǵarmalaryńdy aýdarǵanda mán berip qaramaisyńdar. Salaqsyńdar. Biz álem ádebietine orys tili arqyly baratynymyzdy bilmeisińder. Ispandyqtar, aǵylshyndar, frantsýzdar bizdiń tildi meńgergen joq», dep ursyp júretin. Qarymdy qalamgerdiń ustanatyn bir-aq printsipi bar: sapaly aýdarma. Bir mysal, Ábekeń orys tiliniń bilgiri Iýrii Kazakovtyń bosaǵanyn eki jyl kútti. Mundai iske Ábekeńniń ǵana shydamy jetedi. Sóitip Kazakovty Almatyǵa aldyryp, basy-qasynda bolyp, tipti Kazakovtyń jelkesinde turyp aýdartqan. Osyndai tynymsyz eńbektiń arqasynda «Qan men terdiń» aýdarmasy óte jaqsy jasaldy. Ol kisi «Qan men terdi» áli jazyp jatyr. Maǵan on jetinshi nusqasyn daiyndap jatqanyn aitty.
«Sońǵy paryz» - oqylýy óte aýyr shyǵarma. Orys ádebietinde «Iskýsstvo medlennogo chteniia» degen uǵym bar. Asyqpai oqý hám túsinip oqý osy «Sońǵy paryzǵa» tán.
Dýlat ISABEKOV,
jazýshy, Memlekettik syilyqtyń laýreaty
