Kollaj: Ulysmedia.kz
«Qazaqstan býkmekerler qaýymdastyǵy» salany monopoliialandyrý jáne oǵan ÓKM úlgisi boiynsha «tespei soratyn» qurylym qurý ideiasyn usynǵan depýtatty sotqa beredi. Sóitsek ol týrizm jáne sport ministrligimen aýyz jalasyp, meiramhanasyn jarnamalaýǵa biýdjet aqshasyn tóleitin depýtat bolyp shyqty.
Májilis depýtattary 5 maýsymda ekinshi oqylymda «Oiyn biznesi, lotereia jáne lotereia qyzmeti máseleleri boiynsha» zań jobasyn qabyldady. Áý basta májilismender kez kelgen qurylymǵa úzildi-kesildi qarsy shyqty. Qumar oiyn jónindegi jumys tobynyń jetekshisi Elnur Beisenbaev stavkalardy esepke alý ortalyǵyn «eski Qazaqstannan» yqpaldy lobbisteriniń aila-amaly dep minberden málimdegen.
Alaida plenarlyq otyrys aldynda «halyq qalaýlylary» ózgerip sala berdi. Zań jobasynyń qujattamasyna stavkalardy esepke alý ortalyǵynyń ornyna retteýshilik áserdi taldaý syndy tiisti rásimderden ótpegen esepke alýdyń biryńǵai júiesi týraly norma kelip tústi. Al depýtattar bar jaýapkershilikti Úkimetke arta saldy. Esepke alýdyń biryńǵai júiesi jai ǵana stavkalardy esepke alý ortalyǵynyń ataýyn ózgertý emes, Qazaqstannyń zańy men kodeksine qaishy kelse de, birden birneshe salanyń júgip arqalap, naryq oiynshylaryn retteitin qyzmetti iemdenýdi bildiredi. Týrizm jáne sport ministrligi býkmekerlik keńselerdiń fýnktsiiasyn atqaryp qana qoimai, qarjy naryǵynda monopoliialaýǵa bet burdy. Bul rette, Ulttyq bank eshteńe suraǵan joq.
Býkmekerlik qaýymdastyqtyń pikirinshe, zań jobasynda lýdomandardyń sany, shańyraqtyń shaiqalýy, qumar oiynshynyń ortasha qaryzy jáne qumar oiyn kesirinen jasalǵan qylmys týraly aqparat bastapqyda jańsaq málimetterge negizdelgen. Al muny Parlament tórinde Rýslan Berdenov bir jyl buryn aitqan edi. Bul derekterdiń qate ekenine osyndai statistika júrgizýge jaýapty ministrlikter men vedomstvolardyń resmi jaýaptary dálel. Býkmekerlerdiń aitýynsha, mundai statistika joq, ony Bas prokýratýra da, Ulttyq bank te, tipti Ádilet ministrligi de júrgizbeidi.
Buǵan deiin Qazaqstan býkmekerler qaýymdastyǵy depýtat Berdenovtiń ústinen shaǵym túsirip, tipti BUU Bas Assambleiasynyń adam quqyqtary jónindegi jalpyǵa birdei deklaratsiiasynyń 19-babynda kórsetilgendei jaýap alyp úlgerdi: «Ár adam nanym-senim bostandyǵyna jáne óz kózqarasyn erkin bildirýine quqyǵy bar; bul quqyq óz nanym-senimin kedergisiz ustaný erkindigin jáne memlekettik shekaralar tártibine táýeldi bolyp qalmai, aqparattar men ideialardy erkin izdep, kez kelgen quraldar arqyly taratý bostandyǵyn da qamtidy».
Qazir Berdenovtiń ústinen sotqa shaǵym tústi, endi onyń kimniń múddesi úshin osyndai málimdeme jasaǵanyn aitýyna týra keledi. Májilis depýtattary ekinshi oqylymda protsestik buzýshylyqtarmen qabyldaǵan zań jobasy endi Senatqa barady. Osy oraida, Senatorlar birqatar qyzyqty faktini eskerýi kerek.
Stavkalardy esepke alý ortalyǵyn zańnan alyp tastaýdan basqa isti qaita qaraý premer-ministr Oljas Bektenovtiń reseilik sporttyq boljamdy biryńǵai retteýshini tanystyrǵanǵa deiin bolǵan. Munyń astarynda reiderlikpen lotereia naryǵyn monopoliialaǵan, býkmekerlik keńselerden úles alǵan, sodan keiin búkil qalany ýysynda ustaǵan (Protvino men Pýshino ǵylymi qalalary tikelei Reseidiń biýdjetinen qarjylandyrylady) reseilik áldebir tulǵanyń esimimen bailanysty kúmándi oqiǵa jatyr.
Esterińizde bolsa, bir ai buryn Astanaǵa Halyqaralyq boks federatsiiasynyń (IBA) Prezidenti, sondai-aq stavkalardy esepke alý ortalyǵynyń reseilik nusqasy – «Edinyi TsÝPIS» kompaniiasynyń teń iesi Ýmar Kremlev kelgen edi. Sol kezde Qazaqstanǵa reseilik úlgimen stavkalardy eseptke alý ortalyǵyn/sporttyq boljamdy biryńǵai retteýshi engizý týraly usynys paida boldy.
Kremlevtiń býkmekerlik jáne lotereia qyzmetimen bailanysy baryn kózi qaraqty jurt biledi, túrli aqparat kózinde taraǵan. Ol Reseidiń premer-ministri Mihail Mishýstinge býkmekerlik keńselerdi baqylaýdy biryńǵai retteýshige tapsyrýdy usynǵan úndeýdiń avtory. Sottylyǵy da bar, bopsalaý men uryp-soqqany úshin eki ret isti bolǵan. Sonymen qatar, Halyqaralyq boks qaýymdastyǵyna ózi týraly qate aqparat berdi dep te aiyptalǵan. Shyn máninde, Kremlev myrzanyń zańǵa qatysty bar máselesi óziniń burynǵy tegi Ali-Lýtfýlloev bolǵandyǵymen bailanysty.
Eger stavkalardy esepke alý ortalyǵyn (jáne onyń kez kelgen balamasyn) iske qosýǵa qatysty barlyq faktini biriktirsek, onda munyń tolyqtai josparlanǵanyn jáne birneshe jyldan beri jalǵasyp kele jatqanyn ańǵarýǵa bolady. Bálkim, áńgimeniń bir ushyǵy MTS, Berdenov, Kreml syndy «retteýshilerde» jatsa kerek.
Keshe ǵana Qazaqstan prezidentiniń keńesshisi laýazymyna taǵaiyndalǵan Qýanyshbek Esekeevtiń buǵan qandai qatysy baryn, sondai-aq onyń týystarynyń reseilik reidermen qandai iskerlik bailanysy bar ekeni dál qazir beimálim. Ázirge, býkmekerlik keńse ókilderiniń Esekeevpen stavkalardy esepke alý ortalyǵyn qosýdy talqylaý úshin kezdesýge shaqyrylǵany belgili.
