Foto.1napc.ru
Koýching búginde jahandyq qubylysqa ainalyp, jeke jáne kásibi damýdyń mańyzdy quraly retinde usynylady. Alaida, bul salanyń tanymaldyǵy artqan saiyn, onyń shynaiy qundylyǵy men tiimdiligi týraly suraqtar da kóbeiip keledi.
Koýchingtiń shyn máninde adamǵa kómektesetin qural ekendigine kúmán bar ma, álde bul tek kommertsiialyq maqsattaǵy sándi trend pe? Koýchtar shynymen adam psihologiiasyna áser ete ala ma? Ult.kz zamannyń trendine ainalǵan kásip týraly psiholog mamannyń pikirin bildi.
«Koýchtarǵa senýdiń basty sebebi bala kezdegi psihikalyq jaraqat»
Keibireýler koýchingti óz máseleleriniń sheshimi retinde qabyldaidy. Oǵan sebep - qazirgi qoǵamdaǵy jyldam ózgerister, jeke damý qajettiligi jáne ómirdiń túrli salalaryndaǵy qysym. Koýchtar kóbinese motivatsiia men ózin-ózi taný daǵdylaryn damytýdy usynady, bul adamdarǵa tartymdy kórinedi. Degenmen, keibir jandar koýchtarǵa bala kezden qalǵan “travmalardyń” kesirinen senip qalady eken. Psiholog Ǵaliiash Mahashevanyń aitýynsha koýchtarǵa senip qalýdyń basty sebebi “pattern”:
“Pattern degenimiz - bala kezden bastap qaitalanyp, este saqtap qalǵan jaǵdailar. Mysalǵa «ata-ana únemi biz úshin biledi, biz úshin sheshedi. Ata-ana ne kietinińdi biledi, ne ishetinińdi biledi. Sen ne bilesiń?! Men bilemin» degen diktatorlyq tárbie. Sondai tárbiede óskender kóp jaǵdaida ómirde nusqap, aityp otyratyn adamdardy qalaidy”,- deidi Ǵaliiash Mahasheva.
Psihologtyń pikirinshe diktatorlyq tárbiede óskender kóp jaǵdaida koýchtardy “janashyr” retinde kóredi, óitkeni kezinde onyń máselesin ata-anasy sheshken bolsa, ata-ana joq kezde jol kórsetetin jandy izdep otyrady eken. Sondai tárbiede óskender bala kezde este saqtap qalǵan patternniń kesirinen tek koýchtarǵa emes, nýmerolog, astrolog siiaqty nusqap otyratyn adamdarǵa da senip qalatyn kórinedi.
Foto: Psiholog Ǵaliiash Mahasheva
«Keide motivatsiianyń ózi jetkilikti bolady»
Koýching indýstriiasynyń jyldam ósýi onyń kommertsiialyq sipatyn aiqyn kórsetedi. Kóptegen koýchtar qymbat baǵdarlamalar men kýrstar usynady, alaida olardyń barlyǵy birdei sapaly ma, álde tek marketingtik aila-sharǵy ma? Keibir koýchtar sertifikattaý protsesinsiz nemese jetkilikti tájiribesiz jumys isteidi, bul klienttiń senimin aqtamaýy múmkin. Sonymen qatar, kóp jaǵdaida koýchingtiń usynystary qarapaiym motivatsiialyq sózderden aspai jatady. Solai bolsa da keide barlyq adamǵa psihoterapiialyq jattyǵýlardyń qajeti joq, keibir adamdarǵa tek motivatsiia men túrtki bolatyn sózder jetkilikti bolýy múmkin. Alaida koýchtarǵa aitýǵa bolmaityn sózder bar. Odan bólek, arnaiy psihologiialyq jattyǵýlardy ótkizýge haqysy joq dep esepteidi Ǵaliiash Mahasheva. Onyń aitýynsha:
“Koýching — basqa elderde zańdastyrylǵan, kádimgi mamandar sekildi. Olardyń shekteýli reglamentteri bar. Jeke terapiia ótkizip, adamdardy jylatyp, toptyń ortasynda turyp, olardy ortaǵa shyǵaryp onyń ishki jan dúniesin aqtaryp terapiialyq ádisterdi ótkizýge quqyǵy joq. Bizde zańdastyrylmaǵan ókinishke qarai, geshtalt terapiianyń da úzindilerin koýchtar jasap jatady. Zańdastyrylmaǵan dúnie bolǵandyqtan psihoanalizdiń da qandaida bir elementterin terapiiada qoldanyp jatady. Osy jeri úlken qatelik. Negizi koýchtarǵa senbeý kerek degen sóz joq. Koýchtar — mativatorlar, barlyq adamdarǵa birdei psihoterapiialyq dúnieler kerek emes. Keide motivatsiianyń ózi jetkilikti bolady. Keide durys aitylǵan, oryndy aitylǵan qoldaý sózderdiń ózi paidaly bolady. Robin Sharma, Djo Dispenzanyń quny qandai, á!? Biraq, bizdiń elimizde ondai myqty, saýatty koýchtar az”.
«Koýchtardy psiholog mamandarmen shatastyrmaý kerek»
Koýching shyn máninde paidaly bolýy múmkin, biraq ol barlyq máselege ámbebap sheshim usyna almaidy. Sondyqtan olardy psiholog mamandarmen shatastyrmaǵan jón. Adamnyń psihikasynda qandai da bir másele týyndasa psiholog mamanmen jumys istegeni artyq. Ǵaliiash Mahashevanyń aitýynsha psihologiianyń ózi ekige bólinedi. Konsýltatsiia beretin psihologtar jáne terapiia júrgizetin psihologtar. Konsýltatsiia beretin psihologtarǵa pedagog psihologtar, otbasylyq psihologtar jatady.
