2016 jyly ashylǵan Alataý dástúrli óner teatry – qazaq rýhaniiatynyń jańa tynysy. Osy teatrdyń alǵash ashylýynan bastap shyǵarmashylyq quramynda bolyp, onyń baǵytyn, bolmysyn qalyptastyrýǵa atsalysqan tulǵalarymyz ulttyq ónerimizdiń ulyqtalýyna ózderiniń zor úlesterin qosyp keledi.
Ýaqyt – júirik, óner – máńgi. Sol máńgiliktiń bir shyraǵyn jaǵyp júrgen talapty azamattar bar. Solardyń biri – qadamy ónerge jarasyp, eńbegi elge unasqan, sahnada syrly sózdiń salmaǵyn kótergen Besikbasov Ońdasyn Imanǵaliuly.
Jaratqan ár jandy bir ónerge beiim etse, onyń júregine eldiń muńyn, halyqtyń únin, sahnanyń kiesin quiady. Ońdasyn da sondai has óner iesi. Shyǵystyń keń dalasynda, Qumkóldiń qońyr jelin emip ósken bala boiyna qasiet daryǵany sonda-aq sezilgendei. Jiyrmasynshy ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary boztorǵaidai shyryldap, óner aspanyna kóz tikken ol, nyq qadam basyp óner jolyna tústi.
Jastyq shaǵyna jolyqqan Semeidiń «Jastyq» halyq teatry – onyń óner aidynyna alǵash baǵynǵan jelkeni. Sol shaǵyn sahnadan bastalǵan talpynys keiin talai biikke jeteledi. Izdenisin joǵaltpai, bilimin tolyqtyrǵan Ońdasyn Abai atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń hor stýdiiasynda, odan soń T. Júrgenov atyndaǵy óner akademiiasynda ónerdiń qyr-syryn meńgerdi. Árbir qadamy – talaptyń, árbir shyńdalýy – eńbektiń belgisi.
Adamnyń qadiri – istegen isimen, artyna qaldyrǵan izimen ólshenedi. 1987 jyly ózi somdaǵan beineler arqyly halyq óneriniń biigin kórsetkeni úshin Búkilodaqtyq festivaldiń laýreaty atanýy – talanttyń tanylǵan tusy. Al 2013 jyly Ýkraina jerinde ótken «Brigantina» halyqaralyq festivalinde «Ana júregi» filmindegi óneri baǵalanyp, «Eń úzdik ekinshi er adam roli» nominatsiiasyn ielenýi – el atyn shetke tanytqan erdiń eńbegi.
Ónerdiń shoqtyǵy – teatr. Sol kieli qara shańyraq – Abai atyndaǵy opera jáne balet teatrynda 27 jyldai mańdai terin tógip, ár obrazǵa jan bitirgen Ońdasynnyń sahnadaǵy eńbegi az emes. Keiin halyqtyń dástúrin dáriptep, ýaqyttyń únin saqtaýǵa niettengen «Alataý» dástúrli óner teatryna qadam basýy – óz bolmysyna, óz tegine qylǵan qurmeti.
Mine, sol «Alataý» teatry keler jyly on jyldyǵyn qarsy alǵaly otyr. On jyl – adamnyń ómirinde az ýaqyt kóringenmen, teatrdyń tarihynda úlken beles. Al sol on jyldyń ishinde taiaq tastam jerde emes, eń alǵash kúninen bastap qyzmet etken tulǵanyń orny – ózgeshe. Sahna bireýdi ósirip, bireýdi synaidy. Ońdasynnyń óneri – sol synaqtan súrinbei ótken shyn sheberdiń óneri.
Onyń somdaǵan rólderine kóz salsaq, árqaisysy – bir-bir taǵdyr, bir-bir minez. Sarybaidyń aibarly tulǵasy, Qunanbaidyń qatal da ádil kelbeti, Mamanbaidyń danalyǵy, Medet shaldyń taǵylymy, NKVD basshysynyń susty bolmysy, Beibarys sultannyń ór rýhy men Shyńǵys hannyń alyp beinesi – bári de ónerge adal júrekten týǵan keskinder.
Filmderdegi rólderi de san taraý. «Qulannyń ajaly» men «Tiýlpan» arasyndaǵy talai obrazdar tizbegi onyń shyǵarmashylyq tynysynyń keńdigin kórsetedi. Ár keiipkeri – halyqtyń júreginen alynǵan, tarihtyń túkpirinen jetken ún sekildi.
