“بولاشاق” باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلا باستاعان 22 جىل iشiندە 11 مىڭنان استام جاس شەت مەملەكەتتەردiڭ كٶرنەكتi وقۋ ورىندارىندا بiلiم الۋعا قول جەتكiزiپتi. سونداي-اق تالاپتى جاستارعا تابىستالاتىن گرانت كٶلەمiجىلدان-جىلعا ٶسiپ وتىرعانى بايقالادى. مەسەلەن, العاشقى ونجىلدىقتا “بولاشاقپەن” وقيتىندار سانى جىلىنا نەبەرi 27 جاستى قۇراسا, 2005 جىلى اتالعان باعدارلاما بويىنشا 1796 بالا شەتەل اسىپتى جەنە “بولاشاق” باعدارلاماسىن قاداعالاۋ مiندەتi بiلiم مينيسترلiگiنەن “حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعىنا” اۋىسىپتى. سول كەزدەن باستاپ مەملەكەت اتالعان باعدارلامانى قارجىلاندىرۋعا 850 ملن دوللاردان استام قارجى بٶلگەن. ال بiر ستيپەندييانىڭ قۇنى ورتاشا ەسەپپەن 83 مىڭ دوللاردى قۇراعان.
بٷگiندە شەت مەملەكەتتەردە وقىپ جاتقان بولاشاقتىقتاردىڭ جالپى سانى – 1890. ولاردىڭ 47%-ى انگلييادا, 35%-ى اقش پەن كانادادا, 12%-ى قۇرلىقتىق ەۋروپا, 3%-ى ازييا مەن مۇحيت ارالدارى ەلدەرiندە, 3%-ى رەسەيدە بiلiم الۋدا. بۇل ارادا “بولاشاق” جاستارىنىڭ ىقىلاسى ەرەكشە اۋعان ٷزدiك وندىقتىڭ iشiندە انگلييانىڭ – 8, اقش-تىڭ – 1, كانادانىڭ – 1 جوعارعى وقۋ ورىندارى بار ەكەن.
“حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى” اق پرەزيدەنتi عاني نىعمەتوۆتiڭ ايتۋىنشا, “بولاشاق” باعدارلاماسى بويىنشا بيىل جالپى قۇنى 19 ملرد تەڭگەنi قۇرايتىن, 700 ستيپەندييا بٶلiنگەن. بۇل بىلتىرعىعا قاراعاندا 100 ستيپەنديياعا كٶپ. “بiزدiڭ ماقساتىمىز – لايىقتى ٷمiتكەرلەردi مٷمكiندiگiنشە كٶبiرەك قامتۋ”, – دەيدi ع.نىعمەتوۆ.
وسىعان دەيiن “بولاشاق” باعدارلاماسى بويىنشا مەملەكەتتiك قىزمەتكەرلەر, پەداگوگتەر, عالىمدار, باسپاسٶز بەن مەدەنيەت سالاسىنىڭ ٶكiلدەرi دايىندالىپ كەلگەن بولسا, بيىلدان باستاپ ينجەنەرلiك-تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا دا ستيپەندييا بٶلiنە باستادى.
ەرينە, مۇنىڭ بەرi – قۇپتارلىق جايت. بiراق مەملەكەت قازىناسىنان بٶلiنگەن قىرۋار قارجىعا شەتەلدiك ماقتاۋلى بiلiم وشاقتارىندا بiلiمiن جەتiلدiرگەن سول جاستاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا, عىلىمى مەن بiلiمiنە, مەدەنيەتiنە قايتارىمى قانداي? شارت بويىنشا, “بولاشاقپەن” بiلiم العان ەربiر جاس ەڭ كەمi 5 جىل وتانىندا جۇمىس iستەپ, ەڭبەگiنiڭ جەمiسiن, يگiلiگiن ەلiنە كٶرسەتۋi تيiس. ٶكiنiشكە قاراي, وسى تالاپ ورىندالا بەرمەيدi. مەسەلەن, عاني نىعمەتوۆتiڭ سٶزiنە سٷيەنسەك, 2005 جىلدان بەرi “بولاشاقتىق” جاستاردىڭ 155-i قازاقستانعا قايتپاي قالعان جەنە ولاردىڭ جالپى قارىزى – 1,9 ملرد تەڭگەنi قۇرايدى.
