Darhan Qydyráli: Betege keter, bel qalar...

Darhan Qydyráli: Betege keter, bel qalar...

Qordaidaǵy janjal tez tutanyp, sońy qaqtyǵysqa ainaldy. Beibit kúnde oq atylyp, jazyqsyz jandar opat boldy. Árine, qaiǵyly jaǵdai. Qaitys bolǵan otandastarymyzdyń otbasylaryna kóńil aitamyz. Jaralylardyń da tez saýyǵyp ketýin tileimiz.

Ulttyq múdde uranmen ǵana sheshilmeidi. Ashýǵa býlyǵyp, arandap qalǵan keibir azamattar zańǵa baǵynbai, ózderi úkim shyǵaryp, sonyń saldarynan qansha jazyqsyz jandar japa shekkenin, jan tapsyrǵanyn kórip janymyz qinaldy. Bul – bizge quqyqtyq memlekette ómir súrip otyrǵanymyzdy, sondyqtan kez kelgen máseleni zań sheńberinde sheshýimiz qajet ekenin tereń uqtyrady.

Oqys oqiǵa týraly sýyt habar tarasymen Prezident Qasym-Jomart Toqaev tvitter jelisi arqyly pikirin jedel bildirip, oqiǵany qatań baqylaýǵa alǵandyǵyn jetkizdi. Odan keiin de birneshe márte pikirin jariialap, halyqpen birge jurtty sabyrǵa shaqyrdy. Bul el Prezidenti ózi aitqan «halyq únine qulaq asatyn memleket» mehaniziminiń iske asa bastaǵanyn kórsetedi. Sonymen qatar memlekettik komissiianyń shuǵyl qurylyp, Úkimet basshysynyń orynbasary bastaǵan keń quramdy top oqiǵa oryn alǵan jerge jedel barýy da kóp oqiǵanyń aldyn aldy dep esepteimiz.

Qai kezeńde bolmasyn, oqys oqiǵanyń kúńgirttenip, basqasha sipat alyp ketpeýine anyq aqparat berýdiń mańyzy zor ekeni belgili. Bul rette elimizdiń buqaralyq aqparat qural ókilderi halyqqa der kezinde durys aqpar tarata bildi. Onyń ishinde «Egemen Qazaqstan» gazeti de sol sátten bastap kóptegen aqparatty jergilikti tilshi arqyly saýatty saraptap, jedel ári anyq jetkizip otyrýǵa tyrysty. Biz arandatýshylyq niette attanǵa aiǵai qosýdyń bundai kezeńde asa qaýipti ekenin jaqsy túsinýimiz kerek.

Qoǵamdy alańdatqan Qordaidaǵy jait qordalanyp qalǵan kóp nárseniń de betin ashyp ketkendei boldy. Sondyqtan, oqiǵaǵa qatysty kóleńkeli tustardyń bar ekenin jasyryp qalmaýymyz kerek. Eń áýeli, bolǵan oqiǵadan tiisti salalarǵa qatysty salǵyrttyqtyń salqyny sezildi. Qazirge deiin bei-jai qaralyp kelgen ulttyq máselege degen boikúiezdiktiń bar ekenin osy qaiǵyly jaǵdai taǵy bir ret esimizge salǵandai boldy. Qaraǵandyda qylań bergen, Saryaǵashty selt etkizgen oqiǵalardan sabaq alýymyz kerek edi.

El ishinde etek jaiǵan jemqorlyqtyń jegi qurty da jaǵdaidyń ýshyǵýyna tikelei sebep ekenin moiyndaýymyz kerek. Mysaly, dál osy Jambyl oblysynda kórshiles memleket azamattarynyń para berý arqyly ońai jolmen azamattyq alý faktileri aiqyndalǵan bolatyn. Bul rette jemqorlyq – indet, onymen kúresýdiń mindet ekeni belgili.

Oqiǵa kezinde kóptegen azamattar airyqsha atap ótkendei, qazaq tiliniń máselesi óte ózekti ekeni osy jerde taǵy bilindi. Jalpy, Prezident aitqandai qazaq tili tek memlekettik qana emes, ultaralyq tilge ainalatyn ýaqyt áldeqashan jetkendigin kórip otyrmyz. Sondyqtan til – ulttyń jany, til – eldi tutastyratyn úlken tetik ekeni anyq.

Sonymen qatar, elimizdegi diaspora máselesin qaita zerdeleý kerektigi týyndap otyrǵan syńaily. Biz bir shańyraq astynda ǵumyr keship otyrǵan túrli etnos ókilderiniń qily tarihy men qiyn taǵdyry jóninde tereń, zerdeli zertteýler kerek ekenin ańǵaramyz. Ol tek Qordai oqiǵasyna qatysty ǵana emes, etnos ókilderi kóp shoǵyrlanǵan barlyq aimaqqa osyndai jumystardyń jii, jedel júrgeni abzal.

Bul oraida, kezinde elimizge taǵdyr talaiymen kelgen túrli etnos ókilderi bir nandy bólip jep, qiyndyqta qatar júrip, qýanyshymyzdy bóliskeni belgili. Alaida, sońǵy jyldary osy tarihty bilmeitin keiingi býyn dispora ókilderiniń qazaq mádenietine, ulttyq qundylyqtarymyzǵa jat ósip kele jatqandyǵy baiqalady. El tutastyǵy, el birligi úshin ortaq qundylyqtar qalyptasýy shart. Sondyqtan ulttyq rýhani baǵdarlamalar, ásirese, diaspora ókilderi arasynda da keńirek júrip, nasihattalýy qajet dep oilaimyz.

Bul memleket – bizdiń ortaq úiimiz. Qazaqta «Betege keter, bel qalar, bekter keter, el qalar» degen sóz beker aitylmaǵan. Sol sebepti qoǵam sabyrǵa kelip, ár azamat ózderin aqylǵa jeńdirgeni jón. Biz basalqy sózge toqtaǵan, bátýaly sózge júgingen jurtpyz. Sondyqtan el birligi - táýelsizdik tiregi ekenin umytpaýymyz qajet.