ەلوردانىڭ زييالى قاۋىمى تاعى بٸر ايتۋلى مەدەني شارا – «Eurasian Book Fair-2016» اتتى ەۋرازييالىق حالىقارالىق كٸتاپ كٶرمە-جەرمەڭكەسٸنە كۋە بولماق.
مۇنداي اۋقىمدى دا ايتۋلى كٸتاپ كٶرمە-جەرمەڭكەسٸ استانا تاريحىندا تۇڭعىش رەت ٶتكٸزٸلگەلٸ وتىرعانىن ەسكەرٸپ, وسى مەدەني شارانىڭ نەگٸزگٸ ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن موينىنا العان «فوليانت» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان يسابەكوۆتٸ ەڭگٸمەگە تارتقان ەدٸك.
– نۇرلان سەرسەنبٸۇلى, وسىنداي جوعارى دەڭگەيلٸ, جاۋاپكەرشٸلٸگٸ دە جەتٸپ-ارتىلاتىن حالىقارالىق كٸتاپ كٶرمە-جەرمەڭكەسٸن استانادا ٶتكٸزۋ يدەياسى قاشان, قالاي, كٸمدەردٸڭ تاراپىنان تۋىپ ەدٸ?
– ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, جۇمىر جەردٸڭ ەر شالعايىنداعى ەلدەردٸڭ بەلگٸلٸ دە بٸلٸكتٸ باسپاگەرلەرٸ بٸر ورتادا باس قوسىپ, ٶزدەرٸنٸڭ تاڭداۋلى كٸتاپ ٶنٸمدەرٸن تالعامپاز قاۋىمنىڭ نازارىنا ۇسىناتىن, باسپا سالاسىنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن تالقىعا سالىپ, وي-پٸكٸر تالاستىراتىن, ٶزارا تەجٸريبە الماسىپ, ەرٸپتەستٸك بايلانىس ورناتۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزاتىن دەستٷرلٸ كٶرمە-جەرمەڭكەلەر جەكەلەگەن دامىعان ەلدەردە تۇراقتى تٷردە ٶتەدٸ. مەسەلەن, گەرمانييانىڭ ماينداعى فرانكفۋرت قالاسىندا جىل سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن ەلەمگە ەيگٸلٸ كٸتاپ كٶرمە-جەرمەڭكەسٸ. باسپا-پوليگرافييا سالاسىنداعى جەتٸستٸكتەردەن جەنە زاماناۋي تالاپ-تالعامعا ساي كٸتاپ ٶنٸمدەرٸن شىعارۋ باعىتىن-
داعى ٸزدەنٸستەردٸڭ نەتيجەلەرٸنەن, وسى ورايداعى بارشا جاھاندىق جاڭالىقتاردان حاباردار بولىپ وتىرۋعا مٷددەلٸ باسپاگەرلەر مۇنداي شارالاردان ەستە قالىس قالماۋعا تىرىسادى.
شىنىندا دا, ەلەمنٸڭ تاڭداۋلى دا ٷزدٸك باسپالارىنىڭ بٸلٸكتٸ ماماندارى باس قوساتىن مۇنداي شارانىڭ بەرەرٸ كٶپ. كٶڭٸلگە كٶپ نەرسە تٷيٸپ, ويىڭدى بايىتۋعا, ٶزٸڭ قالاعان باسپالارمەن ەرٸپتەستٸك, ٸسكەرلٸك بايلانىس ورناتۋعا دا مٷمكٸندٸك مول. شەتەلدەردە ٶتكەن سونداي ٷلكەن-ٷلكەن باسپاگەرلەر باسقوسۋىنا, كٶز تويىپ, كٶڭٸل توعاياتىن كٸتاپ كٶرمەلەرٸنە قاتىسا جٷرٸپ, «ٶزٸمٸزگە دە, ٶزگەلەرگە دە پايدالى, تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ ەدەبي-مەدەني سالاداعى جەتٸستٸكتەرٸن دە جارقىراتا كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن وسىنداي اۋقىمدى شارانى نەگە ٶزٸمٸزدە ٶتكٸزبەسكە?» دەگەن وي كەلگەن. بٸرتالايدان كٶڭٸلدە جٷرگەن, پٸسۋٸ جەتكەن سول ويدى جٷزەگە اسىرۋدىڭ دا, مٸنە, سەتٸ تٷسٸپ, ورايى كەلدٸ.
