“Bolashaq” baǵdarlamasy júzege asyryla bastaǵan 22 jyl ishinde 11 myńnan astam jas shet memleketterdiń kórnekti oqý oryndarynda bilim alýǵa qol jetkizipti. Sondai-aq talapty jastarǵa tabystalatyn grant kólemijyldan-jylǵa ósip otyrǵany baiqalady. Máselen, alǵashqy onjyldyqta “Bolashaqpen” oqityndar sany jylyna nebári 27 jasty qurasa, 2005 jyly atalǵan baǵdarlama boiynsha 1796 bala shetel asypty jáne “Bolashaq” baǵdarlamasyn qadaǵalaý mindeti Bilim ministrliginen “Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵyna” aýysypty. Sol kezden bastap memleket atalǵan baǵdarlamany qarjylandyrýǵa 850 mln dollardan astam qarjy bólgen. Al bir stipendiianyń quny ortasha eseppen 83 myń dollardy quraǵan.
Búginde shet memleketterde oqyp jatqan bolashaqtyqtardyń jalpy sany – 1890. Olardyń 47%-y Angliiada, 35%-y AQSh pen Kanadada, 12%-y qurlyqtyq Eýropa, 3%-y Aziia men Muhit araldary elderinde, 3%-y Reseide bilim alýda. Bul arada “Bolashaq” jastarynyń yqylasy erekshe aýǵan úzdik ondyqtyń ishinde Angliianyń – 8, AQSh-tyń – 1, Kanadanyń – 1 joǵarǵy oqý oryndary bar eken.
“Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy” AQ prezidenti Ǵani Nyǵmetovtiń aitýynsha, “Bolashaq” baǵdarlamasy boiynsha biyl jalpy quny 19 mlrd teńgeni quraityn, 700 stipendiia bólingen. Bul byltyrǵyǵa qaraǵanda 100 stipendiiaǵa kóp. “Bizdiń maqsatymyz – laiyqty úmitkerlerdi múmkindiginshe kóbirek qamtý”, – deidi Ǵ.Nyǵmetov.
Osyǵan deiin “Bolashaq” baǵdarlamasy boiynsha memlekettik qyzmetkerler, pedagogter, ǵalymdar, baspasóz ben mádeniet salasynyń ókilderi daiyndalyp kelgen bolsa, biyldan bastap injenerlik-tehnikalyq mamandyqtar boiynsha da stipendiia bóline bastady.
Árine, munyń bári – quptarlyq jait. Biraq memleket qazynasynan bólingen qyrýar qarjyǵa sheteldik maqtaýly bilim oshaqtarynda bilimin jetildirgen sol jastardyń el ekonomikasyna, ǵylymy men bilimine, mádenietine qaitarymy qandai? Shart boiynsha, “Bolashaqpen” bilim alǵan árbir jas eń kemi 5 jyl Otanynda jumys istep, eńbeginiń jemisin, igiligin eline kórsetýi tiis. Ókinishke qarai, osy talap oryndala bermeidi. Máselen, Ǵani Nyǵmetovtiń sózine súiensek, 2005 jyldan beri “bolashaqtyq” jastardyń 155-i Qazaqstanǵa qaitpai qalǵan jáne olardyń jalpy qaryzy – 1,9 mlrd teńgeni quraidy.
Jaqynda ǵana osydan bes jyl buryn “shetelde iz-túzsiz ketti” dep izdeý salynǵan “Bolashaqtyń” bir túlegi tabyldy. AQSh-tyń Pensilvaniia shtatyna bilimin jetildirýge ketken jasóspirim oqýdy bitirýge bir ai qalǵanda elde qalǵan týǵan-týysymen, dos-jarandarymen qarym-qatynasyn múldem doǵaryp, bailanysyn úzgen-mys. Sodan beri izdestirýde bolǵan jigittiń din aman kúide, biraq jasynyryp júrgeni anyqtaldy. Endi ata-anasyna ony oqytýǵa jumsalǵan 19 million teńgege jýyq qaryzdy memleketke qaitarý mindettelip otyr. Jalpy, “Otanymyzdy erteń osylar kórkeitedi. Alǵan bilimin, biligin, is-tájiribesin eldiń igiligine jumsaidy” degen úmitpen úlken ǵylym-bilim ordalaryna attandyrǵan jastarymyzdyń týyp-ósken elinen, topyraǵynan jerip, jat elde qalýǵa qumartatyny nelikten? Bul jerdegi bir boljam: “álemdik deńgeidegi oqý oryndarynyń diplomymen de Qazaqstanda laiyqty jumys tabý qiyn. Kóptegen jumys oryndarynyń qysqartylýy, jalaqynyń mardymsyzdyǵy “Bolashaqpen” bilim alǵan birqatar jastardyń elge qaitpai qalýyna sebepker bolýda” degenge saiady.
Sonymen qatar, órkenietti elderdegi adamnyń jaqsy ómir súrip, jan-jaqty damýyna, jeke basynyń quqyqtary saqtalýyna jaǵdai jasalǵan jaily turmysty kórgen jáne soǵan tánti bolǵan jastardyń sybailas jemqorlyq pen jeń ushynan jalǵasý, ádiletsizdik jailaǵan bizdiń qoǵamǵa qaitýǵa ańsary aýa qoimasy taǵy aian. Osyndai jaǵdaida: “shet eldiń aldyńǵy qatarly oqý ornynda bilim ala tura, sol bilimińdi eldiń múddesi úshin emes, nege óz basyńnyń paidasyna jumsadyń” dep olardy qalai kinálaimyz?
Tipti elge oralǵan kúnde de kóńilderine qonatyn jumystyń tabylmaitynyn jastardyń ózderi de áleýmettik jelilerde aityp júr.
Osydan birer jyl buryn “Bolashaq” stipendiiasymen oqyǵan jastardyń aldynda sóz sóilegen prezident N.Nazarbaevtyń ózi memlekettik basqarý salasy boiynsha mamandanǵan 1114 “bolashaqtyqtardyń” 325-i ǵana biýdjettik uiymdar men ulttyq kompaniialarda jumys istep jatqandyǵyn aitty. Sondai-aq, “Esterińde bolsyn, senderdi aldyńǵy qatarly ýniversitetterde oqytýǵa halyqtyń aqshasy jumsaldy. Sondyqtan qoǵam da, memleket basshysy retinde men de, senderden Otanymyzdyń igiligi úshin jan aiamai jumys isteýdi talap etýge qaqylymyn”, – dedi.
Qalai bolǵanda da, jastar atalǵan baǵdarlama boiynsha oqýyn oqyp jatyr. Biraq ózi úshin de, ózgeler úshin de sonyń jemisin kórsetý jaǵy máz emes. Bálkim, bul jerde atalǵan baǵdarlama boiynsha oqytyp qana qoimai, jastardyń odan ári qarai laiyqty qyzmetke turý, ósý, jetilý, turmystyq-áleýmettik jaǵdaiyn jaqsartý máselelerin de qolǵa alý qajet shyǵar. Áitpese qur talap etýmen eshteńe ónbesi belgili ǵoi.
N.QOŃYR
"Jas Alash" gazeti