Óner – adam úshin sezimniń tunyǵy, júrektiń jylýy. Sol tunyqty lailamai, sol jylýdy óshirmei kele jatqan Ońdasyn sekildi azamattar barda eldiń rýhy da, ónerdiń joly da máńgilik.
Teatrdyń on jyldyǵy qarsańynda onyń esimin elge taǵy bir eske salý – ádildiń isi, aqiqattyń joly. Óitkeni ónerdiń ónegesin qaldyryp, sahnaǵa rýh bergen sańlaqtar qadirlenbese, halyqtyń rýhani kemeldigi de kemi túser.
Ońdasynnyń ómir joly – talaptyń, eńbek pen tózimniń joly. Al ónerdegi joly – elge qyzmet qylǵan erdiń adal joly.
Mine, osyndai azamatty óner ordasynyń alǵashqy kúninen bergi tirek tulǵasy dep taný – paryz.
Qazaqtyń tylsym da tereń án áleminde ózindik órnegin qaldyrǵan, sahnaǵa shyqsa únimen ǵana emes, júrek jylýymen terbetetin ónerpaz bar. Ol – Mádeniet qairatkeri, dástúrli ónerdiń joǵyn joqtaýshy, dál búgingi zamannyń sahnasyna babalar únin búldirmei alyp shyqqan Alma Tursynbaiqyzy Amanjolova.
1977 jyldyń kókteminde Almatynyń aq samaldy kúninde dúniege kelgen ol — týǵannan ónerge jaqyn júrektiń iesi. Ýaqyt óte kele bul júrek qazaqtyń ǵasyrlardan jetken án qazynasyna esik ashyp, sol asyl ónerdiń shyraqshylarynyń birine ainaldy.
Almanyń ónerge bastar joly – tegeýrindi dástúr mektebinen ótti.
J. Elebekov atyndaǵy kolledjde QR Halyq ártisi Qairat Baibosynovtan Arqa men Jetisýdiń saryny sińip, qońyr dombyranyń qaiaýyndai qasietti mekteptiń qundylyqtary boiyna uialaǵan. Budan keiin Qurmanǵazy atyndaǵy ulttyq konservatoriiada kásibi sheberligin shyńdap, dástúrli ándi ǵylymmen ushtastyrdy. Án óneriniń abyzy Altynbek Qorazbaev pen aqyn, satirik Kópen Ámirbekti ustaz tutady.
Alma Amanjolova — ónerimen qatar bilim jolyn úzbei jalǵaǵan jan. Filologiiadan bastap mádeni-tynyǵý jumysy salasyna deiin meńgerip, qazaq mádenietine tek ánshi retinde ǵana emes, bilimdi maman retinde de úles qosýǵa talpyndy.
1996 jyly A. Qorazbaevtyń keshinde «Qara pima» tolǵaýyn oryndaýy – Almanyń óner sahnasyndaǵy alǵashqy shoqtyǵy biik sát edi. Ánniń ashy shyndyǵy men muńly áýezi onyń daýysymen ushtasyp, tyńdarmandy beijai qaldyrmady. Sol sátten bastap ol dástúr men búginginiń arasyn jalǵap turǵan altyn kópirge ainaldy.
Jambyldyń «Ýgái-aiy», Nurǵisa Tilendievtiń «Alataýy», Altynbek Qorazbaevtyń «Elge sálemi», «Jan anasy» – qazaq dalasynyń tynysyn jetkizetin týyndylar Almanyń oryndaýynda jańasha boiaý tapty.
Ustazdyq joly, «Kópen kele jatyr» teatryndaǵy akterlik eńbegi, stýdiia jumysy, ansambl quramyndaǵy shyǵarmashylyǵy – onyń jan-jaqty óner iesi ekenin dáleldedi. Jeke albomdary kórermenge ánshiniń ózindik úni, ózindik órnegi bar ekenin aiqyn kórsetti.
Alataý teatry – ótken men búgindi jalǵaǵan sahnalyq keńistik. Onda jyr-tolǵaýlardyń úni, ájelerdiń áldii, bozbalalardyń saǵynyshqa toly áni qatar óriledi. Sol keńistikte Almanyń daýysy – teatrdyń rýhani ózegin baiytqan qońyr saz.
