Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleiasynyń jýrnalister men sarapshylar klýbynyń keńeitilgen otyrysynda S.Demirel ýniversitetiniń professory Moldiiar Ergebekov aitty. Mass-media jáne kino zertteýshisi sharada konvergentti jýrnalistika jaiynda áńgimeledi.
– Konvergentsiia degenimiz bir-birimen bailanysy joq salalardyń bir-birine yqpal ete otyryp bir baǵytqa kelýi. Ekonomika salasynda paida bolǵan bul termin jýrnalistiń praktikasyna 90-jyldary keldi. Konvergentti jýrnalist materialdy tolyqtai ózi daiyndap shyǵady. Ol video túsire alady, mátin jazady, dybysty kóshiredi, sondai-aq montajdaý jumysynan habary bar, grafika men dizain jasai alady. Búgingi jýrnalistika tilshiden konvergentti biliktilikti talap etedi. Jýrnalistika fakýltetine túsýge qazaqstan tarihy, qazaq tili, ádebiet pánderinen alǵan baǵalary eseptelinedi. Alaida jýrnalistika degen filologiia emes qoi. Jýrnalistika – biraz áleýmettaný, antropologiia, biraz saiasattaný jáne ekonomika. Mektepte Adam jáne qoǵam degen pán bar. Olai bolsa, bul fakýltetke tapsyratyn túlekterdiń baly osy pánmen esptelýi tiis dep oilaimyn, – dedi M.Ergebekov.
Joǵary oqý ornyna kelgende Jýrnalistika tarihy, Jýrnalistika janry siiaqty konvergentsiiaǵa aparmaityn pánderdi oqytady deidi professor. Eldegi jýrnalistika fakýltetinde oqytatyn pánderdiń komponentin ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ jasaidy. Moldiiar Ergebekov onyń demokratiialyq bolǵanyn durys dep esepteidi.
– Qazaqstanda jýrnalistikadan bilim beretin 28 oqý orny bar. Menińshe, qai pánderdiń mindetti, qaisysynyń tańdamaly bolatynyn sol bólimderdiń oqytýshylarymen birige otyryp sheshý qajet. Tilshige zamanaýi maman bolýdy úiretin biz, ustazdar jan-jaqty bolýǵa tiispiz. Word-ta terýdi bilmeitin áriptesterimiz bar. Qoǵamda «jańa tehnologiia – jastardyń isi» degen kózqaras qalyp qoiǵan. Jasy kelgen saiyn adam tehnologiiadan alystaý kerek siiaqty. Joq, kerisinshe oqytýshylar bolashaq jýrnalisterge sony úirete alýy qajet. Kovergentti bola alý úshin batyldyq kerek. Batyldyqty jýrnalist qaidan alady? Aýditoriiadan. Eger ustaz qatal bolsa, onda ol jaqsy ustaz dep oilaimyz. Menińshe, jaqsy ustaz – stýdentti tyńdai alatyn, oǵan sóz quqyǵyn bere alatyn adam. Sonda ǵana bolashaq jýrnalister konvergentti bolý úshin boiynan batyldyqty taba alady, – dep professor sózin aiaqtady.
Al bloger Rinat Balǵabaev áleýmettik jelini BAQ-pen básekege túse alatyn deńgeige jetti dep esepteidi.
– Tańerteń oiana sala tisimizdi jýmaimyz nemese tósegimizdi jinaýǵa asyqpaimyz. Sipalanyp júrip smartfonymyzdy izdeimiz de, internetin qosyp, áleýmettik jelini qarap shyǵamyz. Qazir dástúrli jýrnalistika poiyzdaǵy sońǵy vagon siiaqty. Qoǵamda bir oqiǵa bola qalsa, ol eń aldymen áleýmettik jeli arqyly taraidy. Feisbýk, Instagram jedel aqparat alatyn ortalyqqa ainaldy. Astanadaǵy qurylysshylarǵa bailanysty daý bolǵanyn bilesizder. BAQ ókilderi ol týraly qansha ret jazsa da, bir ǵana adamnyń áleýmettik jelidegi jazbasy shýdy basty. Ol qala ákimi Áset Isekeshevtiń Feisbýk paraqshasynda «qazir ǵana oqiǵa bolǵan jerge keldim, sharýany rettedik» degen sózi bolatyn. Iaǵni jelini jumys babymen de durys paidalanýǵa bolady eken.
R.Balǵabaev bloger mamandyq emes, hobbi ekenin aita kele Qazaqstanda áleýmettik jeli qoldanýshylarynyń statistikasyn baiandady.
– Jastardyń jelisi Vkontakteni 12 mln 446 myń adam qoldanady. Odnoklassnikige Qazaqstannyń 10 mln 356 myń azamaty tirkelgen. Elimizde asa tanymal Instagram jelisin 3 mln 500 myń adam qoldansa, onyń 69 paiyzy áielder. 25-45 jas aralyǵyndaǵy azamattar belsendi qoldanatyn Feisbýkte 2 mln 100 myń adam otyrady. Al Tvitter ázirge 120 myń qoldanýshyǵa qanaǵat etip otyr. Bir aida 3,5 mln adam 45 mln jazba qaldyrady eken. Endi qarańyz, «Kazahstanskaia Pravda» gazetiniń saityna 6000 adam tirkelgen. Meniń Telegram paraqshamda ár jazbamdy 8 myń adam oqidy. Demek men bir gazettiń ne bir saittyń aýditoriiasyn almastyryp otyr ekenmin. Dinara Sátjannyń paraqshasyn aptasyna 1 mln adam qaraidy. Dinara bútin bir redaktsiia eńbek etken jumysty almastyra alady. Sondai-aq adamdar gazet, saittan góri áleýmettik jelide belsendilerge kóbirek senedi. Sondyqtan áleýmettik jelige súlesoq qaraýǵa bolmaidy, – deidi bloger.
Sonda áleýmettik jeliniń artyqshylyǵy qandai?
– Áleýmettik jeli aqparatty oqyrmanǵa túsinikti tilde jetkize alady. Qazir eshkim uzyn-sonar mátindi oqyp otyrǵysy kelmeidi. Ásirese bárimiz video qaraǵandy jaqsy kóremiz. Televidenie, gazet, saitqa qaraǵanda aýditoriia tartý óte arzan. Aýditoriiańyzdyń jas mólsheri men qyzyǵýshylyǵyn naqty bilesiz. Sondai-aq ózińiz óshirip tastamaiynsha jazbańyz saqtalyp tura beredi. Menińshe, jýrnalister blogerlerge buryn shúiirip qaraǵansha áleýmettik jeliniń artyq tustaryn kóre bilip, paidalanyp qalýy qajet, – dedi R.Balǵabaev.
Aita ketsek, búgin Qazaqstan halqy Assambleiasy jýrnalister men sarapshylar klýbynyń keńeitilgen otyrysy ótken bolatyn. TEDx formatynda ótken jiynda kásibi jýrnalister ózderi jumys istep jatqan salanyń búgingi kelbetin aityp, tájiribesimen bólisti. Sondai-aq «Qazaqstaný» jobasyn júzege asyrýda birshama usynystar bildirdi.
.jpeg)