بۇل تۋرالى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۋرناليستەر مەن ساراپشىلار كلۋبىنىڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا س.دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى مولدييار ەرگەبەكوۆ ايتتى. ماسس-مەديا جەنە كينو زەرتتەۋشٸسٸ شارادا كونۆەرگەنتتٸ جۋرناليستيكا جايىندا ەڭگٸمەلەدٸ.
– كونۆەرگەنتسييا دەگەنٸمٸز بٸر-بٸرٸمەن بايلانىسى جوق سالالاردىڭ بٸر-بٸرٸنە ىقپال ەتە وتىرىپ بٸر باعىتقا كەلۋٸ. ەكونوميكا سالاسىندا پايدا بولعان بۇل تەرمين جۋرناليستٸڭ پراكتيكاسىنا 90-جىلدارى كەلدٸ. كونۆەرگەنتتٸ جۋرناليست ماتەريالدى تولىقتاي ٶزٸ دايىنداپ شىعادى. ول ۆيدەو تٷسٸرە الادى, مەتٸن جازادى, دىبىستى كٶشٸرەدٸ, سونداي-اق مونتاجداۋ جۇمىسىنان حابارى بار, گرافيكا مەن ديزاين جاساي الادى. بٷگٸنگٸ جۋرناليستيكا تٸلشٸدەن كونۆەرگەنتتٸ بٸلٸكتٸلٸكتٸ تالاپ ەتەدٸ. جۋرناليستيكا فاكۋلتەتٸنە تٷسۋگە قازاقستان تاريحى, قازاق تٸلٸ, ەدەبيەت پەندەرٸنەن العان باعالارى ەسەپتەلٸنەدٸ. الايدا جۋرناليستيكا دەگەن فيلولوگييا ەمەس قوي. جۋرناليستيكا – بٸراز ەلەۋمەتتانۋ, انتروپولوگييا, بٸراز ساياساتتانۋ جەنە ەكونوميكا. مەكتەپتە ادام جەنە قوعام دەگەن پەن بار. ولاي بولسا, بۇل فاكۋلتەتكە تاپسىراتىن تٷلەكتەردٸڭ بالى وسى پەنمەن ەسپتەلۋٸ تيٸس دەپ ويلايمىن, – دەدٸ م.ەرگەبەكوۆ.
جوعارى وقۋ ورنىنا كەلگەندە جۋرناليستيكا تاريحى, جۋرناليستيكا جانرى سيياقتى كونۆەرگەنتسيياعا اپارمايتىن پەندەردٸ وقىتادى دەيدٸ پروفەسسور. ەلدەگٸ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتٸندە وقىتاتىن پەندەردٸڭ كومپونەنتٸن ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جاسايدى. مولدييار ەرگەبەكوۆ ونىڭ دەموكراتييالىق بولعانىن دۇرىس دەپ ەسەپتەيدٸ.
– قازاقستاندا جۋرناليستيكادان بٸلٸم بەرەتٸن 28 وقۋ ورنى بار. مەنٸڭشە, قاي پەندەردٸڭ مٸندەتتٸ, قايسىسىنىڭ تاڭدامالى بولاتىنىن سول بٶلٸمدەردٸڭ وقىتۋشىلارىمەن بٸرٸگە وتىرىپ شەشۋ قاجەت. تٸلشٸگە زاماناۋي مامان بولۋدى ٷيرەتٸن بٸز, ۇستازدار جان-جاقتى بولۋعا تيٸسپٸز. Word-تا تەرۋدٸ بٸلمەيتٸن ەرٸپتەستەرٸمٸز بار. قوعامدا «جاڭا تەحنولوگييا – جاستاردىڭ ٸسٸ» دەگەن كٶزقاراس قالىپ قويعان. جاسى كەلگەن سايىن ادام تەحنولوگييادان الىستاۋ كەرەك سيياقتى. جوق, كەرٸسٸنشە وقىتۋشىلار بولاشاق جۋرناليستەرگە سونى ٷيرەتە الۋى قاجەت. كوۆەرگەنتتٸ بولا الۋ ٷشٸن باتىلدىق كەرەك. باتىلدىقتى جۋرناليست قايدان الادى? اۋديتورييادان. ەگەر ۇستاز قاتال بولسا, وندا ول جاقسى ۇستاز دەپ ويلايمىز. مەنٸڭشە, جاقسى ۇستاز – ستۋدەنتتٸ تىڭداي الاتىن, وعان سٶز قۇقىعىن بەرە الاتىن ادام. سوندا عانا بولاشاق جۋرناليستەر كونۆەرگەنتتٸ بولۋ ٷشٸن بويىنان باتىلدىقتى تابا الادى, – دەپ پروفەسسور سٶزٸن اياقتادى.
ال بلوگەر رينات بالعاباەۆ ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ باق-پەن بەسەكەگە تٷسە الاتىن دەڭگەيگە جەتتٸ دەپ ەسەپتەيدٸ.