“Terapiia baǵytyn «kignitivnaia psihologiia», «logoterapiia» dep ataidy. Odan keiin «geshtalt terapiia» jáne eń bastysy «psihoanaliz» baǵyty bar. Psihoanaliz baǵyty ol - psihologiianyń atasy. Osy tórt baǵyt - terapiia baǵyty. Iaǵni adamdarmen tereń, regressiiaǵa túsirip jumys isteidi. Aita ketý kerek, bular regressologtar emes.
Jalpy kásibi mamandar ata-babalaryn qazyp ketpeidi, tek qana jatyrǵa qalai bitedi, jatyrǵa adam bitken kezinen bastalatyn sezimderdi zertteidi. Sol kezden bastap jumys isteidi. Iaǵni, shynaiylyqpen ǵana jumys jasaidy. Psihologtar negizinen aqyl-keńes aitpaidy. Ol baǵyttaýshylar ǵana. Kásibi mamandar adamdy ózimen kezdestirýshi, óziniń sezimimen kezdestirýshi jáne sezimderdi tanýshy. Sodan keiin óziniń qandai da bir travmalaryn anyqtaýǵa kómektesedi. Biz negizinen nevrotiktermen jumys isteimiz.
Psihikalyq aýrý, psihologiialyq aýrý bolyp bólinedi. Psihologiialyq aýrýǵa shaldyqqan adamdar - nevrozdar. Psihologtar solarmen jumys jasaidy. Koýchtar olai bólek jumys jasai almaidy. Koýchtar jalpy insait berýshi, qanattandyrýshylar ǵana”,-deidi Ǵaliiash Mahasheva.
Koýching jetistikke jetkizetin jol ma, álde ýaqytsha úrdis pe?
Psiholog Ǵaliiash Mahashevanyń sózinshe koýchingtiń kómegimen de jetistikke jetýge bolady.
“Keibir adamdarda motivatsiialyq bir silkindirý qajet bolyp turady. Kóbine koýchtardyń aqylyn estigennen keiin ary qarai ósip ketetin jandar olar - «saý sanadaǵy» adamdar. Al, koýchtardyń aqylyn estip oryndai almaityndarda «bárin túsinip turmyn, biraq nege istei almaitynymdy bilmeimin» degen oi bolady. Olar nege jasai almaidy, sebebi onyń basyna bala kezinde koýchtan da myqty «avtoritet» bolǵan ata-ana teris qaǵidalardy ornatyp qoiǵan”,- deidi ol.
Bul salanyń kommertsiialyq jaǵy men sapasyz mamandardyń kóbeiýi tutynýshyny kúmándandyrady. Koýchingti tańdarda adam onyń naqty qajettilikterin túsinip, koýchtyń tájiribesi men kásibiligine erekshe nazar aýdarýy kerek. Áitpese, bul tek qymbat illiýziiaǵa ainalýy múmkin.
«Koýchtar bergen aqyldy psiholog ta aitýy múmkin, al koýchtar myqty psiholog bolýy eki talai»
Koýchtar men psihologtar arasyndaǵy aiyrmashylyqty aiqyndaý kásibi shekaralardy saqtaýǵa jáne azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa múmkindik beredi. Adamdardyń psihikalyq densaýlyǵyna qaýip tóndiretin jaǵdailarda koých ony psiholog nemese psihoterapevtke baǵyttaýy kerek. Psiholog Ǵaliiash Mahashevanyń aitýynsha jai psihologtar da konsýltatsiialyq negizde aqyl-keńes berýi, insaittar kórsetýi múmkin. Biraq júike buzylysyndaǵy jaǵdaida shynaiy mamanǵa júgingen jón.
“Psihoterapevt-psihologtar, iaǵni tereń terapiiamen ainalysyp, bir baǵytty ustanǵan mamandar olar - tereń travmalarmen jumys isteidi. «Bilmeimin nege olai?!» degen basyndaǵy qoqystardan aryltyp, onymen tereń jumys istei alady. Regressiia arqyly denedegi qalyp qoiǵan bala kúngi qorqynysh, úrei, uialý degen siiaqty senimsizdikterin basqa sezimderge aýystyrý arqyly adamnyń sanasyn eseitedi. Eresekterde bul tereń, uzaq ýaqyt jasalatyn jumys. Osydan keiin baryp olar koýchtardyń bergen aqparatyn qabyldai alady”, - dep otyr Ǵaliiash Mahasheva.
Qoryta aitqanda koýching arqyly jetistikke jetýge bolady. Biraq onyń bilimi men tájiribesin zerttep kórgen artyq etpeidi. Qazirgi tańda elimizde otbasylyq máseleni sheshetin koýchtardyń sany artyp keledi. Degenmen, olardyń barlyǵy birdei bilikti degen sóz emes. Olardyń qaǵidalary men aitqandary qazaq ultynyń tárbiesi men salt-dástúrlerine sai kelmeýi múmkin. Sondyqtan, koýchtyń kýrsyn aqsha jumsap satyp almas buryn onyń bilimin baqylaǵan durys.
Bekbolat MUHTAR
