2016 جىلى اشىلعان الاتاۋ دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترى – قازاق رۋحانيياتىنىڭ جاڭا تىنىسى. وسى تەاتردىڭ العاش اشىلۋىنان باستاپ شىعارماشىلىق قۇرامىندا بولىپ, ونىڭ باعىتىن, بولمىسىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسقان تۇلعالارىمىز ۇلتتىق ٶنەرٸمٸزدٸڭ ۇلىقتالۋىنا ٶزدەرٸنٸڭ زور ٷلەستەرٸن قوسىپ كەلەدٸ.
ۋاقىت – جٷيرٸك, ٶنەر – مەڭگٸ. سول مەڭگٸلٸكتٸڭ بٸر شىراعىن جاعىپ جٷرگەن تالاپتى ازاماتتار بار. سولاردىڭ بٸرٸ – قادامى ٶنەرگە جاراسىپ, ەڭبەگٸ ەلگە ۇناسقان, ساحنادا سىرلى سٶزدٸڭ سالماعىن كٶتەرگەن بەسٸكباسوۆ وڭداسىن يمانعاليۇلى.
جاراتقان ەر جاندى بٸر ٶنەرگە بەيٸم ەتسە, ونىڭ جٷرەگٸنە ەلدٸڭ مۇڭىن, حالىقتىڭ ٷنٸن, ساحنانىڭ كيەسٸن قۇيادى. وڭداسىن دا سونداي حاس ٶنەر يەسٸ. شىعىستىڭ كەڭ دالاسىندا, قۇمكٶلدٸڭ قوڭىر جەلٸن ەمٸپ ٶسكەن بالا بويىنا قاسيەت دارىعانى سوندا-اق سەزٸلگەندەي. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ جەتپٸسٸنشٸ جىلدارى بوزتورعايداي شىرىلداپ, ٶنەر اسپانىنا كٶز تٸككەن ول, نىق قادام باسىپ ٶنەر جولىنا تٷستٸ.
جاستىق شاعىنا جولىققان سەمەيدٸڭ «جاستىق» حالىق تەاترى – ونىڭ ٶنەر ايدىنىنا العاش باعىنعان جەلكەنٸ. سول شاعىن ساحنادان باستالعان تالپىنىس كەيٸن تالاي بيٸككە جەتەلەدٸ. ٸزدەنٸسٸن جوعالتپاي, بٸلٸمٸن تولىقتىرعان وڭداسىن اباي اتىنداعى وپەرا جەنە بالەت تەاترىنىڭ حور ستۋديياسىندا, ودان سوڭ ت. جٷرگەنوۆ اتىنداعى ٶنەر اكادەميياسىندا ٶنەردٸڭ قىر-سىرىن مەڭگەردٸ. ەربٸر قادامى – تالاپتىڭ, ەربٸر شىڭدالۋى – ەڭبەكتٸڭ بەلگٸسٸ.
ادامنىڭ قادٸرٸ – ٸستەگەن ٸسٸمەن, ارتىنا قالدىرعان ٸزٸمەن ٶلشەنەدٸ. 1987 جىلى ٶزٸ سومداعان بەينەلەر ارقىلى حالىق ٶنەرٸنٸڭ بيٸگٸن كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن بٷكٸلوداقتىق فەستيۆالدٸڭ لاۋرەاتى اتانۋى – تالانتتىڭ تانىلعان تۇسى. ال 2013 جىلى ۋكراينا جەرٸندە ٶتكەن «بريگانتينا» حالىقارالىق فەستيۆالٸندە «انا جٷرەگٸ» فيلمٸندەگٸ ٶنەرٸ باعالانىپ, «ەڭ ٷزدٸك ەكٸنشٸ ەر ادام رولٸ» نوميناتسيياسىن يەلەنۋٸ – ەل اتىن شەتكە تانىتقان ەردٸڭ ەڭبەگٸ.
