قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جەنە 2020 جىلعى قاڭتار-قازانداعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋىنىڭ قورىتىندىسى قارالدى. بانك سالاسىنىڭ جاي-كٷيٸ تۋرالى ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
ەلەمدە كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋ جاعدايلارى سانىنىڭ كٷرت ۇلعايۋى جەنە اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋى اياسىندا اعىمداعى جىلى قازاندا ەلەمدٸك قور نارىقتارىندا بەلگٸسٸزدٸك پەن قۇبىلمالىلىق ارتتى.
قازان ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا امەريكانىڭ اكتسييا نارىقتارى تەرٸس مەندەرمەن جابىلدى. ەۋروپاداعى اكتسييالار اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدان باستاپ ەڭ كٷشتٸ قۇلدىراۋدى كٶرسەتتٸ. ينۆەستورلار كارانتين شارالارى ەۋروايماق ەكونوميكاسىن قوسارلانعان رەتسەسسيياعا يتەرمەلەۋٸ مٷمكٸن دەپ الاڭداۋدا.
دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاندا اقش دوللارىنىڭ قىمباتتاۋىنا جەنە دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ ەلسٸرەۋٸنە الىپ كەلگەن اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ قورىتىندىسىنا قاتىستى بەلگٸسٸزدٸك ٶتكەن اپتانىڭ سوڭىندا دەموكراتييالىق پارتييادان كانديدات دجو بايدەننٸڭ جەڭٸسٸ اياسىندا تٶمەندەدٸ. نارىق بۇل جاڭالىقتى, سونداي-اق دەموكراتييالىق پارتييانىڭ سەناتتى بولجالدى تٷردە باقىلاي الماۋىن ەكونوميكاعا كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ جاڭا باعدارلاماسىن كەلٸسۋ مٷمكٸندٸگٸن ەسكەرە وتىرىپ, وڭ قابىلدادى.
«فرانتسييا مەن گەرمانييادا لوكداۋن ەنگٸزۋدٸ تالقىلاۋ اياسىندا قازاننىڭ سوڭىندا تاۋار نارىقتارىندا تٶمەندەۋ بايقالدى. جالپى العاندا, ەۋروپاعا مۇنايدى ەلەمدٸك تۇتىنۋدىڭ 20%-ى تيەسٸلٸ. ەگەر فرانتسييا مەن گەرمانيياعا باسقا ەۋروپا ەلدەرٸ قوسىلسا, قاراشا مەن جەلتوقساندا مۇنايدى ٶندٸرۋ سۇرانىستان اسىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. بۇل وپەك-كە قىسىم كٶرسەتەدٸ جەنە 2021 جىلعى قاڭتاردان باستاپ ٶندٸرۋدٸ ۇلعايتۋ جوسپارى قايتا قارالۋى مٷمكٸن», — دەدٸ ە. دوساەۆ.
قازان ايىنىڭ سوڭىندا ەۋرووداق ەلدەرٸندە كوروناۆيرۋسپەن اۋىرۋ ايتارلىقتاي ٶستٸ, كەيٸننەن اعىمداعى جىلعى قاراشادا شەكتەۋ شارالارى قابىلداندى. وسىعان بايلانىستى قاراشادا ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ قىسقارۋى كٷتٸلەدٸ.
«قازاقستاندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸ اعىمداعى جىلعى قازاندا ٶنەركەسٸپ جەنە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر سالاسىنداعى ٶسۋ ەسەبٸنەن 47,6 تارماقتان 48,8 تارماققا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. قۇرىلىستا كٶرسەتكٸش 47,6 تارماققا دەيٸن 1,5 تارماققا قىسقاردى», — دەدٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى.
بيىل قازان ايىندا جىلدىق ينفلياتسييا 7,1%-عا دەيٸن ٶستٸ, بٸر اي بۇرىن 7% بولدى. ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ ازىق-تٷلٸك ەمەس تاۋارلار باعاسىنىڭ 5,5%-دان 5,6%-عا دەيٸن جەنە اقىلى قىزمەتتەرگە باعانىڭ 3,6%-دان 3,7%-عا دەيٸن ٶسۋٸ كەزٸندە 10,8%-دان 10,7%-عا دەيٸن ازداپ باياۋلادى.
ينفلياتسييانىڭ شامالى جەدەلدەۋٸ قىسقا مەرزٸمدە پايدالانىلاتىن تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋى جەنە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر تاريفتەرٸنٸڭ ٶسۋٸن قالپىنا كەلتٸرۋ اياسىندا بايقالادى.