– تاڭەرتەڭ ويانا سالا تٸسٸمٸزدٸ جۋمايمىز نەمەسە تٶسەگٸمٸزدٸ جيناۋعا اسىقپايمىز. سيپالانىپ جٷرٸپ سمارتفونىمىزدى ٸزدەيمٸز دە, ينتەرنەتٸن قوسىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ قاراپ شىعامىز. قازٸر دەستٷرلٸ جۋرناليستيكا پويىزداعى سوڭعى ۆاگون سيياقتى. قوعامدا بٸر وقيعا بولا قالسا, ول ەڭ الدىمەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى تارايدى. فەيسبۋك, ينستاگرام جەدەل اقپارات الاتىن ورتالىققا اينالدى. استاناداعى قۇرىلىسشىلارعا بايلانىستى داۋ بولعانىن بٸلەسٸزدەر. باق ٶكٸلدەرٸ ول تۋرالى قانشا رەت جازسا دا, بٸر عانا ادامنىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ جازباسى شۋدى باستى. ول قالا ەكٸمٸ ەسەت يسەكەشەۆتٸڭ فەيسبۋك پاراقشاسىندا «قازٸر عانا وقيعا بولعان جەرگە كەلدٸم, شارۋانى رەتتەدٸك» دەگەن سٶزٸ بولاتىن. ياعني جەلٸنٸ جۇمىس بابىمەن دە دۇرىس پايدالانۋعا بولادى ەكەن.
ر.بالعاباەۆ بلوگەر ماماندىق ەمەس, حوببي ەكەنٸن ايتا كەلە قازاقستاندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارىنىڭ ستاتيستيكاسىن باياندادى.
– جاستاردىڭ جەلٸسٸ ۆكونتاكتەنٸ 12 ملن 446 مىڭ ادام قولدانادى. ودنوكلاسسنيكيگە قازاقستاننىڭ 10 ملن 356 مىڭ ازاماتى تٸركەلگەن. ەلٸمٸزدە اسا تانىمال ينستاگرام جەلٸسٸن 3 ملن 500 مىڭ ادام قولدانسا, ونىڭ 69 پايىزى ەيەلدەر. 25-45 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار بەلسەندٸ قولداناتىن فەيسبۋكتە 2 ملن 100 مىڭ ادام وتىرادى. ال تۆيتتەر ەزٸرگە 120 مىڭ قولدانۋشىعا قاناعات ەتٸپ وتىر. بٸر ايدا 3,5 ملن ادام 45 ملن جازبا قالدىرادى ەكەن. ەندٸ قاراڭىز, «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتٸنٸڭ سايتىنا 6000 ادام تٸركەلگەن. مەنٸڭ تەلەگرام پاراقشامدا ەر جازبامدى 8 مىڭ ادام وقيدى. دەمەك مەن بٸر گازەتتٸڭ نە بٸر سايتتىڭ اۋديتوريياسىن الماستىرىپ وتىر ەكەنمٸن. دينارا سەتجاننىڭ پاراقشاسىن اپتاسىنا 1 ملن ادام قارايدى. دينارا بٷتٸن بٸر رەداكتسييا ەڭبەك ەتكەن جۇمىستى الماستىرا الادى. سونداي-اق ادامدار گازەت, سايتتان گٶرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە بەلسەندٸلەرگە كٶبٸرەك سەنەدٸ. سوندىقتان ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە سٷلەسوق قاراۋعا بولمايدى, – دەيدٸ بلوگەر.
سوندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ارتىقشىلىعى قانداي?
– ەلەۋمەتتٸك جەلٸ اقپاراتتى وقىرمانعا تٷسٸنٸكتٸ تٸلدە جەتكٸزە الادى. قازٸر ەشكٸم ۇزىن-سونار مەتٸندٸ وقىپ وتىرعىسى كەلمەيدٸ. ەسٸرەسە بەرٸمٸز ۆيدەو قاراعاندى جاقسى كٶرەمٸز. تەلەۆيدەنيە, گازەت, سايتقا قاراعاندا اۋديتورييا تارتۋ ٶتە ارزان. اۋديتوريياڭىزدىڭ جاس مٶلشەرٸ مەن قىزىعۋشىلىعىن ناقتى بٸلەسٸز. سونداي-اق ٶزٸڭٸز ٶشٸرٸپ تاستامايىنشا جازباڭىز ساقتالىپ تۇرا بەرەدٸ. مەنٸڭشە, جۋرناليستەر بلوگەرلەرگە بۇرىن شٷيٸرٸپ قاراعانشا ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ارتىق تۇستارىن كٶرە بٸلٸپ, پايدالانىپ قالۋى قاجەت, – دەدٸ ر.بالعاباەۆ.
ايتا كەتسەك, بٷگٸن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جۋرناليستەر مەن ساراپشىلار كلۋبىنىڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسى ٶتكەن بولاتىن. TEDx فورماتىندا ٶتكەن جيىندا كەسٸبي جۋرناليستەر ٶزدەرٸ جۇمىس ٸستەپ جاتقان سالانىڭ بٷگٸنگٸ كەلبەتٸن ايتىپ, تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸستٸ. سونداي-اق «قازاقستانۋ» جوباسىن جٷزەگە اسىرۋدا بٸرشاما ۇسىنىستار بٸلدٸردٸ.
.jpeg)