جاقىندا عانا وسىدان بەس جىل بۇرىن “شەتەلدە iز-تٷزسiز كەتتi” دەپ iزدەۋ سالىنعان “بولاشاقتىڭ” بiر تٷلەگi تابىلدى. اقش-تىڭ پەنسيلۆانييا شتاتىنا بiلiمiن جەتiلدiرۋگە كەتكەن جاسٶسپiرiم وقۋدى بiتiرۋگە بiر اي قالعاندا ەلدە قالعان تۋعان-تۋىسىمەن, دوس-جاراندارىمەن قارىم-قاتىناسىن مٷلدەم دوعارىپ, بايلانىسىن ٷزگەن-مىس. سودان بەرi iزدەستiرۋدە بولعان جiگiتتiڭ دiن امان كٷيدە, بiراق جاسىنىرىپ جٷرگەنi انىقتالدى. ەندi اتا-اناسىنا ونى وقىتۋعا جۇمسالعان 19 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قارىزدى مەملەكەتكە قايتارۋ مiندەتتەلiپ وتىر. جالپى, “وتانىمىزدى ەرتەڭ وسىلار كٶركەيتەدi. العان بiلiمiن, بiلiگiن, iس-تەجiريبەسiن ەلدiڭ يگiلiگiنە جۇمسايدى” دەگەن ٷمiتپەن ٷلكەن عىلىم-بiلiم وردالارىنا اتتاندىرعان جاستارىمىزدىڭ تۋىپ-ٶسكەن ەلiنەن, توپىراعىنان جەرiپ, جات ەلدە قالۋعا قۇمارتاتىنى نەلiكتەن? بۇل جەردەگi بiر بولجام: “ەلەمدiك دەڭگەيدەگi وقۋ ورىندارىنىڭ ديپلومىمەن دە قازاقستاندا لايىقتى جۇمىس تابۋ قيىن. كٶپتەگەن جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارتىلۋى, جالاقىنىڭ ماردىمسىزدىعى “بولاشاقپەن” بiلiم العان بiرقاتار جاستاردىڭ ەلگە قايتپاي قالۋىنا سەبەپكەر بولۋدا” دەگەنگە سايادى.
سونىمەن قاتار, ٶركەنيەتتi ەلدەردەگi ادامنىڭ جاقسى ٶمiر سٷرiپ, جان-جاقتى دامۋىنا, جەكە باسىنىڭ قۇقىقتارى ساقتالۋىنا جاعداي جاسالعان جايلى تۇرمىستى كٶرگەن جەنە سوعان تەنتi بولعان جاستاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق پەن جەڭ ۇشىنان جالعاسۋ, ەدiلەتسiزدiك جايلاعان بiزدiڭ قوعامعا قايتۋعا اڭسارى اۋا قويماسى تاعى ايان. وسىنداي جاعدايدا: “شەت ەلدiڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورنىندا بiلiم الا تۇرا, سول بiلiمiڭدi ەلدiڭ مٷددەسi ٷشiن ەمەس, نەگە ٶز باسىڭنىڭ پايداسىنا جۇمسادىڭ” دەپ ولاردى قالاي كiنەلايمىز?
تiپتi ەلگە ورالعان كٷندە دە كٶڭiلدەرiنە قوناتىن جۇمىستىڭ تابىلمايتىنىن جاستاردىڭ ٶزدەرi دە ەلەۋمەتتiك جەلiلەردە ايتىپ جٷر.
وسىدان بiرەر جىل بۇرىن “بولاشاق” ستيپەنديياسىمەن وقىعان جاستاردىڭ الدىندا سٶز سٶيلەگەن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ٶزi مەملەكەتتiك باسقارۋ سالاسى بويىنشا ماماندانعان 1114 “بولاشاقتىقتاردىڭ” 325-i عانا بيۋدجەتتiك ۇيىمدار مەن ۇلتتىق كومپانييالاردا جۇمىس iستەپ جاتقاندىعىن ايتتى. سونداي-اق, “ەستەرiڭدە بولسىن, سەندەردi الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىتۋعا حالىقتىڭ اقشاسى جۇمسالدى. سوندىقتان قوعام دا, مەملەكەت باسشىسى رەتiندە مەن دە, سەندەردەن وتانىمىزدىڭ يگiلiگi ٷشiن جان اياماي جۇمىس iستەۋدi تالاپ ەتۋگە قاقىلىمىن”, – دەدi.
قالاي بولعاندا دا, جاستار اتالعان باعدارلاما بويىنشا وقۋىن وقىپ جاتىر. بiراق ٶزi ٷشiن دە, ٶزگەلەر ٷشiن دە سونىڭ جەمiسiن كٶرسەتۋ جاعى مەز ەمەس. بەلكiم, بۇل جەردە اتالعان باعدارلاما بويىنشا وقىتىپ قانا قويماي, جاستاردىڭ ودان ەرi قاراي لايىقتى قىزمەتكە تۇرۋ, ٶسۋ, جەتiلۋ, تۇرمىستىق-ەلەۋمەتتiك جاعدايىن جاقسارتۋ مەسەلەلەرiن دە قولعا الۋ قاجەت شىعار. ەيتپەسە قۇر تالاپ ەتۋمەن ەشتەڭە ٶنبەسi بەلگiلi عوي.
ن.قوڭىر
"جاس الاش" گازەتٸ