ٶنەردٸڭ شوقتىعى – تەاتر. سول كيەلٸ قارا شاڭىراق – اباي اتىنداعى وپەرا جەنە بالەت تەاترىندا 27 جىلداي ماڭداي تەرٸن تٶگٸپ, ەر وبرازعا جان بٸتٸرگەن وڭداسىننىڭ ساحناداعى ەڭبەگٸ از ەمەس. كەيٸن حالىقتىڭ دەستٷرٸن دەرٸپتەپ, ۋاقىتتىڭ ٷنٸن ساقتاۋعا نيەتتەنگەن «الاتاۋ» دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترىنا قادام باسۋى – ٶز بولمىسىنا, ٶز تەگٸنە قىلعان قۇرمەتٸ.
مٸنە, سول «الاتاۋ» تەاترى كەلەر جىلى ون جىلدىعىن قارسى العالى وتىر. ون جىل – ادامنىڭ ٶمٸرٸندە از ۋاقىت كٶرٸنگەنمەن, تەاتردىڭ تاريحىندا ٷلكەن بەلەس. ال سول ون جىلدىڭ ٸشٸندە تاياق تاستام جەردە ەمەس, ەڭ العاش كٷنٸنەن باستاپ قىزمەت ەتكەن تۇلعانىڭ ورنى – ٶزگەشە. ساحنا بٸرەۋدٸ ٶسٸرٸپ, بٸرەۋدٸ سىنايدى. وڭداسىننىڭ ٶنەرٸ – سول سىناقتان سٷرٸنبەي ٶتكەن شىن شەبەردٸڭ ٶنەرٸ.
ونىڭ سومداعان رٶلدەرٸنە كٶز سالساق, ەرقايسىسى – بٸر-بٸر تاعدىر, بٸر-بٸر مٸنەز. سارىبايدىڭ ايبارلى تۇلعاسى, قۇنانبايدىڭ قاتال دا ەدٸل كەلبەتٸ, مامانبايدىڭ دانالىعى, مەدەت شالدىڭ تاعىلىمى, نكۆد باسشىسىنىڭ سۇستى بولمىسى, بەيبارىس سۇلتاننىڭ ٶر رۋحى مەن شىڭعىس حاننىڭ الىپ بەينەسٸ – بەرٸ دە ٶنەرگە ادال جٷرەكتەن تۋعان كەسكٸندەر.
فيلمدەردەگٸ رٶلدەرٸ دە سان تاراۋ. «قۇلاننىڭ اجالى» مەن «تيۋلپان» اراسىنداعى تالاي وبرازدار تٸزبەگٸ ونىڭ شىعارماشىلىق تىنىسىنىڭ كەڭدٸگٸن كٶرسەتەدٸ. ەر كەيٸپكەرٸ – حالىقتىڭ جٷرەگٸنەن الىنعان, تاريحتىڭ تٷكپٸرٸنەن جەتكەن ٷن سەكٸلدٸ.
ٶنەر – ادام ٷشٸن سەزٸمنٸڭ تۇنىعى, جٷرەكتٸڭ جىلۋى. سول تۇنىقتى لايلاماي, سول جىلۋدى ٶشٸرمەي كەلە جاتقان وڭداسىن سەكٸلدٸ ازاماتتار باردا ەلدٸڭ رۋحى دا, ٶنەردٸڭ جولى دا مەڭگٸلٸك.
تەاتردىڭ ون جىلدىعى قارساڭىندا ونىڭ ەسٸمٸن ەلگە تاعى بٸر ەسكە سالۋ – ەدٸلدٸڭ ٸسٸ, اقيقاتتىڭ جولى. ٶيتكەنٸ ٶنەردٸڭ ٶنەگەسٸن قالدىرىپ, ساحناعا رۋح بەرگەن ساڭلاقتار قادٸرلەنبەسە, حالىقتىڭ رۋحاني كەمەلدٸگٸ دە كەمي تٷسەر.
وڭداسىننىڭ ٶمٸر جولى – تالاپتىڭ, ەڭبەك پەن تٶزٸمنٸڭ جولى. ال ٶنەردەگٸ جولى – ەلگە قىزمەت قىلعان ەردٸڭ ادال جولى.
مٸنە, وسىنداي ازاماتتى ٶنەر ورداسىنىڭ العاشقى كٷنٸنەن بەرگٸ تٸرەك تۇلعاسى دەپ تانۋ – پارىز.
