«Bóten kisi qazaqqa eshqaidan eshtene jaqsylyq ákep bermeidi» degen edi Álihan atamyz. Al, biz bolsaq anaý bizge jyly sóz aitty eken dep, kúle qarady eken dep máz bolamyz. Sony jarysa jazyp, atoilaimyz. Kóp dúnieni jeńil-jelpi qabyldaýǵa úirenip alǵanbyz. Sol sebepten de qazaqqa qazaqtyń jany ashymaityndai jaǵdaiǵa kele jatyrmyz. Nelikten osylai bolyp jatqany ziialy qaýymǵa jumbaq dúnie emes qoi.
Ainalamyzǵa bir sátke bolsyn, sanaly oimen jáne shynaiy kózben qaraýdy umytpaý kerekpiz. Rasymen de, bolashaqtyń qamyn jep, el taǵdyryna shynaiy alańdaityn kún týdy. Qai elden alda bolsaq ta, qai báigeden bas júlde alyp, ózgeni tańdandyryp jatsaq ta eshqaisysy bizdiń erteńgi tańymyzǵa shynaiy kepildik bere almaidy. Bolashaqtyń uly kerýeni namysy ot sharpyǵan jigerli eldiń asqaq rýhymen jalǵasyn tabady. Qazirgi qoǵam óz boiyndaǵy osyndai qundylyqtardy joǵaltyp aldy. Elikteýshiliktiń arqasynda, jat mádeniettiń jetegine erip ketken halqymyzdyń sanasyn ýlap jatqan jat dúnielerdiń bolashaǵymyz úshin qanshalyqty qaýipti ekenin túsine almai kelemiz. Kún saiyn jańa bir jaǵa ustar jaǵdailar oryn alyp jatyr. Biraq, bularmen kúresýdiń ornyna, kerisinshe, bir-birimizdiń boiymyzdan kemshilik izdep, óz-ózimizdi tereńge tartyp baramyz. Kógildir jáshiktiń ajyramas bóligi bolyp ketken azamattarymyzdyń da qatary artyp keledi. Sol jáshikten kúni boiy kóretinimiz sheteldiń túrli serialdary. Osydan alyp jatqan úlgi-ónegemizdiń ózi kóp dúnieniń qasietin joǵaltyp jatyr. Osylai tize berseń túrli jaǵdailardyń barlyǵy da bizdi úlken bir adasýshylyqqa alyp bara jatqanyn baiqaimyz.
Aqiqatyna kelsek, alyp jatqan bas báigelerimiz, ótkizip jatqan dúbirli dodalarymyzdyń barlyǵy derlik qazirgi jáne ótken tarihtyń enshisinde qalatyn dúnie ekenin umytpaǵanymyz abzal. Al el boiyndaǵy ór minez ben muqalmas jiger – bolashaqtyń dara jolyn salyp men irgesin qalar basty qarýymyz. Álemdi tańdandyrǵymyz kelse, qazaqtyń qazaqylyǵyna jat dúnielerge baryp nemese ózge jurttyń tańsyǵyna eliktemesten, irgesi berik birligimizben, asqaq armandarymyz ben jalyndy da jigerli rýhymyzben moiyndata alamyz. Oǵan dálel retinde, Saryarqanyń boiyna tunǵan sazdy áýendi álem jurtshylyǵyna jetkizip, tamsandyryp júrgen - Dimash Qudaibergenov. Qazaqtyń atyn pash etip, talai azamattardy selt etkizgen seri jigittiń bar bolmysy halqynyń shyn rizashylyǵynyń arqasynda biikke kóterilýinde.
Ómir báigesinde qazaq atty alpaýyt eldiń asqaq aibynyn tanytýǵa bar kúshimizdi jumsasaq, ulttyq tárbieniń shyn qunyn baǵalai alatyn bolamyz. Mirjaqyp Dýlatov: « ...búgingi qazaq eli eki joldyń taraýynda tur. Bireýi –quldyq joly, ekinshisi – jurttyq joly». Iá, biz jurttyq joldyń kóshine bet alyp, kerýenimizdi uly muratqa jalǵadyq. Degenmen dál qazirgi sátte kóp is-áreketimiz tek sóz júzinde ǵana shynaiy bolyp bara jatyr jáne sóz júzinde ǵana qiialdaǵydai ómir súrip jatqandaimyz. Jurttyq joldyń qandai bolatynyn áli de bolsyn túsinbegendeimiz. Ol degenimiz – ana tilińdi shetke ysyryp, ózge tilde sóilegendi maqtan kórý emes, óz dástúrimizdiń qadirin túsinbei jatyp, jat eldiń mádenietine qyzyǵý emes. Jas sábidi kózin ashqan sátten-aq besik jyrynyń ádemi áýenimen ósirý, ájeniń ertegisimen tárbieleý. Osylai qataryn tize berseń ózimizdiń qolymyzdan jasalyp jatqan talai qatelikterdiń barlyǵy da quldyq jolǵa qarai súirep bara jatqanyn baiqaimyz.
Bos qiialǵa jáne qur armanǵa shynymen de, berilip ketpesek bolǵany. Túbi ne bolar anyq emes...
Osy ýaqytqa deiin ata-babamyz qadirin jete túsinip, bizge amanat etken rýhani bailyqtarymyz qazaq eline Táýelsizdikti tartý etti. Tilimizdiń narkeskendei ótkirliginiń arqasynda, rýhymyzdy oiata aldyq. Dástúrimizdiń asqaqtyǵynyń arqasynda Alty Alashtyń ortaq armanyn toǵystyra aldyq. Qandai jaǵdai bolmasyn uly kóshimizdiń uly murattarynyń ushqynyn óshirip almaý kerekpiz. Ata-babamyzdyń aldynda máńgi boryshtarmyz jáne aýyr amanatty arqalap júrmiz. Amanatqa qiianat jasaýǵa áste bolmaidy.
Kúndelikti jańalyqtardan adam sengisiz jaǵdailarǵa kúá bolýdamyz. Tipti, sol jaǵdailarǵa etimiz úirenip ketkendei asa tańdanys bildirmei-aq qabyldaityn boldyq. Tamshy tama-tama teńiz bolady. Al, endi qoǵamdaǵy sol jaǵdailardyń kóbi derlik usaq jáne eleýsiz jaǵdai kóringenimen túptiń túbinde úlken bir rýhani quldyraýǵa alyp barmasyna kim kepil?
Qazaqqa qazaqtyń jany ashymasa, qazaqtyń qamyn qazaq jemese ózgeden kútken jaqsylyǵymyz ózimizge qaita ainalyp kelip úlken soqqy bolyp tier. «Jat jurttyq eshqashan da jarytqan da, jersingen de emes, búgin balyn berse, erteń ýyn usynady, túbi tynysh bolǵai» degen sózdi Oralhan Bókeidiń «Ataý-kere» romanynan oqyǵan em. Qazirgi qoǵamda oryn alyp jatqan túrli jaǵdailardyń basym kópshiligi el bolashaǵy úshin asa mańyzdy. Sondyqtan da árbir qadamymyz ben is-áreketimizge úlken jaýapkershilik tanytaiyq.
Tilegen Kógershin
Sýleimen Demirel Ýnversiteti