سىرتقى جەنە ٸشكٸ نارىقتارداعى جوعارعى بەلگٸسٸزدٸك اياسىندا اعىمداعى جىلعى 26 قازاندا بازالىق ستاۆكا +/-1,5 پ.ت. پايىزدىق دەلٸزٸمەن 9% دەڭگەيٸندە ساقتالدى.
سىرتقى سەكتورداعى بەلگٸسٸزدٸك پەن قۇبىلمالىلىقتىڭ ٶسۋٸ تەۋەكەلدٸ اكتيۆتەر مەن دامۋشى ەلدەردٸڭ ۆاليۋتالارىنا قىسىم كٶرسەتتٸ.
1. قايتادان كارانتين شارالارىن ەنگٸزۋ ىقتيمالدىعىنىڭ ٶسۋٸ نەتيجەسٸندە قازاننىڭ سوڭىنا قاراي مۇناي بٸر باررەلٸ ٷشٸن $37,5 دەيٸن ەدەۋٸر تٶمەندەدٸ, بۇل مۇنايعا سۇرانىستىڭ ەلسٸرەۋٸن بٸلدٸرەدٸ. بٸر ايدا تٶمەندەۋ 8,5% بولدى.
بيىل 30 قاراشا–1 جەلتوقساندا ٶتەتٸن وپەك+ وتىرىسىنىڭ قارساڭىندا اعىمداعى ايدىڭ باسىنان بەرٸ مۇناي باعاسى بٸرتٸندەپ ٶسە باستادى, وتىرىستا شەكتەۋلەردٸ ۇزارتۋ نە قوسىمشا قىسقارتۋلار مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋ كٷتٸلەدٸ. Pfizer جەنە BioNTech كومپانييالارىنان ۆاكتسينانىڭ سەتتٸ سىناقتان ٶتكٸزٸلگەنٸ تۋرالى وڭ جاڭالىقتىڭ اياسىندا مۇناي باعاسى بٸر كٷندە 7,5%-عا ۇلعايىپ بٸر باررەلٸ ٷشٸن $42,4 دەيٸن ٶستٸ.
2. ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ داعدارىستىڭ جاڭا كەزەڭٸنە كٸرۋٸ جەنە سىرتقى نارىقتارداعى جوعارى بەلگٸسٸزدٸك اقش دوللارى يندەكسٸنٸڭ ٶسۋٸنە الىپ كەلدٸ, بۇل دامۋشى ەلدەردٸڭ التىن جەنە ۆاليۋتاسىنىڭ قۇنىنا ەسەر ەتتٸ.
اعىمداعى جىلعى 9 قاراشادا اقش دوللارى يندەكسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ جەنە اقش-تاعى پرەزيدەنتتٸك سايلاۋ جاعدايىنىڭ انىقتالۋى اياسىندا التىن بٸر ۋنتسيياسى ٷشٸن 0,8%-عا $1863 دەيٸن ارزاندادى.
دوساەۆ اتاپ ٶتكەندەي, بيىل قازاندا دامۋشى ەلدەردٸڭ ۆاليۋتالارى اقش پەن بٸرقاتار ەۋروپا ەلدەرٸندە كوروناۆيرۋستىڭ قايتالانۋ تەۋەكەلٸن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا ەلسٸرەۋدٸ جالعاستىردى. مىسالى, تٷرٸك ليراسى بٸر ايدا 8%-عا, رەسەي رۋبلٸ - 2,2%-عا, برازيلييا رەالى - 2,3%-عا ەلسٸرەدٸ.
اعىمداعى جىلعى 9 قاراشادا بيرجاداعى ساۋدا-ساتتىق قورىتىندىلارى بويىنشا تەڭگەنٸڭ ايىرباس باعامى اي باسىنان بەرٸ 0,3%-عا نىعايىپ, بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 431,17 تەڭگەنٸ قۇرادى.
الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا 2020 جىلعى 3-توقساندا ساۋدا بالانسى ۇلتتىق بانكتٸڭ تٶلەم بالانسىنىڭ ەدٸستەمەسٸ بويىنشا 1999 جىلدان بەرٸ العاش رەت (-)1,0 ملرد اقش دوللارى مٶلشەرٸندە تەرٸس قالىپتاستى.