قازاقتىڭ تىلسىم دا تەرەڭ ەن ەلەمٸندە ٶزٸندٸك ٶرنەگٸن قالدىرعان, ساحناعا شىقسا ٷنٸمەن عانا ەمەس, جٷرەك جىلۋىمەن تەربەتەتٸن ٶنەرپاز بار. ول – مەدەنيەت قايراتكەرٸ, دەستٷرلٸ ٶنەردٸڭ جوعىن جوقتاۋشى, دەل بٷگٸنگٸ زاماننىڭ ساحناسىنا بابالار ٷنٸن بٷلدٸرمەي الىپ شىققان الما تۇرسىنبايقىزى امانجولوۆا.
1977 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە الماتىنىڭ اق سامالدى كٷنٸندە دٷنيەگە كەلگەن ول — تۋعاننان ٶنەرگە جاقىن جٷرەكتٸڭ يەسٸ. ۋاقىت ٶتە كەلە بۇل جٷرەك قازاقتىڭ عاسىرلاردان جەتكەن ەن قازىناسىنا ەسٸك اشىپ, سول اسىل ٶنەردٸڭ شىراقشىلارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى.
المانىڭ ٶنەرگە باستار جولى – تەگەۋرٸندٸ دەستٷر مەكتەبٸنەن ٶتتٸ.
ج. ەلەبەكوۆ اتىنداعى كوللەدجدە قر حالىق ەرتٸسٸ قايرات بايبوسىنوۆتان ارقا مەن جەتٸسۋدٸڭ سارىنى سٸڭٸپ, قوڭىر دومبىرانىڭ قاياۋىنداي قاسيەتتٸ مەكتەپتٸڭ قۇندىلىقتارى بويىنا ۇيالاعان. بۇدان كەيٸن قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتورييادا كەسٸبي شەبەرلٸگٸن شىڭداپ, دەستٷرلٸ ەندٸ عىلىممەن ۇشتاستىردى. ەن ٶنەرٸنٸڭ ابىزى التىنبەك قورازباەۆ پەن اقىن, ساتيريك كٶپەن ەمٸربەكتٸ ۇستاز تۇتادى.
الما امانجولوۆا — ٶنەرٸمەن قاتار بٸلٸم جولىن ٷزبەي جالعاعان جان. فيلولوگييادان باستاپ مەدەني-تىنىعۋ جۇمىسى سالاسىنا دەيٸن مەڭگەرٸپ, قازاق مەدەنيەتٸنە تەك ەنشٸ رەتٸندە عانا ەمەس, بٸلٸمدٸ مامان رەتٸندە دە ٷلەس قوسۋعا تالپىندى.
1996 جىلى ا. قورازباەۆتىڭ كەشٸندە «قارا پيما» تولعاۋىن ورىنداۋى – المانىڭ ٶنەر ساحناسىنداعى العاشقى شوقتىعى بيٸك سەت ەدٸ. ەننٸڭ اششى شىندىعى مەن مۇڭلى ەۋەزٸ ونىڭ داۋىسىمەن ۇشتاسىپ, تىڭدارماندى بەيجاي قالدىرمادى. سول سەتتەن باستاپ ول دەستٷر مەن بٷگٸنگٸنٸڭ اراسىن جالعاپ تۇرعان التىن كٶپٸرگە اينالدى.
جامبىلدىڭ «ۋگەي-ايى», نۇرعيسا تٸلەنديەۆتٸڭ «الاتاۋى», التىنبەك قورازباەۆتىڭ «ەلگە سەلەمٸ», «جان اناسى» – قازاق دالاسىنىڭ تىنىسىن جەتكٸزەتٸن تۋىندىلار المانىڭ ورىنداۋىندا جاڭاشا بوياۋ تاپتى.
ۇستازدىق جولى, «كٶپەن كەلە جاتىر» تەاترىنداعى اكتەرلٸك ەڭبەگٸ, ستۋدييا جۇمىسى, انسامبل قۇرامىنداعى شىعارماشىلىعى – ونىڭ جان-جاقتى ٶنەر يەسٸ ەكەنٸن دەلەلدەدٸ. جەكە البومدارى كٶرەرمەنگە ەنشٸنٸڭ ٶزٸندٸك ٷنٸ, ٶزٸندٸك ٶرنەگٸ بار ەكەنٸن ايقىن كٶرسەتتٸ.
