«بٶتەن كٸسٸ قازاققا ەشقايدان ەشتەنە جاقسىلىق ەكەپ بەرمەيدٸ» دەگەن ەدٸ ەليحان اتامىز. ال, بٸز بولساق اناۋ بٸزگە جىلى سٶز ايتتى ەكەن دەپ, كٷلە قارادى ەكەن دەپ مەز بولامىز. سونى جارىسا جازىپ, اتويلايمىز. كٶپ دٷنيەنٸ جەڭٸل-جەلپٸ قابىلداۋعا ٷيرەنٸپ العانبىز. سول سەبەپتەن دە قازاققا قازاقتىڭ جانى اشىمايتىنداي جاعدايعا كەلە جاتىرمىز. نەلٸكتەن وسىلاي بولىپ جاتقانى زييالى قاۋىمعا جۇمباق دٷنيە ەمەس قوي.
اينالامىزعا بٸر سەتكە بولسىن, سانالى ويمەن جەنە شىنايى كٶزبەن قاراۋدى ۇمىتپاۋ كەرەكپٸز. راسىمەن دە, بولاشاقتىڭ قامىن جەپ, ەل تاعدىرىنا شىنايى الاڭدايتىن كٷن تۋدى. قاي ەلدەن الدا بولساق تا, قاي بەيگەدەن باس جٷلدە الىپ, ٶزگەنٸ تاڭداندىرىپ جاتساق تا ەشقايسىسى بٸزدٸڭ ەرتەڭگٸ تاڭىمىزعا شىنايى كەپٸلدٸك بەرە المايدى. بولاشاقتىڭ ۇلى كەرۋەنٸ نامىسى وت شارپىعان جٸگەرلٸ ەلدٸڭ اسقاق رۋحىمەن جالعاسىن تابادى. قازٸرگٸ قوعام ٶز بويىنداعى وسىنداي قۇندىلىقتاردى جوعالتىپ الدى. ەلٸكتەۋشٸلٸكتٸڭ ارقاسىندا, جات مەدەنيەتتٸڭ جەتەگٸنە ەرٸپ كەتكەن حالقىمىزدىڭ ساناسىن ۋلاپ جاتقان جات دٷنيەلەردٸڭ بولاشاعىمىز ٷشٸن قانشالىقتى قاۋٸپتٸ ەكەنٸن تٷسٸنە الماي كەلەمٸز. كٷن سايىن جاڭا بٸر جاعا ۇستار جاعدايلار ورىن الىپ جاتىر. بٸراق, بۇلارمەن كٷرەسۋدٸڭ ورنىنا, كەرٸسٸنشە, بٸر-بٸرٸمٸزدٸڭ بويىمىزدان كەمشٸلٸك ٸزدەپ, ٶز-ٶزٸمٸزدٸ تەرەڭگە تارتىپ بارامىز. كٶگٸلدٸر جەشٸكتٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ بولىپ كەتكەن ازاماتتارىمىزدىڭ دا قاتارى ارتىپ كەلەدٸ. سول جەشٸكتەن كٷنٸ بويى كٶرەتٸنٸمٸز شەتەلدٸڭ تٷرلٸ سەريالدارى. وسىدان الىپ جاتقان ٷلگٸ-ٶنەگەمٸزدٸڭ ٶزٸ كٶپ دٷنيەنٸڭ قاسيەتٸن جوعالتىپ جاتىر. وسىلاي تٸزە بەرسەڭ تٷرلٸ جاعدايلاردىڭ بارلىعى دا بٸزدٸ ٷلكەن بٸر اداسۋشىلىققا الىپ بارا جاتقانىن بايقايمىز.
اقيقاتىنا كەلسەك, الىپ جاتقان باس بەيگەلەرٸمٸز, ٶتكٸزٸپ جاتقان دٷبٸرلٸ دودالارىمىزدىڭ بارلىعى دەرلٸك قازٸرگٸ جەنە ٶتكەن تاريحتىڭ ەنشٸسٸندە قالاتىن دٷنيە ەكەنٸن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. ال ەل بويىنداعى ٶر مٸنەز بەن مۇقالماس جٸگەر – بولاشاقتىڭ دارا جولىن سالىپ مەن ٸرگەسٸن قالار باستى قارۋىمىز. ەلەمدٸ تاڭداندىرعىمىز كەلسە, قازاقتىڭ قازاقىلىعىنا جات دٷنيەلەرگە بارىپ نەمەسە ٶزگە جۇرتتىڭ تاڭسىعىنا ەلٸكتەمەستەن, ٸرگەسٸ بەرٸك بٸرلٸگٸمٸزبەن, اسقاق ارماندارىمىز بەن جالىندى دا جٸگەرلٸ رۋحىمىزبەن مويىنداتا الامىز. وعان دەلەل رەتٸندە, سارىارقانىڭ بويىنا تۇنعان سازدى ەۋەندٸ ەلەم جۇرتشىلىعىنا جەتكٸزٸپ, تامساندىرىپ جٷرگەن - ديماش قۇدايبەرگەنوۆ. قازاقتىڭ اتىن پاش ەتٸپ, تالاي ازاماتتاردى سەلت ەتكٸزگەن سەرٸ جٸگٸتتٸڭ بار بولمىسى حالقىنىڭ شىن ريزاشىلىعىنىڭ ارقاسىندا بيٸككە كٶتەرٸلۋٸندە.