Alma Amanjolovanyń teatrdaǵy rólderi – ártúrli taǵdyrdyń, ár býynnyń, ár dáýirdiń beinesin tasymaldaǵan qasterli obrazdar: «Muqaǵalimen syrlasýda» — júrektiń únin jetkizgen ánshi, «Abai–Toǵjanda» — Zere men jeńgesiniń keń minezin somdaǵan názik beine, «Altybaqan», «Ǵuryp», «Án Mýhit» qoiylymdarynda — salt pen ǵuryptyń iisin saqtaǵan ulttyq keiipkerler, «Mámlúk. Sultan Beibarysta» — el anasynyń eles beinesi, «Ágýgai men Igigai», «Kez bolǵan soń ker zaman» spektaklderinde — halyqtyń tili men minezin sahnaǵa ákelýshi shynaiy óner iesi. Ár ról — onyń jan-júreginen súzilip shyqqan beine. Ár sahnalyq qadam — dástúrdiń jalǵasy.
Alma Amanjolovanyń filmderge túsýi, jeke kontsertteri – onyń shyǵarmashylyǵynyń keńeigen aiǵaǵy. 2017 jylǵy «Sáýlemdi elge túsirsem», 2021 jylǵy esep berý kontserti – onyń ónerin tyńdarmanǵa jańa qyrynan kórsetken aýqymdy jobalar.
Marapattary da — eńbektiń óteýi: «Táýelsizdikke qosqan úlesi úshin» medali, «Qazaq óneriniń qairatkeri» ataǵy. QR Prezidenti Q. Toqaevtyń jarlyǵymen «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy.
Biraq onyń eń úlken marapaty — ánin tyńdaǵan halyqtyń yqylasy, júregine jetken úniniń qadiri.
Alma Amanjolova – búgingi qazaq sahnasynda ulttyq án ónerin taza kúiinde saqtap, ony zamanaýi sahnaǵa laiyqtap jetkizip júrgen sirek talanttardyń biri. Onyń ómir joly – dástúrli ónerdiń ómirsheńdigin dáleldeitin aiqyn mysal.
Alataý dástúrli óner teatry ashylǵan kúnnen bastap, osy kieli shańyraqtyń ár týyndysyn óz únimen órip kele jatqan Alma Amanjolova — qazaq rýhaniiatynyń ajyramas bólshegi, ulttyq ónerdiń adal qyzmetshisi.
Teatrymyzda alǵash bolyp qazyǵyn qaqandardyń biri, dástúrli án ónerinde ózindik úni men orny bar Qairatbek Bektursyn – dástúrli mýzyka óneriniń janashyry, ulttyq án murasyn zamanaýi sahnada asqaqtata oryndap júrgen talantty ánshi. Ol 1987 jyldyń 8 qarashasynda Qytai Halyq Respýblikasynyń Ile aýdanynda dúniege kelgen.
Mýzykaǵa degen erekshe qyzyǵýshylyǵy erte jastan baiqalǵan Qairatbek 2010–2016 jyldary Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatoriiasynda kásibi bilim alyp, dástúrli mýzyka óneri mamandyǵyn meńgerdi. Konservatoriia qabyrǵasynda júrip-aq dástúrli án mektebiniń tereń qyr-syryna qanyǵyp, qazaqtyń mártebeli ónerine bar jan-tánimen berildi. Ol – belgili dástúrli ánshi, «Mádeniet salasynyń úzdigi», ustaz Tileýles Qurmanǵalievtyń shákirti.
Óner jolyn Qairatbek 2013 jyly Almaty oblysy Esik qalasyndaǵy Mádeniet úiinde ánshi qyzmetinen bastady. 2017 jyldan beri «Alataý» dástúrli óner teatrynyń oryndaýshylar quramynda eńbek etip keledi. Teatr sahnasynda ol óziniń jandy úni, tabiǵi diapazony jáne tereń sezimmen órilgen oryndaýshylyq sheberligi arqyly kórermenniń ystyq yqylasyna bólenip júr.
Qairatbek Bektursyn – Respýblikalyq jáne Halyqaralyq baiqaýlardyń laýreaty. Onyń óneri Jetisý án mektebiniń tabiǵi dástúrin jalǵastyrýshy ókil retinde de erekshe baǵalanady. Áset Naimanbaev, Dánesh Raqyshev, Kenen Ázirbaev sekildi uly tulǵalardyń murasyn jańǵyrtyp, olardyń ánderin tyńdarmanǵa shabytpen, ózindik mánerde jetkizedi. Arqa án mektebiniń ánderin de ózindik órnegimen tyńdarmanǵa jetkizip júr.
Búginde Qairatbek Bektursyn – dástúrli án ónerin halyqqa keńinen nasihattap júrgen, ulttyq mádeniettiń damýyna óz úlesin qosyp kele jatqan daryndy ónerpazdardyń biri. Onyń shyǵarmashylyǵy – ótken men búgindi jalǵaǵan altyn kópir, qazaq rýhaniiatynyń biik úlgisi.