– قانداي دا بٸر ٸس-شارانى ۇيىمداستىرۋدىڭ ٶزٸندٸك ماقساتى بولماق جەنە ودان كٷتٸلەتٸن تٷپكٸ قورىتىندى نەتيجە دەگەن دە بار…
– بٸزدٸڭ بۇل ورايداعى ماقسات-مۇراتىمىز بٸر اۋىز سٶزبەن تٷيٸندەي سالۋعا سىيا قويمايدى. سوندىقتان, سەل تاراتا باياندايىن.
ۇلان-بايتاق ەۋرازييا قۇرلىعىندا ورنالاسقان سان الۋان مەملەكەتتەردٸڭ, سونىڭ ٸشٸندە ٶز ەلٸمٸزدٸڭ دە مەدەني-ەدەبي سالاداعى تابىستارىن, ٶسٸپ-ٶركەندەۋ ٷستٸندەگٸ كٸتاپ باسپالارىنىڭ جەتٸستٸكتەرٸن جارييا ەتۋ; ەر ەلدٸڭ بٸلٸكتٸ باسپاگەرلەرٸنٸڭ باسىن بٸر ورتاعا قوسۋ ارقىلى ولاردىڭ مەدەني, ٸسكەرلٸك, ەرٸپتەستٸك بايلانىستارىن جانداندىرا تٷسۋگە مٷمكٸندٸك تۋعىزىپ, ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا سەپتەسۋ; ٶزارا تيٸمدٸ اقپارات الماسىپ, كٸتاپ ٶنٸمدەرٸن شىعارۋ مەن ٶتكٸزۋ باعىتىندا مەمٸلەلٸ كەلٸسٸمدەر تٷزۋٸنە جاعداي جاساۋ; باسپالاردىڭ تاڭداۋلى, بٷگٸنگٸ زامانعا ساي ٷزدٸك ٷلگٸمەن جارىق كٶرگەن الۋان تٷرلٸ ٶز كٸتاپ ٶنٸمدەرٸن وقىرمانعا نەمەسە ەلەۋەتتٸ ساتىپ الۋشىلارعا ۇسىنۋىنا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, تۇتىنۋشىنىڭ, قوعامنىڭ تالاپ-تٸلەگٸن, سۇرانىسىن ساراپتاۋعا جاعداي تۋدىرۋ; جالپى باسپا-پوليگرافييا سالاسىنىڭ حالىقارالىق كەڭٸستٸكتەگٸ باعىت-باعدارىن باعامداپ, وي-پٸكٸر تٷيۋٸنە مٷمكٸنشٸلٸك جاساۋ – مٸنە, تٸزبەلەي تٷسسەك, بٸزدٸڭ بۇل شارانى ۇيىمداستىرۋداعى ماقسات-مۇراتىمىز وسىلاي جالعاسا بەرمەك.
ەگەمەن ەلٸمٸزدٸڭ باستى ورداسىنا الىس-جاقىن شەتەلدەردەگٸ ەرٸپتەستەردٸڭ باسىن قوسۋعا بەل بۋعاندا تەك باسپا-پوليگرافييا سالاسى ٶكٸلدەرٸنٸڭ عانا ەمەس, اۆتورلاردىڭ, كٸتاپحانالاردىڭ, كٸتاپ ٶنٸمدەرٸن ساتۋ-تاراتۋ ٸسٸمەن اينالىساتىن ۇيىم-مەكەمەلەردٸڭ دە ٶزارا اقپاراتتىق, شىعارماشىلىق جەنە ٸسكەرلٸك ىنتىماقتاستىعى اياسىن كەڭەيتە تٷسۋٸنە مٷمكٸندٸك جاساۋدى مۇرات تۇتتىق.
