QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń jáne 2020 jylǵy qańtar-qazandaǵy respýblikalyq biýdjettiń atqarylýynyń qorytyndysy qaraldy. Bank salasynyń jai-kúii týraly Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Álemde koronavirýsty juqtyrý jaǵdailary sanynyń kúrt ulǵaiýy jáne AQSh-taǵy prezident sailaýy aiasynda aǵymdaǵy jyly qazanda álemdik qor naryqtarynda belgisizdik pen qubylmalylyq artty.
Qazan aiynyń qorytyndysy boiynsha Amerikanyń aktsiia naryqtary teris mándermen jabyldy. Eýropadaǵy aktsiialar aǵymdaǵy jylǵy naýryzdan bastap eń kúshti quldyraýdy kórsetti. Investorlar karantin sharalary eýroaimaq ekonomikasyn qosarlanǵan retsessiiaǵa itermeleýi múmkin dep alańdaýda.
Dosaevtyń aitýynsha, qazanda AQSh dollarynyń qymbattaýyna jáne damýshy elder valiýtalarynyń álsireýine alyp kelgen AQSh-taǵy prezident sailaýynyń qorytyndysyna qatysty belgisizdik ótken aptanyń sońynda demokratiialyq partiiadan kandidat Djo Baidenniń jeńisi aiasynda tómendedi. Naryq bul jańalyqty, sondai-aq demokratiialyq partiianyń Senatty boljaldy túrde baqylai almaýyn ekonomikaǵa kómek kórsetýdiń jańa baǵdarlamasyn kelisý múmkindigin eskere otyryp, oń qabyldady.
«Frantsiia men Germaniiada lokdaýn engizýdi talqylaý aiasynda qazannyń sońynda taýar naryqtarynda tómendeý baiqaldy. Jalpy alǵanda, Eýropaǵa munaidy álemdik tutynýdyń 20%-y tiesili. Eger Frantsiia men Germaniiaǵa basqa Eýropa elderi qosylsa, qarasha men jeltoqsanda munaidy óndirý suranystan asyp ketýi múmkin. Bul OPEK-ke qysym kórsetedi jáne 2021 jylǵy qańtardan bastap óndirýdi ulǵaitý jospary qaita qaralýy múmkin», — dedi E. Dosaev.
Qazan aiynyń sońynda Eýroodaq elderinde koronavirýspen aýyrý aitarlyqtai ósti, keiinnen aǵymdaǵy jylǵy qarashada shekteý sharalary qabyldandy. Osyǵan bailanysty qarashada ekonomikalyq belsendiliktiń qysqarýy kútiledi.
«Qazaqstanda iskerlik belsendilik indeksi aǵymdaǵy jylǵy qazanda ónerkásip jáne kórsetiletin qyzmetter salasyndaǵy ósý esebinen 47,6 tarmaqtan 48,8 tarmaqqa deiin kóterildi. Qurylysta kórsetkish 47,6 tarmaqqa deiin 1,5 tarmaqqa qysqardy», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Biyl qazan aiynda jyldyq infliatsiia 7,1%-ǵa deiin ósti, bir ai buryn 7% boldy. Azyq-túlik taýarlarynyń baǵasynyń jyldyq ósýi azyq-túlik emes taýarlar baǵasynyń 5,5%-dan 5,6%-ǵa deiin jáne aqyly qyzmetterge baǵanyń 3,6%-dan 3,7%-ǵa deiin ósýi kezinde 10,8%-dan 10,7%-ǵa deiin azdap baiaýlady.
Infliatsiianyń shamaly jedeldeýi qysqa merzimde paidalanylatyn taýarlardyń qymbattaýy jáne kommýnaldyq qyzmetter tarifteriniń ósýin qalpyna keltirý aiasynda baiqalady.
Syrtqy jáne ishki naryqtardaǵy joǵarǵy belgisizdik aiasynda aǵymdaǵy jylǵy 26 qazanda bazalyq stavka +/-1,5 p.t. paiyzdyq dálizimen 9% deńgeiinde saqtaldy.
Syrtqy sektordaǵy belgisizdik pen qubylmalylyqtyń ósýi táýekeldi aktivter men damýshy elderdiń valiýtalaryna qysym kórsetti.
1. Qaitadan karantin sharalaryn engizý yqtimaldyǵynyń ósýi nátijesinde qazannyń sońyna qarai munai bir barreli úshin $37,5 deiin edáýir tómendedi, bul munaiǵa suranystyń álsireýin bildiredi. Bir aida tómendeý 8,5% boldy.
Biyl 30 qarasha–1 jeltoqsanda ótetin OPEK+ otyrysynyń qarsańynda aǵymdaǵy aidyń basynan beri munai baǵasy birtindep óse bastady, otyrysta shekteýlerdi uzartý ne qosymsha qysqartýlar múmkindigin qarastyrý kútiledi. Pfizer jáne BioNTech kompaniialarynan vaktsinanyń sátti synaqtan ótkizilgeni týraly oń jańalyqtyń aiasynda munai baǵasy bir kúnde 7,5%-ǵa ulǵaiyp bir barreli úshin $42,4 deiin ósti.
2. Álemdik ekonomikanyń daǵdarystyń jańa kezeńine kirýi jáne syrtqy naryqtardaǵy joǵary belgisizdik AQSh dollary indeksiniń ósýine alyp keldi, bul damýshy elderdiń altyn jáne valiýtasynyń qunyna áser etti.