نەتيجەسٸندە 2020 جىلعى 9 ايدا ساۋدا بالانسىنىڭ پروفيتسيتٸ $9,1 ملرد دەيٸن 35%-عا تٶمەندەدٸ. تاۋارلار ەكسپورتى 18,4%-عا قىسقاردى, بۇل مۇناي مەن گاز كوندەنساتى ەكسپورتىنىڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بولدى.
تاۋارلار يمپورتى ينۆەستيتسييالىق تاۋارلاردى 12,6%-عا جەنە ارالىق تاۋارلاردى 12,6%-عا ەكەلۋدٸ قىسقارتۋ نەتيجەسٸندە 10,4%-عا قىسقاردى.
الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا قازاندا ۇلتتىق بانكتٸڭ التىنۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸ كٶبٸنەسە مەملەكەتتٸك بورىشتى تٶلەۋ جەنە ينتەرۆەنتسييا جٷرگٸزۋ ەسەبٸنەن $200 ملن-عا - $33,6 ملرد دەيٸن تٶمەندەدٸ.
قازانداعى تەرٸس تٷزەتۋلەرگە قاراماستان, 2020 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ ينۆەستيتسييالىق كٸرٸس شامامەن $950 ملن قۇرادى.
اعىمداعى جىلعى قازاننىڭ سوڭىندا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرٸ الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا بٸر ايدا 1,3%-عا ازايىپ, $89,9 ملرد قۇرادى.
بانك جٷيەسٸندەگٸ دەپوزيتتەر بٸر ايدا 3,3%-عا ۇلعايىپ, اعىمداعى جىلعى قىركٷيەكتٸڭ سوڭىندا 21,4 ترلن تەڭگە بولدى.
تەڭگەدەگٸ سالىمدار قىركٷيەكتە 12,6 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 2,2%-عا, ۆاليۋتالىق سالىمدار 5,1%-عا ٶستٸ.
نەتيجەسٸندە دەپوزيتتەردٸ دوللارلاندىرۋ دەڭگەيٸ 2020 جىلعى قىركٷيەكتە 40,9% دەڭگەيٸندە قالىپتاستى.
بيزنەستٸڭ كرەديتتٸك پورتفەلٸ قىركٷيەكتە 7,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 0,2%-عا ۇلعايدى. بيزنەسكە تەڭگەمەن كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكا اعىمداعى جىلعى قىركٷيەكتە 12,1%, ونىڭ ٸشٸندە اعىمداعى جىلعى قىركٷيەكتە قىسقا مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا – 11,8%, ۇزاق مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا – 13,3% بولدى.
قىركٷيەكتە حالىقتىڭ كرەديتتەرٸ 7 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 2%-عا ۇلعايدى. ولاردىڭ قۇرىلىمىندا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار 4,2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,3%-عا ۇلعايدى, مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋ ەسەبٸنەن يپوتەكالىق قارىزدار 2,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 3,6%-عا ۇلعايدى.
قازاقستان ەكونوميكاسىن قولداۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا.
- 1. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 6 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا كەسٸپكەرلەردەن 872,7 ملرد تەڭگەگە 1 277 ٶتٸنٸم قابىلداندى, ونىڭ ٸشٸندە بانكتەر جالپى سوماسى 447,6 ملرد تەڭگەگە 487 ٶتٸنٸمدٸ ماقۇلدادى, 427,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 691 قارىز بەرٸلدٸ.
- 2. كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن نەسيەلەندٸرۋ باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 6 قاراشادعا دەيٸن كەسٸپكەرلەر 567,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 291 ٶتٸنٸم بەردٸ, 444,8 ملرد تەڭگەگە 4 292 ٶتٸنٸم, ونىڭ ٸشٸندە 91 ملرد تەڭگە بۇرىن بەرٸلگەن قارىزداردى ٶتەۋدەن تٷسكەن اقشا ەسەبٸنەن بەرٸلدٸ.
ۇلتتىق بانكتٸڭ قارجىلاندىرۋى ەسەبٸنەن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن قولداۋ جالعاسۋدا.
- 1. «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 5 قاراشادا 295,3 ملرد تەڭگەگە 25 186 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 232,1 ملرد تەڭگە سوماسىنا 19 891 قارىز بەرٸلدٸ.
- 2. «باسپانا حيت» نارىقتىق يپوتەكالىق باعدارلاما بويىنشا اعىمداعى جىلعى 5 قاراشادا 404,5 ملرد تەڭگە سوماسىنا 45 866 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى, 320,6 ملرد تەڭگەگە 37 176 قارىز بەرٸلدٸ.
