Elordanyń ziialy qaýymy taǵy bir aitýly mádeni shara – «Eurasian Book Fair-2016» atty Eýraziialyq halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesine kýá bolmaq.
Mundai aýqymdy da aitýly kitap kórme-jármeńkesi Astana tarihynda tuńǵysh ret ótkizilgeli otyrǵanyn eskerip, osy mádeni sharanyń negizgi uiymdastyrý jumystaryn moinyna alǵan «Foliant» baspasynyń direktory Nurlan ISABEKOVTI áńgimege tartqan edik.
– Nurlan Sársenbiuly, osyndai joǵary deńgeili, jaýapkershiligi de jetip-artylatyn halyqaralyq kitap kórme-jármeńkesin Astanada ótkizý ideiasy qashan, qalai, kimderdiń tarapynan týyp edi?
– Ózderińizge málim, jumyr jerdiń ár shalǵaiyndaǵy elderdiń belgili de bilikti baspagerleri bir ortada bas qosyp, ózderiniń tańdaýly kitap ónimderin talǵampaz qaýymnyń nazaryna usynatyn, baspa salasynyń ózekti máselelerin talqyǵa salyp, oi-pikir talastyratyn, ózara tájiribe almasyp, áriptestik bailanys ornatýǵa múmkindik týǵyzatyn dástúrli kórme-jármeńkeler jekelegen damyǵan elderde turaqty túrde ótedi. Máselen, Germaniianyń Maindaǵy Frankfýrt qalasynda jyl saiyn uiymdastyrylatyn álemge áigili kitap kórme-jármeńkesi. Baspa-poligrafiia salasyndaǵy jetistikterden jáne zamanaýi talap-talǵamǵa sai kitap ónimderin shyǵarý baǵytyn-
daǵy izdenisterdiń nátijelerinen, osy oraidaǵy barsha jahandyq jańalyqtardan habardar bolyp otyrýǵa múddeli baspagerler mundai sharalardan áste qalys qalmaýǵa tyrysady.
Shynynda da, álemniń tańdaýly da úzdik baspalarynyń bilikti mamandary bas qosatyn mundai sharanyń bereri kóp. Kóńilge kóp nárse túiip, oiyńdy baiytýǵa, óziń qalaǵan baspalarmen áriptestik, iskerlik bailanys ornatýǵa da múmkindik mol. Shetelderde ótken sondai úlken-úlken baspagerler basqosýyna, kóz toiyp, kóńil toǵaiatyn kitap kórmelerine qatysa júrip, «Ózimizge de, ózgelerge de paidaly, táýelsiz elimizdiń ádebi-mádeni saladaǵy jetistikterin de jarqyrata kórsetýge múmkindik beretin osyndai aýqymdy sharany nege ózimizde ótkizbeske?» degen oi kelgen. Birtalaidan kóńilde júrgen, pisýi jetken sol oidy júzege asyrýdyń da, mine, sáti túsip, oraiy keldi.
– Qandai da bir is-sharany uiymdastyrýdyń ózindik maqsaty bolmaq jáne odan kútiletin túpki qorytyndy nátije degen de bar…
– Bizdiń bul oraidaǵy maqsat-muratymyz bir aýyz sózben túiindei salýǵa syia qoimaidy. Sondyqtan, sál tarata baiandaiyn.
Ulan-baitaq Eýraziia qurlyǵynda ornalasqan san alýan memleketterdiń, sonyń ishinde óz elimizdiń de mádeni-ádebi saladaǵy tabystaryn, ósip-órkendeý ústindegi kitap baspalarynyń jetistikterin jariia etý; ár eldiń bilikti baspagerleriniń basyn bir ortaǵa qosý arqyly olardyń mádeni, iskerlik, áriptestik bailanystaryn jandandyra túsýge múmkindik týǵyzyp, yntymaqtastyǵyn nyǵaitýǵa septesý; ózara tiimdi aqparat almasyp, kitap ónimderin shyǵarý men ótkizý baǵytynda mámileli kelisimder túzýine jaǵdai jasaý; baspalardyń tańdaýly, búgingi zamanǵa sai úzdik úlgimen jaryq kórgen alýan túrli óz kitap ónimderin oqyrmanǵa nemese áleýetti satyp alýshylarǵa usynýyna múmkindik berip, tutynýshynyń, qoǵamnyń talap-tilegin, suranysyn saraptaýǵa jaǵdai týdyrý; jalpy baspa-poligrafiia salasynyń halyqaralyq keńistiktegi baǵyt-baǵdaryn baǵamdap, oi-pikir túiýine múmkinshilik jasaý – mine, tizbelei tússek, bizdiń bul sharany uiymdastyrýdaǵy maqsat-muratymyz osylai jalǵasa bermek.
