– Muny Stalin Ekinshi dúniejúzilik soǵys kezinde jaqsy túsindi.
– Ol shirkeýdiń mártebesin kóterip, patriarhiia qurdy.
– Musylmandyqty da shetqaqpailaǵan joq.
– Ol túsinikti. Degenmen, ateizm óz aldyna bólek bir dúnie ǵoi, birli-jarym adam bolmasa, búkil qoǵam qabyldai qoimas. Qalai bolǵanda da ár qoǵamnyń óz qundylyqtary bolý kerek. Islam – bizdiń mádenietimizdiń, rýhaniiatymyzdyń ajyramas bir bóligi. Ol – bizdi qazaq etip jaratqan dúnie. Sondyqtan biz odan bas tarta almaimyz. Sonymen qatar, bizde kópshilik Stiven Hokingtiń týyndylaryn bas kótermei oqidy dep te aita almaimyn. Osy arada múlt ketpei, barlyq tarapqa tiimdi aralyqty tapqan jón. Eger adamdar qandaida bir nanymdy ózderine ómirlik qajettilik dep tapsa, olarǵa salt-dástúrlerin atqarýǵa, ózderiniń suranysyn qanaǵattandyrýǵa múmkindik bergen jón. Al biz qoǵamnyń avangardy nemese basqasha ataityn bóligi úshin dini qaǵidalar zamanaýi bilimge, ǵylymnyń, ǵylymi ilimniń damýyna kedergi keltirmeitindei jaǵdai jasaýymyz kerek. Men dini nanym úshin adamdardyń ekpeden bas tartýyn qarańǵylyq, anaiylyq dep sanaimyn.
Adamdardyń aýrýlardy jeńe bilýge úirenýin adamzat qol jetkizgen tabystardyń biri dep esepteimin. Oǵan myńdaǵan dárigerlerdiń janqiiarlyq eńbeginiń arqasynda qol jetkizildi. Odan bas tartýǵa bolmaidy.
Meniń oiymsha, bizge damýdyń dindi ár adamnyń jeke isi retinde qabyldaityn modelin tańdaý kerek. Din memlekettik bolmaýǵa tiis. Bizde zaiyrly memleket jariialanǵan. Alaida biz barlyq dindarlardyń quqyqtaryna qurmetpen qaraimyz. Árine, eger olar basqa azamattardyń quqyqtaryna kedergi keltirmese. Sonymen qatar, memlekettiń bedelin arttyrý úshin belgili deńgeide dindarlarǵa jaǵynýy jón emes dep oilaimyn. Sondyqtan, eger biz zaiyrly memleket bolsaq, Qurban ait pen Rojdestvony memlekettik merekeler sanatynan shyǵarýymyz kerek.
Biz onsyz da az jumys isteimiz. Eńbek ónimdiligi de sonshalyqty joǵary emes.
– Munyńyzben kelispeimin. Germaniiada búkil Eýropa boiynsha eń uzaq eńbek demalystary jáne demalys kúnderi de bárinen kóp, solai bolsa da ónimdilik te eń joǵarǵy deńgeide.
– Esesine, Frantsiia kóptegen meiramdardan bas tartyp, jumys kúnin de uzartyp jatyr.
– Qazaqtyń ulttyq dástúri óte kúshti. Olardyń tabiǵaty ekstremizmdi qabyldamaidy. Men buryn da aitqanmyn, qazir de qaitalap aitamyn: dástúrli qazaq qoǵamy ekstremaldyq jáne radikaldyq aǵymdardan boiyn bólek ustaidy. Ol – eki ortadaǵy dúnie. Bul – bizdiń mentalitetimizdiń, iaǵni dilimizdiń ereksheligi.
Bul ýaqyt synaǵynan ótken. Unasa da, unamasa da «qazaqy islam» degen dúnie bar. Múmkin, ol tiianaqtalmaǵan, ǵylymi jáne basqa ádebiet te kórsetilmegen shyǵar, biraq ol bar. Óitkeni musylman qazaq, musylman indoneziialyqqa, musylman túrikke, musylman arabqa qaraǵanda, tabiǵaty bólek adam.
– Másele biregeilik bir ret jáne máńgilikke belgilenbeidi. Ár urpaq ony óz zamanyna sáikes ikemdeidi. Eger ol buzylsa, arhaika, iaǵni kónerý oryn alady.
– Sonda, siz salafizmdi kónergen dep esepteisiz be?
– Ol – taza arhaika jáne teris ideia. Ishinara, biz ekstremist dep ataityn adamdardyń artynda áleýmettik, saiasi narazylyqtar turady. Sońǵy on jylda saiasat qurtylyp jatqan elde adamdar saiasi balamalar izdestire bastaidy. Sóitip, olardyń keibireýleri ony halifat turpatyndaǵy islamnan, ózderi úzdik ideia sanaityn shariǵatty ornatýdan tabady.