ٶمٸر بەيگەسٸندە قازاق اتتى الپاۋىت ەلدٸڭ اسقاق ايبىنىن تانىتۋعا بار كٷشٸمٸزدٸ جۇمساساق, ۇلتتىق تەربيەنٸڭ شىن قۇنىن باعالاي الاتىن بولامىز. مٸرجاقىپ دۋلاتوۆ: « ...بٷگٸنگٸ قازاق ەلٸ ەكٸ جولدىڭ تاراۋىندا تۇر. بٸرەۋٸ –قۇلدىق جولى, ەكٸنشٸسٸ – جۇرتتىق جولى». يە, بٸز جۇرتتىق جولدىڭ كٶشٸنە بەت الىپ, كەرۋەنٸمٸزدٸ ۇلى مۇراتقا جالعادىق. دەگەنمەن دەل قازٸرگٸ سەتتە كٶپ ٸس-ەرەكەتٸمٸز تەك سٶز جٷزٸندە عانا شىنايى بولىپ بارا جاتىر جەنە سٶز جٷزٸندە عانا قييالداعىداي ٶمٸر سٷرٸپ جاتقاندايمىز. جۇرتتىق جولدىڭ قانداي بولاتىنىن ەلٸ دە بولسىن تٷسٸنبەگەندەيمٸز. ول دەگەنٸمٸز – انا تٸلٸڭدٸ شەتكە ىسىرىپ, ٶزگە تٸلدە سٶيلەگەندٸ ماقتان كٶرۋ ەمەس, ٶز دەستٷرٸمٸزدٸڭ قادٸرٸن تٷسٸنبەي جاتىپ, جات ەلدٸڭ مەدەنيەتٸنە قىزىعۋ ەمەس. جاس سەبيدٸ كٶزٸن اشقان سەتتەن-اق بەسٸك جىرىنىڭ ەدەمٸ ەۋەنٸمەن ٶسٸرۋ, ەجەنٸڭ ەرتەگٸسٸمەن تەربيەلەۋ. وسىلاي قاتارىن تٸزە بەرسەڭ ٶزٸمٸزدٸڭ قولىمىزدان جاسالىپ جاتقان تالاي قاتەلٸكتەردٸڭ بارلىعى دا قۇلدىق جولعا قاراي سٷيرەپ بارا جاتقانىن بايقايمىز.
بوس قييالعا جەنە قۇر ارمانعا شىنىمەن دە, بەرٸلٸپ كەتپەسەك بولعانى. تٷبٸ نە بولار انىق ەمەس...
وسى ۋاقىتقا دەيٸن اتا-بابامىز قادٸرٸن جەتە تٷسٸنٸپ, بٸزگە امانات ەتكەن رۋحاني بايلىقتارىمىز قازاق ەلٸنە تەۋەلسٸزدٸكتٸ تارتۋ ەتتٸ. تٸلٸمٸزدٸڭ ناركەسكەندەي ٶتكٸرلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا, رۋحىمىزدى وياتا الدىق. دەستٷرٸمٸزدٸڭ اسقاقتىعىنىڭ ارقاسىندا التى الاشتىڭ ورتاق ارمانىن توعىستىرا الدىق. قانداي جاعداي بولماسىن ۇلى كٶشٸمٸزدٸڭ ۇلى مۇراتتارىنىڭ ۇشقىنىن ٶشٸرٸپ الماۋ كەرەكپٸز. اتا-بابامىزدىڭ الدىندا مەڭگٸ بورىشتارمىز جەنە اۋىر اماناتتى ارقالاپ جٷرمٸز. اماناتقا قييانات جاساۋعا ەستە بولمايدى.
كٷندەلٸكتٸ جاڭالىقتاردان ادام سەنگٸسٸز جاعدايلارعا كٷە بولۋدامىز. تٸپتٸ, سول جاعدايلارعا ەتٸمٸز ٷيرەنٸپ كەتكەندەي اسا تاڭدانىس بٸلدٸرمەي-اق قابىلدايتىن بولدىق. تامشى تاما-تاما تەڭٸز بولادى. ال, ەندٸ قوعامداعى سول جاعدايلاردىڭ كٶبٸ دەرلٸك ۇساق جەنە ەلەۋسٸز جاعداي كٶرٸنگەنٸمەن تٷپتٸڭ تٷبٸندە ٷلكەن بٸر رۋحاني قۇلدىراۋعا الىپ بارماسىنا كٸم كەپٸل?
قازاققا قازاقتىڭ جانى اشىماسا, قازاقتىڭ قامىن قازاق جەمەسە ٶزگەدەن كٷتكەن جاقسىلىعىمىز ٶزٸمٸزگە قايتا اينالىپ كەلٸپ ٷلكەن سوققى بولىپ تيەر. «جات جۇرتتىق ەشقاشان دا جارىتقان دا, جەرسٸنگەن دە ەمەس, بٷگٸن بالىن بەرسە, ەرتەڭ ۋىن ۇسىنادى, تٷبٸ تىنىش بولعاي» دەگەن سٶزدٸ ورالحان بٶكەيدٸڭ «اتاۋ-كەرە» رومانىنان وقىعان ەم. قازٸرگٸ قوعامدا ورىن الىپ جاتقان تٷرلٸ جاعدايلاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ەل بولاشاعى ٷشٸن اسا ماڭىزدى. سوندىقتان دا ەربٸر قادامىمىز بەن ٸس-ەرەكەتٸمٸزگە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتايىق.
تٸلەگەن كٶگەرشٸن
سۋلەيمەن دەميرەل ۋنۆەرسيتەتٸ