ال دارالاپ ايتاتىن ەڭ باستى ماقسات مىناۋ. بٷگٸنگٸ قوعامدا كٸتاپتىڭ مەن-ماڭىزى ازايىپ, قادٸرٸ كەتٸڭكٸرەپ تۇر. ٶزٸمٸز كٶپ جاعدايدا جەردەن الىپ, جەرگە سالىپ داتتايتىن كەشەگٸ كەڭەستٸك كەزەڭدە كٸتاپتىڭ قوعامداعى ورنى, قادٸر-قاسيەتٸ قانداي بولعانى سٸز بەن بٸزگە جاقسى مەلٸم. زييالى قاۋىمدى ايتپاعاندا, قاراپايىم جۇرتشىلىقتىڭ كٸتاپقۇمارلىعى كەرەمەت ەدٸ عوي. تٸپتٸ, سول كەزدە قاعاجۋ كٶردٸ دەيتٸن انا تٸلٸمٸزدەگٸ ەدەبي-كٶركەم كٸتاپتاردىڭ ٶزٸ ونداعان مىڭ دانامەن باسىلاتىن. جەنە سونىڭ بەرٸ ٶز وقىرمانىن تاۋىپ جاتتى. تالاي-تالاي كٸتاپتىڭ العاشقى باسىلىمى تٷپ-تٷگەل ٶتٸپ كەتٸپ, قايتا باسىلىپ, ول دا ٶتٸپ كەتەتٸن. دەمەك, كٸتاپقا سۇرانىس بولدى, ٶيتكەنٸ, وقىرمان بار ەدٸ, مول ەدٸ.
ال بٷگٸنگٸ احۋال مٷلدە باسقا. ونى كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە سەزٸپ تە, كٶرٸپ-بٸلٸپ تە وتىرمىز. سوندىقتان, وسىنداي دٷبٸرلٸ, دۋماندى شارا ٶتكٸزۋ ارقىلى بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ بەتٸ كٸتاپقا بۇرىلۋىنا سەپتەسسەك دەگەن ٸزگٸ نيەتٸمٸز بار. تٷپتەپ كەلگەندە, بٸزدٸڭ ەڭ باستى ماقسات – وسى. ەگەر وسى ماقسات ٷدەسٸنەن شىعىپ, كٸتاپتان تەرٸس اينالىپ كەتكەن قوعامنىڭ بەتٸن بەرٸ بۇرۋعا مىسقالداي بولسا دا ٷلەس قوسا الساق, ماقساتتىڭ ورىندالۋى دا, ٶزٸڭٸز ايتىپ وتىرعان تٷپكٸ قورىتىندى نەتيجە دە سول دەپ بٸلەمٸن.
– بٸر سەت نەگٸزگٸ تاقىرىپتان اۋىتقىپ, مىنانداي بٸر ساۋال قويۋدىڭ رەتٸ كەلٸپ تۇرعانداي. يە, بٷگٸنگٸ قوعامدا كٸتاپتىڭ مەن-ماڭىزى تٶمەندەۋ بولىپ تۇرعانى راس. كٸتاپ ەلەمٸنٸڭ كەسٸبي مامانىسىز عوي, وسى كەلەڭسٸزدٸكتٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ نەدە دەپ بٸلەسٸز جەنە قوعامنىڭ بەتٸن كٸتاپقا قايتا بۇرۋ ٷشٸن, ەسٸرەسە جاس ۇرپاقتى كٸتاپ-قازىنامەن قايتا قاۋىشتىرۋ ٷشٸن تاعى دا قانداي شارالاردى قولعا الۋ كەرەك دەپ ويلايسىز?
– ەرينە, بۇل كەلەڭسٸزدٸكتٸڭ الۋان تٷرلٸ سەبەبٸ بار. جەنە ول نەندەي سەبەپتەر ەكەنٸ دە كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ ەربٸر ادامعا ەبدەن ايان. قوعامدىق فورماتسييا اۋىستى, سول كەزەڭدەگٸ ٶلٸارا شاقتا رۋحاني بايلىق كەيٸن ىسىرىلىپ, ماتەريالدىق يگٸلٸك قامى العا شىقتى, ينتەرنەت پايدا بولدى, كٸتاپتاردىڭ تارالىمى دا ازايدى دەگەندەي…
بەلكٸم, تاپ سول كەزدەگٸدەي كٸتاپقۇمارلىقتى ەندٸ قايتا ورالتۋ مٷمكٸن دە بولماس. دەيتۇرعانمەن, جان-جاقتى, تەرەڭ ويلاستىرىلعان جٷيەلٸ شارالار قولعا الىنسا جەنە ونى ورىنداۋعا تەك رەسمي ورىندار عانا ەمەس, باسپاگەر رەتٸندە مەن دە, قالامگەر رەتٸندە سٸز دە, بٸلٸم ۇيالارىنىڭ ۇستازدارى دا, جەر-جەردەگٸ كٸتاپحانا ماماندارى دا, تٸپتٸ, قاراپايىم وقىرمان دا – بارشامىز ٶز جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸزدٸ سەزٸنە وتىرىپ اتسالىسساق, وندا ول تٸرلٸك ٶز نەتيجەسٸن بەرەر ەدٸ دەپ ويلايمىن.