الاتاۋ تەاترى – ٶتكەن مەن بٷگٸندٸ جالعاعان ساحنالىق كەڭٸستٸك. وندا جىر-تولعاۋلاردىڭ ٷنٸ, ەجەلەردٸڭ ەلديٸ, بوزبالالاردىڭ ساعىنىشقا تولى ەنٸ قاتار ٶرٸلەدٸ. سول كەڭٸستٸكتە المانىڭ داۋىسى – تەاتردىڭ رۋحاني ٶزەگٸن بايىتقان قوڭىر ساز.
الما امانجولوۆانىڭ تەاترداعى رٶلدەرٸ – ەرتٷرلٸ تاعدىردىڭ, ەر بۋىننىڭ, ەر دەۋٸردٸڭ بەينەسٸن تاسىمالداعان قاستەرلٸ وبرازدار: «مۇقاعاليمەن سىرلاسۋدا» — جٷرەكتٸڭ ٷنٸن جەتكٸزگەن ەنشٸ, «اباي–توعجاندا» — زەرە مەن جەڭگەسٸنٸڭ كەڭ مٸنەزٸن سومداعان نەزٸك بەينە, «التىباقان», «عۇرىپ», «ەن مۋحيت» قويىلىمدارىندا — سالت پەن عۇرىپتىڭ يٸسٸن ساقتاعان ۇلتتىق كەيٸپكەرلەر, «مەملٷك. سۇلتان بەيبارىستا» — ەل اناسىنىڭ ەلەس بەينەسٸ, «ەگۋگاي مەن يگيگاي», «كەز بولعان سوڭ كەر زامان» سپەكتاكلدەرٸندە — حالىقتىڭ تٸلٸ مەن مٸنەزٸن ساحناعا ەكەلۋشٸ شىنايى ٶنەر يەسٸ. ەر رٶل — ونىڭ جان-جٷرەگٸنەن سٷزٸلٸپ شىققان بەينە. ەر ساحنالىق قادام — دەستٷردٸڭ جالعاسى.
الما امانجولوۆانىڭ فيلمدەرگە تٷسۋٸ, جەكە كونتسەرتتەرٸ – ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ كەڭەيگەن ايعاعى. 2017 جىلعى «سەۋلەمدٸ ەلگە تٷسٸرسەم», 2021 جىلعى ەسەپ بەرۋ كونتسەرتٸ – ونىڭ ٶنەرٸن تىڭدارمانعا جاڭا قىرىنان كٶرسەتكەن اۋقىمدى جوبالار.
ماراپاتتارى دا — ەڭبەكتٸڭ ٶتەۋٸ: «تەۋەلسٸزدٸككە قوسقان ٷلەسٸ ٷشٸن» مەدالٸ, «قازاق ٶنەرٸنٸڭ قايراتكەرٸ» اتاعى. قر پرەزيدەنتٸ ق. توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن «ەرەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» مەدالٸمەن ماراپاتتالدى.
بٸراق ونىڭ ەڭ ٷلكەن ماراپاتى — ەنٸن تىڭداعان حالىقتىڭ ىقىلاسى, جٷرەگٸنە جەتكەن ٷنٸنٸڭ قادٸرٸ.
الما امانجولوۆا – بٷگٸنگٸ قازاق ساحناسىندا ۇلتتىق ەن ٶنەرٸن تازا كٷيٸندە ساقتاپ, ونى زاماناۋي ساحناعا لايىقتاپ جەتكٸزٸپ جٷرگەن سيرەك تالانتتاردىڭ بٸرٸ. ونىڭ ٶمٸر جولى – دەستٷرلٸ ٶنەردٸڭ ٶمٸرشەڭدٸگٸن دەلەلدەيتٸن ايقىن مىسال.
الاتاۋ دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترى اشىلعان كٷننەن باستاپ, وسى كيەلٸ شاڭىراقتىڭ ەر تۋىندىسىن ٶز ٷنٸمەن ٶرٸپ كەلە جاتقان الما امانجولوۆا — قازاق رۋحانيياتىنىڭ اجىراماس بٶلشەگٸ, ۇلتتىق ٶنەردٸڭ ادال قىزمەتشٸسٸ.