Aǵymdaǵy jylǵy 9 qarashada AQSh dollary indeksiniń tómendeýi jáne AQSh-taǵy prezidenttik sailaý jaǵdaiynyń anyqtalýy aiasynda altyn bir ýntsiiasy úshin 0,8%-ǵa $1863 deiin arzandady.
Dosaev atap ótkendei, biyl qazanda damýshy elderdiń valiýtalary AQSh pen birqatar Eýropa elderinde koronavirýstyń qaitalaný táýekelin iske asyrý aiasynda álsireýdi jalǵastyrdy. Mysaly, túrik lirasy bir aida 8%-ǵa, Resei rýbli - 2,2%-ǵa, Braziliia realy - 2,3%-ǵa álsiredi.
Aǵymdaǵy jylǵy 9 qarashada birjadaǵy saýda-sattyq qorytyndylary boiynsha teńgeniń aiyrbas baǵamy ai basynan beri 0,3%-ǵa nyǵaiyp, bir AQSh dollary úshin 431,17 teńgeni qurady.
Aldyn ala derekter boiynsha 2020 jylǵy 3-toqsanda saýda balansy Ulttyq banktiń tólem balansynyń ádistemesi boiynsha 1999 jyldan beri alǵash ret (-)1,0 mlrd AQSh dollary mólsherinde teris qalyptasty.
Nátijesinde 2020 jylǵy 9 aida saýda balansynyń profitsiti $9,1 mlrd deiin 35%-ǵa tómendedi. Taýarlar eksporty 18,4%-ǵa qysqardy, bul munai men gaz kondensaty eksportynyń tómendeýine bailanysty boldy.
Taýarlar importy investitsiialyq taýarlardy 12,6%-ǵa jáne aralyq taýarlardy 12,6%-ǵa ákelýdi qysqartý nátijesinde 10,4%-ǵa qysqardy.
Aldyn ala derekter boiynsha qazanda Ulttyq banktiń altynvaliýta rezervteri kóbinese memlekettik boryshty tóleý jáne interventsiia júrgizý esebinen $200 mln-ǵa - $33,6 mlrd deiin tómendedi.
Qazandaǵy teris túzetýlerge qaramastan, 2020 jyldyń basynan beri investitsiialyq kiris shamamen $950 mln qurady.
Aǵymdaǵy jylǵy qazannyń sońynda Qazaqstannyń halyqaralyq rezervteri aldyn ala derekter boiynsha bir aida 1,3%-ǵa azaiyp, $89,9 mlrd qurady.
Bank júiesindegi depozitter bir aida 3,3%-ǵa ulǵaiyp, aǵymdaǵy jylǵy qyrkúiektiń sońynda 21,4 trln teńge boldy.
Teńgedegi salymdar qyrkúiekte 12,6 trln teńgege deiin 2,2%-ǵa, valiýtalyq salymdar 5,1%-ǵa ósti.
Nátijesinde depozitterdi dollarlandyrý deńgeii 2020 jylǵy qyrkúiekte 40,9% deńgeiinde qalyptasty.
Biznestiń kredittik portfeli qyrkúiekte 7,3 trln teńgege deiin 0,2%-ǵa ulǵaidy. Bizneske teńgemen kreditter boiynsha stavka aǵymdaǵy jylǵy qyrkúiekte 12,1%, onyń ishinde aǵymdaǵy jylǵy qyrkúiekte qysqa merzimdi kreditter boiynsha – 11,8%, uzaq merzimdi kreditter boiynsha – 13,3% boldy.
Qyrkúiekte halyqtyń kreditteri 7 trln teńgege deiin 2%-ǵa ulǵaidy. Olardyń qurylymynda tutynýshylyq qaryzdar 4,2 trln teńgege deiin 1,3%-ǵa ulǵaidy, memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý esebinen ipotekalyq qaryzdar 2,1 trln teńgege deiin 3,6%-ǵa ulǵaidy.
Qazaqstan ekonomikasyn qoldaý úshin Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda.
- 1. «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 qarashadaǵy jaǵdai boiynsha kásipkerlerden 872,7 mlrd teńgege 1 277 ótinim qabyldandy, onyń ishinde bankter jalpy somasy 447,6 mlrd teńgege 487 ótinimdi maquldady, 427,9 mlrd teńge somasyna 691 qaryz berildi.
- 2. Kásipkerlik sýbektilerin jeńildikpen nesielendirý baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 qarashadǵa deiin kásipkerler 567,3 mlrd teńge somasyna 2 291 ótinim berdi, 444,8 mlrd teńgege 4 292 ótinim, onyń ishinde 91 mlrd teńge buryn berilgen qaryzdardy óteýden túsken aqsha esebinen berildi.
Ulttyq banktiń qarjylandyrýy esebinen turǵyn úi qurylysyn qoldaý jalǵasýda.
- 1. «7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 5 qarashada 295,3 mlrd teńgege 25 186 ótinim maquldandy, onyń ishinde 232,1 mlrd teńge somasyna 19 891 qaryz berildi.
- 2. «Baspana Hit» naryqtyq ipotekalyq baǵdarlama boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 5 qarashada 404,5 mlrd teńge somasyna 45 866 ótinim maquldandy, 320,6 mlrd teńgege 37 176 qaryz berildi.