بٷگٸندە مەملەكەتتٸك تاپسىرىسپەن جارىق كٶرەتٸن كٸتاپتاردىڭ تارالىمى 2000-نان اسپايدى. ياعني, بۇل كٸتاپتار ەلٸمٸزدەگٸ كٸتاپحانالارعا ەڭ بولماسا 1 دانادان جٸبەرۋگە دە جەتپەيدٸ دەگەن سٶز. ەرٸ-بەرٸدەن سوڭ, شالعايداعى اۋىل-اۋداندارداعى وقىرمان قاۋىم باسپالاردان قانداي جاڭا كٸتاپتار جارىق كٶرٸپ جاتقانىنان دا بەيحابار قالادى. ال ازدى-كٶپتٸ وقىرمان نەگٸزٸنەن اۋىلدا. كەشە دە سولاي بولعان, قازٸر دە سولاي. سوندىقتان, مەملەكەتتٸك تاپسىرىسپەن شىعاتىن كٸتاپتاردى سۇرىپتاۋعا دا جەتە كٶڭٸل بٶلە وتىرىپ, ٶز وقىرمانىن سٶزسٸز تاباتىن سول كٸتاپتاردىڭ تارالىمىن كٶبەيتۋ جەنە اۋىل-اۋداندارعا جەتكٸزۋ جاعىن دا ويلاستىرۋ جٶن بە دەيمٸن. بايقاۋىمشا, جەر-جەردەگٸ ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ كٸتاپحانالاردىڭ كٸتاپ قورىن ٷنەمٸ تولىقتىرىپ وتىرۋ جايى كٶڭٸل كٶنشٸتە قويمايدى. قارىمدى قالامگەرلەردٸ جاقسى شىعارمالار جازۋعا ىنتالاندىرۋ جايى دا ويلاستىرىلسا ورىندى بولار ەدٸ. بۇل دا بٸر تٷيٸندٸ مەسەلە.
– ەندٸ نەگٸزگٸ تاقىرىپقا قايتا ورالساق. كٶرمە-جەرمەڭكەنٸڭ باعدارلاماسى جايلى قىسقاشا ماعلۇمات بەرە كەتسەڭٸز جٶن بولار ەدٸ.
– كٶرمە-جەرمەڭكە اياسىندا باسپا-پوليگرافييا سالاسىنىڭ ماماندارى ٷشٸن پايدالى, جالپى كٶرمەنٸ تاماشالاۋشى قاراپايىم وقىرماندار ٷشٸن قىزىقتى, تارتىمدى دا تاعىلىمدى كٶپتەگەن شارالار ٶتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييالار ۇيىمداستىرىلىپ, بٸرتالاي جاڭا كٸتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرٸ, ٶنەر جەنە مەدەنيەت قايراتكەرلەرٸمەن, ايتۋلى اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر, دٶڭگەلەك ٷستەلدەر, ٸسكەرلٸك سۇحبات-جٷزدەسۋلەر, بايقاۋلار, قاتىسۋشىلار اراسىندا ۆيكتورينالىق ساۋالدار ويىنى ٶتكٸزٸلمەك. مەملەكەتتٸك جوعارى لاۋازىم يەلەرٸ, باسپالار مەن كٸتاپ ساۋداسىن جٷرگٸزەتٸن مەكەمە-ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, حالىقارالىق ساراپشىلار, عىلىم-بٸلٸم سالالارىنىڭ, باسقا دا تٷرلٸ رۋحاني وردالاردىڭ جەتەكشٸلەرٸ كٸتاپ ەلەمٸنٸڭ ٶزەكتٸ دە ٶتكٸر مەسەلەلەرٸن تالقىعا سالادى. تٷيٸپ ايتقاندا, بۇل شاراعا قاتىسۋ باسپاگەرلەر ٷشٸن دە, اۆتورلار ٷشٸن دە, وقىرماندار ٷشٸن دە تيٸمدٸ بولارىنا سەنٸمدٸمٸز.
– مۇنداي اسا اۋقىمدى شارانى اتقارۋدىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ دە وڭاي بولماسى تٷسٸنٸكتٸ. كٶرمەنٸ ۇيىمداستىرۋعا رەسمي ورىندار تاراپىنان قولداۋ-كٶمەك جاسالىپ جاتقان بولار?
