Ábdijámil Nurpeiisov 95 jasqa toldy

Ábdijámil Nurpeiisov 95 jasqa toldy

Jazýshy, pýblitsist, qoǵam qairatkeri, Qazaqstannyń Halyq jazýshysy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi Ábdijámil Nurpeiisov búgin 95 jasqa toldy, dep habarlaidy «Ult aqparat».

Ábdijámil Kárimuly 1924 jyldyń 22 qazanynda Qyzylorda oblysynyń Aral aýdany Qulandy poselkesindegi Úshkóń aýylynda dúniege kelgen. Ol - qazaq ádebietine zor úles qosqan sýretkerlerdiń biri, qoǵam qairatkeri.

1942 jyly orta mektepti bitirgennen keiin áskerge shaqyrylyp, Ekinshi dúniejúzilik soǵysqa qatysqan. Qysqa merzimdi kýrstardy bitirgennen keiin Ońtústik jáne Pribaltika maidanynda, Lýgansk túbinde minomiot rotasynda saiasi qyzmetker bop, keiin shtabist retinde Baltyq mańyndaǵy Kýrliandiia platsdarmyndaǵy shaiqastarda bolǵan. Jazýshy estelik kitabynda ózi týraly «1943 jyldyń naýryz aiynda leitenant boldym. Áýeli ushqyshtar kýrsyn oqyttym. Kýrs maǵan qiyn tidi. Áýege kóterilgen kezde de, ushaqty qondyrý da maǵan qiynǵa soǵatyn», deidi.

Jazýshy 1946 jyly armiia qatarynda júrip-aq «Kýrliandiia» romanyn jazýǵa kirisken. Eńbegin bitirip baspaǵa bergen soń, bir jyl Qazaq memlekettik ýniversitetinde oqyǵan. 1954 jyly Máskeýdegi M.Gorkii atyndaǵy Ádebiet institýtyna túsip, ony 1956 jyly bitirdi. Tyrnaqaldy kitaby úshin Jambyl atyndaǵy respýblikalyq syilyqtyń iegeri atandy. Proza salasynda úzbei eńbektenýimen qatar, ótkir synymen, pýblitsistikalyq maqalalarymen de kózge tústi. 1962-1964 jyldary «Juldyz» jýrnalynyń bas redaktory bolyp qyzmet etse, keiinirek Qazaq SSR-i Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty boldy. 1964 jyldan beri uzaq jyldar boiy biryńǵai shyǵarmashylyq qyzmetpen shuǵyldanyp, naryq zamanynda halyqaralyq PEN klýbyn uiymdastyryp, onyń prezidenti qyzmetin de atqardy.

1974 jyly KSRO memlekettik syilyǵynyń laýreaty, 2001 jyly Máskeýdegi Halyqaralyq Ádebi qordyń «Za chest i dostoinstvo», 2003 jyly Halyqaralyq M.Sholohov atyndaǵy syilyqtardyń laýreaty atanǵan. Qyzyl Juldyz, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet Belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan. XX ǵasyr qazaq ádebietine mol úles qosqan sýretkerlerdiń biri – Ábdijámil Nurpeiisovtiń «Qan men ter» trilogiiasy, basqa da shyǵarmalary otyz shaqty shetel tiline aýdarylyp, ulttyq ádebietimizdi dúniejúzine tanytyp, álem ádebietshileri qasqa-jaisańdarynyń úzdik baǵasyna ie boldy.

«Qan men ter» trilogiiasy, «Sońǵy paryz» dilogiiasy Á.Nurpeiisovtiń ǵana emes, kúlli qazaq ádebietiniń tabysy. «Qan men ter» trilogiiasy orys, frantsýz, ispan, cheh, rýmyn jáne túrik tilderine aýdarylǵan. Osy roman boiynsha jasalǵan instsenirovkasy M.Áýezov atyndaǵy akademiialyq qazaq drama teatrynyń repertýarynan turaqty oryn alyp, ekranǵa shyǵarylǵan. Tańdamaly ádebi-syn maqalalary «Tolǵaý» (keiinnen «Júregi toly jyr edi») degen atpen qazaq jáne orys tilderinde jeke kitap bolyp shyqqan. 1985 jyly «Aqbidai týraly ańyz» atty ocherkter jinaǵy jaryq kórgen. A.Chehovtyń, M.Gorkiidiń, Nazym Hikmettiń, ispan jazýshysy A.Kesonyń shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan.

Jazýshynyń eren eńbegi eldiń, memlekettiń joǵary baǵasyna ie boldy. Jazýshy retinde «Eńbek Qyzyl Tý», «Qurmet belgisi», Qazaqstan memleketiniń «Otan» ordenimen marapattalǵan. Ol – SSSR Memlekettik syilyǵynyń iegeri. Bul mártebeli syilyqty jazýshylardan Qazaqstanda úsh qalamger - Muhtar Áýezov, Ábdijámil Nurpeiisov, Juban Moldaǵaliev qana alǵanyn aita ketý kerek.