Egemen elimizdiń basty ordasyna alys-jaqyn shetelderdegi áriptesterdiń basyn qosýǵa bel býǵanda tek baspa-poligrafiia salasy ókilderiniń ǵana emes, avtorlardyń, kitaphanalardyń, kitap ónimderin satý-taratý isimen ainalysatyn uiym-mekemelerdiń de ózara aqparattyq, shyǵarmashylyq jáne iskerlik yntymaqtastyǵy aiasyn keńeite túsýine múmkindik jasaýdy murat tuttyq.
Al daralap aitatyn eń basty maqsat mynaý. Búgingi qoǵamda kitaptyń mán-mańyzy azaiyp, qadiri ketińkirep tur. Ózimiz kóp jaǵdaida jerden alyp, jerge salyp dattaityn keshegi keńestik kezeńde kitaptyń qoǵamdaǵy orny, qadir-qasieti qandai bolǵany siz ben bizge jaqsy málim. Ziialy qaýymdy aitpaǵanda, qarapaiym jurtshylyqtyń kitapqumarlyǵy keremet edi ǵoi. Tipti, sol kezde qaǵajý kórdi deitin ana tilimizdegi ádebi-kórkem kitaptardyń ózi ondaǵan myń danamen basylatyn. Jáne sonyń bári óz oqyrmanyn taýyp jatty. Talai-talai kitaptyń alǵashqy basylymy túp-túgel ótip ketip, qaita basylyp, ol da ótip ketetin. Demek, kitapqa suranys boldy, óitkeni, oqyrman bar edi, mol edi.
Al búgingi ahýal múlde basqa. Ony kúndelikti ómirde sezip te, kórip-bilip te otyrmyz. Sondyqtan, osyndai dúbirli, dýmandy shara ótkizý arqyly búgingi qoǵamnyń beti kitapqa burylýyna septessek degen izgi nietimiz bar. Túptep kelgende, bizdiń eń basty maqsat – osy. Eger osy maqsat údesinen shyǵyp, kitaptan teris ainalyp ketken qoǵamnyń betin beri burýǵa mysqaldai bolsa da úles qosa alsaq, maqsattyń oryndalýy da, ózińiz aityp otyrǵan túpki qorytyndy nátije de sol dep bilemin.
– Bir sát negizgi taqyryptan aýytqyp, mynandai bir saýal qoiýdyń reti kelip turǵandai. Iá, búgingi qoǵamda kitaptyń mán-mańyzy tómendeý bolyp turǵany ras. Kitap áleminiń kásibi mamanysyz ǵoi, osy keleńsizdiktiń negizgi sebebi nede dep bilesiz jáne qoǵamnyń betin kitapqa qaita burý úshin, ásirese jas urpaqty kitap-qazynamen qaita qaýyshtyrý úshin taǵy da qandai sharalardy qolǵa alý kerek dep oilaisyz?
– Árine, bul keleńsizdiktiń alýan túrli sebebi bar. Jáne ol nendei sebepter ekeni de kózi ashyq, kókiregi oiaý árbir adamǵa ábden aian. Qoǵamdyq formatsiia aýysty, sol kezeńdegi óliara shaqta rýhani bailyq keiin ysyrylyp, materialdyq igilik qamy alǵa shyqty, internet paida boldy, kitaptardyń taralymy da azaidy degendei…
Bálkim, tap sol kezdegidei kitapqumarlyqty endi qaita oraltý múmkin de bolmas. Deiturǵanmen, jan-jaqty, tereń oilastyrylǵan júieli sharalar qolǵa alynsa jáne ony oryndaýǵa tek resmi oryndar ǵana emes, baspager retinde men de, qalamger retinde siz de, bilim uialarynyń ustazdary da, jer-jerdegi kitaphana mamandary da, tipti, qarapaiym oqyrman da – barshamyz óz jaýapkershiligimizdi sezine otyryp atsalyssaq, onda ol tirlik óz nátijesin berer edi dep oilaimyn.
Búginde memlekettik tapsyryspen jaryq kóretin kitaptardyń taralymy 2000-nan aspaidy. Iaǵni, bul kitaptar elimizdegi kitaphanalarǵa eń bolmasa 1 danadan jiberýge de jetpeidi degen sóz. Ári-beriden soń, shalǵaidaǵy aýyl-aýdandardaǵy oqyrman qaýym baspalardan qandai jańa kitaptar jaryq kórip jatqanynan da beihabar qalady. Al azdy-kópti oqyrman negizinen aýylda. Keshe de solai bolǵan, qazir de solai. Sondyqtan, memlekettik tapsyryspen shyǵatyn kitaptardy suryptaýǵa da jete kóńil bóle otyryp, óz oqyrmanyn sózsiz tabatyn sol kitaptardyń taralymyn kóbeitý jáne aýyl-aýdandarǵa jetkizý jaǵyn da oilastyrý jón be deimin. Baiqaýymsha, jer-jerdegi úlkendi-kishili kitaphanalardyń kitap qoryn únemi tolyqtyryp otyrý jaiy kóńil kónshite qoimaidy. Qarymdy qalamgerlerdi jaqsy shyǵarmalar jazýǵa yntalandyrý jaiy da oilastyrylsa oryndy bolar edi. Bul da bir túiindi másele.