– يە, جۇمىلا كٶتەرگەن جٷك جەڭٸل قاشاندا. ونىڭ سىرتىندا, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا قولعا الىنىپ وتىرعان بۇل شارانىڭ ويداعىداي ٶتۋٸ تەك ونىڭ نەگٸزگٸ ۇيىمداستىرۋشىسى بولىپ تابىلاتىن «فوليانت» باسپاسىنا عانا ەمەس, بٸزدٸڭ بارشامىزعا ورتاق ابىروي بولماق. ٶيتكەنٸ, بۇل – تمد ەلدەرٸنەن, ەۋروپا مەن ازييانىڭ بٸز ٷشٸن الىس شەتەل سانالاتىن ونداعان دامىعان مەملەكەتتەرٸنەن كەسٸبي ماماندار, بەلگٸلٸ تۇلعالار كەلەتٸن جاۋاپتى شارا. وسىنى جەتە تٷسٸنگەن بٸرتالاي رەسمي ورىندار, اتاپ ايتقاندا, مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ مەن استانا قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ بٸزگە قولداۋ جاساپ, حال-قادەرٸنشە كٶمەك قولىن سوزىپ وتىر. بۇل ٷشٸن, ەرينە, العىستان باسقا ايتارىم جوق.
جۋىردا عانا اتالعان مينيسترلٸكتە كٶرمەگە دايىندىق بارىسىن تالقىلاعان ارنايى وتىرىس ٶتتٸ. ەزٸرلٸك جۇمىستارىنىڭ بارشاسى ويداعىداي. ەندٸ مويىنعا العان وسى ٷلكەن مٸندەتتٸ كٶڭٸلدەگٸدەي اتقارىپ شىعۋعا كٷش سالامىز.
ەڭگٸمە ورايىندا كٸتاپ جاناشىرلارى ٷشٸن قۇلاققاعىس جاساي كەتەيٸن. بۇيىرتسا, بۇل كٶرمەنٸ استانادا دەستٷرلٸ تٷردە ٶتەتٸن يگٸ شاراعا اينالدىرۋ, ياعني ٸٸ ەۋرازييالىق حالىقارالىق كٶرمە-جەرمەڭكەسٸن كەلەسٸ جىلى ماۋسىم ايىندا ەكسپو-2017 كٶرمەسٸ شەڭبەرٸندە ۇيىمداستىرۋ دا جوسپارلانىپ وتىر.
– سٶز سوڭىندا وسىنداي يگٸ دە ٸرگەلٸ, تەۋەكەلٸ باسىم ٸستٸڭ نەگٸزگٸ سالماعىن كٶتەرٸپ العان ٶزٸڭٸز باسقاراتىن باسپانىڭ بٷگٸنگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ مەن بولاشاققا جوبا-جوسپارى, نەگٸزگٸ ۇستانعان باعىت-باعدارى جايلى از-كەم ايتىپ ٶتسەڭٸز.
– ال «فوليانت» باسپاسىنىڭ بٷگٸنگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن, بولاشاققا قۇرعان جوسپارلارىمەن تەرەڭٸرەك تانىس بولعىلارىڭىز كەلسە جەنە, سونىمەن بٸرگە, ەلٸمٸزدەگٸ, الىس-جاقىن شەتەلدەردەگٸ ايتۋلى باسپالاردىڭ كٸتاپ ٶنٸمدەرٸن تاماشالاپ, باسپا-پوليگرافييا سالاسىنىڭ بٷگٸنگٸ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ وزىق تا ٷزدٸك ٶنٸمدەرٸمەن تانىسۋدى قالاساڭىزدار, بٷگٸن باستالىپ 12 قاراشاعا دەيٸن استاناداعى كٶرمە ورتالىعىندا ٶتەتٸن ەۋرازييا حالىقارالىق كٶرمە-جەرمەڭكەسٸنە كەلٸڭٸزدەر. كٶكەيدەگٸ باسقا دا ساۋالدارعا جاۋاپتى سول كٶرمە بارىسىندا تاۋىپ, رۋحاني بايىپ قايتاتىندارىڭىزعا كەمٸل سەنٸمدٸمٸن.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت. ٸستەرٸڭٸزگە سەتتٸلٸك تٸلەيمٸز.
ەڭگٸمەلەسكەن
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا
.jpeg)