"Biz araq ishetin "aǵymnan" bolamyz..."

Qazir eki adamnyń basy qosyla qalsa din týraly, aǵymdar jaily áńgime-dúken quratyn boldy. Jaqsy oilai bilgenge bir jaǵynan qýanatyn jaǵdai... Din jamandyq ataýlyǵa jaqyndamaýǵa, aǵymnyń qurbany bolmaýǵa úndeidi.

Bir óner ókiliniń: «Buryn osy kóshede bir ǵana táýip bolatyn. Qazir jurttyń bári shetinen táýip bop ketti...» dep ázilge qosyp aitqan sózi bar edi. Sol sekildi, buryn dini salada sarapshylar saýsaqpen sanarlyqtai bolatyn. Al qazir bári dini máselege taldaý jasap, «pátýa» beretin jaǵdaiǵa jetti. Árine, pikir bildirýge árkim quqyly. Bul – jaqsy úrdis. Biraq bizdi alańdatqan nárse – ekiudai, aqiqattan alys, negizsiz teris pikirdiń taralýy. Dini bilimi joq, dinniń astarly máselelerinen tolyqqandy habarsyz adamnyń aýzynan turpaiy tujyrymnyń, óreskel sózdiń shyǵýy ókinishti. Islamdy «úreidiń» dini retinde tanytý – úlken qiianat!  

Kórgen-túigendi oiǵa túiip, qaǵazǵa túrtip júretin Jaratýshydan tilep alǵan tilshi deitin «jumysymyz» bar emes pe. Bizdiń qazirshe qoldan keler sharýa osy bop tur – aitý nemese jazý.

Ótken joly bir ǵalymmen kezdesip qaldyq. Aty málim, ataǵy da belgili. Bizdiń Dini basqarmada qyzmet etetinimizdi jaqsy biledi. Aman-saýlyq surasqannan keiingi áńgime ádettegidei dinge oiysty. Eldegi dini másele «sheshilip», qazirgi ahýal aýyzben «rettelip» bolǵan soń halyqaralyq deńgeide sóz qozǵaldy. «Anaý «ondai» aǵymnan eken, mynaý «mynadai» jamaǵattan bop shyqty, anaý «anany» qoldaityn kórinedi, mynaý «mynaǵan» búiregi buratyn siiaqty» degen dini «diagnoz» qoiylyp jatyr. Áiteýir báriniń artyna bir-bir «qońyraýdan» ilindi. Ókinishtisi sol, «deni durys» dindardy tappai dal bolǵanymyzdy nesine jasyraiyq?!

Sonymen álgi ǵalym aǵamyz birneshe saǵatqa sozylǵan suhbattyń sońynda sózin bylai túiindedi: «Qazir adamdardyń kóbisi aǵymda júr. Al biz araq ishetin «aǵymnan» bolamyz. Biraq bizde terrorizm joq...»

Kúlgenge «keremet» sóz, jylasaq ta jarasady. Sirá, ár nárseniń shetine shyǵyp ketý degen osy bolsa kerek...         

Ol kisi sózin ary qarai jalǵap: «Qurysyn, bul da jaman «aǵym». Jaqsy nárse emes», – dep myrs etti.

Dindi ustanǵandar shekten shyqpai, ózgege titimdei bolsyn zararyn tigizbei, qoǵamda oǵash qylyq kórsetpei júrýine, al dinnen alystaý adamdar araqqa salynbai, salaýatty, salmaqty ómir súrse degen tilegimizdi ishtei aitýmen shekteldik.

Kózben kórgenimizdi aitar bolsaq, keibir adamdar ustanymdary úshin bir-birin túsinbei, tipti túsingisi kelmei, kelisý bylai tursyn, ózara sóilesýden qalyp barady. Bul úrdis áke men bala arasyndaǵy otbasylyq tragediiaǵa ainalýda. Bala araqqa tym áýes ákesin aiyptaidy, al áke balasyn «sen aǵymda júrsiń» dep kinálaidy. Onyń túsiniginde namaz oqyǵan bala – «aǵymda». Al balanyń oiynsha, araq ishkender musylman emes eken. Ekeýi bir joldyń eki shetinde ketip bara jatqan jolaýshyǵa uqsaidy...

Araqqumardyń: «Adam qanyn tógip, «dindar» bop júrgennen góri ishetinimdi iship, «tynysh» júrgenim jaqsy», – degen ýáji de joq emes. Al ásiredinshildiń bailamy bolsa: «Araqty aýyzǵa alatyndarmen aralasýǵa bolmaidy». Ekeýiniki de radikaldy ustanym. Aqtap alýǵa kelmeitin is. 

Osylardy tabystyryp, tatýlastyryp, tóreligin aitatyn danagói aqsaqaldar, el aǵalary bolsa, shirkin?!

Áigili ǵalym Hasan Basri: «Ádebi joqtyń bilimi joq, sabyry joqtyń dini joq, taqýalyǵy joqtyń meiirimi joq», – degen eken. Qazir bizdiń qoǵamǵa sózi men isi túzý salmaqty ákeler men ul men qyzdyń, jastardyń sanasyn oiatar saliqaly ǵalymdar, ziialylar kóbirek kerek.

Bala qashanda ákeniń meiirimi men tárbiesine muqtaj. Ókinishke qarai, keibir ákeler óziniń qarshadai balasynyń aqyl-keńesine muqtaj bop tur...

Ǵalym ǵalymdyǵyn kórsetse, áke ákeligin tanytsa degen tilek qoi bizdiki!   

Aǵabek QONARBAIULY,

QMDB Baspasóz bóliminiń meńgerýshisi