تەاترىمىزدا العاش بولىپ قازىعىن قاقانداردىڭ بٸرٸ, دەستٷرلٸ ەن ٶنەرٸندە ٶزٸندٸك ٷنٸ مەن ورنى بار قايراتبەك بەكتۇرسىن – دەستٷرلٸ مۋزىكا ٶنەرٸنٸڭ جاناشىرى, ۇلتتىق ەن مۇراسىن زاماناۋي ساحنادا اسقاقتاتا ورىنداپ جٷرگەن تالانتتى ەنشٸ. ول 1987 جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸلە اۋدانىندا دٷنيەگە كەلگەن.
مۋزىكاعا دەگەن ەرەكشە قىزىعۋشىلىعى ەرتە جاستان بايقالعان قايراتبەك 2010–2016 جىلدارى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتوريياسىندا كەسٸبي بٸلٸم الىپ, دەستٷرلٸ مۋزىكا ٶنەرٸ ماماندىعىن مەڭگەردٸ. كونسەرۆاتورييا قابىرعاسىندا جٷرٸپ-اق دەستٷرلٸ ەن مەكتەبٸنٸڭ تەرەڭ قىر-سىرىنا قانىعىپ, قازاقتىڭ مەرتەبەلٸ ٶنەرٸنە بار جان-تەنٸمەن بەرٸلدٸ. ول – بەلگٸلٸ دەستٷرلٸ ەنشٸ, «مەدەنيەت سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ», ۇستاز تٸلەۋلەس قۇرمانعاليەۆتىڭ شەكٸرتٸ.
ٶنەر جولىن قايراتبەك 2013 جىلى الماتى وبلىسى ەسٸك قالاسىنداعى مەدەنيەت ٷيٸندە ەنشٸ قىزمەتٸنەن باستادى. 2017 جىلدان بەرٸ «الاتاۋ» دەستٷرلٸ ٶنەر تەاترىنىڭ ورىنداۋشىلار قۇرامىندا ەڭبەك ەتٸپ كەلەدٸ. تەاتر ساحناسىندا ول ٶزٸنٸڭ جاندى ٷنٸ, تابيعي دياپازونى جەنە تەرەڭ سەزٸممەن ٶرٸلگەن ورىنداۋشىلىق شەبەرلٸگٸ ارقىلى كٶرەرمەننٸڭ ىستىق ىقىلاسىنا بٶلەنٸپ جٷر.
قايراتبەك بەكتۇرسىن – رەسپۋبليكالىق جەنە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى. ونىڭ ٶنەرٸ جەتٸسۋ ەن مەكتەبٸنٸڭ تابيعي دەستٷرٸن جالعاستىرۋشى ٶكٸل رەتٸندە دە ەرەكشە باعالانادى. ەسەت نايمانباەۆ, دەنەش راقىشەۆ, كەنەن ەزٸرباەۆ سەكٸلدٸ ۇلى تۇلعالاردىڭ مۇراسىن جاڭعىرتىپ, ولاردىڭ ەندەرٸن تىڭدارمانعا شابىتپەن, ٶزٸندٸك مەنەردە جەتكٸزەدٸ. ارقا ەن مەكتەبٸنٸڭ ەندەرٸن دە ٶزٸندٸك ٶرنەگٸمەن تىڭدارمانعا جەتكٸزٸپ جٷر.
بٷگٸندە قايراتبەك بەكتۇرسىن – دەستٷرلٸ ەن ٶنەرٸن حالىققا كەڭٸنەن ناسيحاتتاپ جٷرگەن, ۇلتتىق مەدەنيەتتٸڭ دامۋىنا ٶز ٷلەسٸن قوسىپ كەلە جاتقان دارىندى ٶنەرپازداردىڭ بٸرٸ. ونىڭ شىعارماشىلىعى – ٶتكەن مەن بٷگٸندٸ جالعاعان التىن كٶپٸر, قازاق رۋحانيياتىنىڭ بيٸك ٷلگٸسٸ.