– Endi negizgi taqyrypqa qaita oralsaq. Kórme-jármeńkeniń baǵdarlamasy jaily qysqasha maǵlumat bere ketseńiz jón bolar edi.
– Kórme-jármeńke aiasynda baspa-poligrafiia salasynyń mamandary úshin paidaly, jalpy kórmeni tamashalaýshy qarapaiym oqyrmandar úshin qyzyqty, tartymdy da taǵylymdy kóptegen sharalar ótkizý josparlanyp otyr. Atap aitqanda, ǵylymi-tájiribelik konferentsiialar uiymdastyrylyp, birtalai jańa kitaptardyń tusaýkeseri, óner jáne mádeniet qairatkerlerimen, aitýly aqyn-jazýshylarmen kezdesýler, dóńgelek ústelder, iskerlik suhbat-júzdesýler, baiqaýlar, qatysýshylar arasynda viktorinalyq saýaldar oiyny ótkizilmek. Memlekettik joǵary laýazym ieleri, baspalar men kitap saýdasyn júrgizetin mekeme-uiymdardyń basshylary, halyqaralyq sarapshylar, ǵylym-bilim salalarynyń, basqa da túrli rýhani ordalardyń jetekshileri kitap áleminiń ózekti de ótkir máselelerin talqyǵa salady. Túiip aitqanda, bul sharaǵa qatysý baspagerler úshin de, avtorlar úshin de, oqyrmandar úshin de tiimdi bolaryna senimdimiz.
– Mundai asa aýqymdy sharany atqarýdyń jaýapkershiligi de ońai bolmasy túsinikti. Kórmeni uiymdastyrýǵa resmi oryndar tarapynan qoldaý-kómek jasalyp jatqan bolar?
– Iá, jumyla kótergen júk jeńil qashanda. Onyń syrtynda, Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy qarsańynda qolǵa alynyp otyrǵan bul sharanyń oidaǵydai ótýi tek onyń negizgi uiymdastyrýshysy bolyp tabylatyn «Foliant» baspasyna ǵana emes, bizdiń barshamyzǵa ortaq abyroi bolmaq. Óitkeni, bul – TMD elderinen, Eýropa men Aziianyń biz úshin alys shetel sanalatyn ondaǵan damyǵan memleketterinen kásibi mamandar, belgili tulǵalar keletin jaýapty shara. Osyny jete túsingen birtalai resmi oryndar, atap aitqanda, Mádeniet jáne sport ministrligi men Astana qalasynyń ákimdigi bizge qoldaý jasap, hal-qaderinshe kómek qolyn sozyp otyr. Bul úshin, árine, alǵystan basqa aitarym joq.
Jýyrda ǵana atalǵan ministrlikte kórmege daiyndyq barysyn talqylaǵan arnaiy otyrys ótti. Ázirlik jumystarynyń barshasy oidaǵydai. Endi moiynǵa alǵan osy úlken mindetti kóńildegidei atqaryp shyǵýǵa kúsh salamyz.
Áńgime oraiynda kitap janashyrlary úshin qulaqqaǵys jasai keteiin. Buiyrtsa, bul kórmeni Astanada dástúrli túrde ótetin igi sharaǵa ainaldyrý, iaǵni II Eýraziialyq halyqaralyq kórme-jármeńkesin kelesi jyly maýsym aiynda EKSPO-2017 kórmesi sheńberinde uiymdastyrý da josparlanyp otyr.
– Sóz sońynda osyndai igi de irgeli, táýekeli basym istiń negizgi salmaǵyn kóterip alǵan ózińiz basqaratyn baspanyń búgingi tynys-tirshiligi men bolashaqqa joba-jospary, negizgi ustanǵan baǵyt-baǵdary jaily az-kem aityp ótseńiz.
– Al «Foliant» baspasynyń búgingi tynys-tirshiligimen, bolashaqqa qurǵan josparlarymen tereńirek tanys bolǵylaryńyz kelse jáne, sonymen birge, elimizdegi, alys-jaqyn shetelderdegi aitýly baspalardyń kitap ónimderin tamashalap, baspa-poligrafiia salasynyń búgingi álemdik deńgeidegi ozyq ta úzdik ónimderimen tanysýdy qalasańyzdar, búgin bastalyp 12 qarashaǵa deiin Astanadaǵy Kórme ortalyǵynda ótetin Eýraziia halyqaralyq kórme-jármeńkesine kelińizder. Kókeidegi basqa da saýaldarǵa jaýapty sol kórme barysynda taýyp, rýhani baiyp qaitatyndaryńyzǵa kámil senimdimin.
– Áńgimeńizge rahmet. Isterińizge sáttilik tileimiz.
Áńgimelesken
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»
ASTANA
.jpeg)