Berdimuhammedov Túrkimenstannyń "máńgilik prezidenti" bolmaq

Berdimuhammedov Túrkimenstannyń "máńgilik prezidenti" bolmaq

Túrkimenstan parlamenti eldiń jańa konstitýtsiiasyn maquldap, oǵan prezident Gýrbangýly Berdimuhammedov qol qoidy.

Túrkimenstanda qyrkúiektiń 14-i kúni parlament jiyny ótip, el prezidenti Gýrbangýly Bedimuhammedov jańa konstitýtsiia jobasyn tanystyrdy. Arnaiy konstitýtsiialyq komissiia eki jyl qaraǵan, el biligi «azamattardyń quqyqtaryna kepildik beredi» dep sipattaǵan konstitýtsiiany parlament depýtattary bir aýyzdan qoldady.

Túrkimenstannyń jańadan qabyldaǵan konstitýtsiiasyndaǵy basty ózgeristerdiń biri prezidenttiń ókiletine qatysty. Elde prezidenttik qyzmet merzimi buǵan deiin 5 jyl bolǵan edi, endi ol 7 jyl bolyp uzartyldy. Bir adamnyń neshe merzimge prezident bola alary burynǵy kúiinde qaldy – eshqandai shekteý joq. Buǵan deiin 70 jastan asqan azamattarǵa prezidenttik sailaýǵa túsýge ruqsat etilmegen, endi ol shekteý de alynyp tastaldy.

Baqylaýshylardyń habarlaýynsha, jańa konstitýtsiiadan azamattardyń júrip-turý erkindigi, sóz bostandyǵy siiaqty baptar alynyp tastalypty. Konstitýtsiia jobasy halyqqa usynylyp talqylanbaǵan, baspasózde jariialanbaǵan.

Túrkimenstannyń 1992 jyly qabyldanǵan konstitýtsiiasy buǵan deiin 1995, 1999, 2003 jáne 2008 jyldary ózgertilgen.

Túrkimenstannyń 59 jastaǵy prezidenti Gýrbangýly Berdimuhammedov 2007 jáne 2012 jylǵy prezidenttik sailaýlarda basym daýyspen (89,23 jáne 97,14 paiyzben) jeńiske jetken. Ol burynǵy prezidenttiń jeke basyna tabyný kýltin álsiretetin reformalar jasaǵan.

Jańa konstitýtsiianyń qabyldanýymen qatar taraǵan taǵy bir aqparattarǵa qaraǵanda, buǵan deiin Túrkimenstannyń birinshi prezidenti Saparmurat Niiazovtyń qurmetine atalǵan ulttyq áýe kompaniiasynyń aty ózgertilgen. Buǵan deiin «Uly Saparmurat Túrkmenbashy atyndaǵy«Týrkmenhovaiollary» ulttyq memlekettik qyzmeti» dep atalǵan kompaniia endi «Túrkimenstan-Airways» dep ózgertilgen.

Түркіменстанның бұрынғы президенті Сапармұрат Ниязовтың ескерткіші. Ашғабат, 15 мамыр 2012 жыл. (Көрнекі сурет)
Түркіменстанның бұрынғы президенті Сапармұрат Ниязовтың ескерткіші. Ашғабат, 15 мамыр 2012 жыл. (Көрнекі сурет)

Túrkimenstannyń burynǵy prezidenti Saparmurat Niiazovtyń eskertkishi. Ashǵabat, 15 mamyr 2012 jyl. (Kórneki sýret)

Human Rights Watch quqyq qorǵaý uiymynyń dereginshe, Gýrbangýly Berdimuhammedov qazir Túrkimenstandaǵy barlyq qoǵamdyq-saiasi jáne áleýmettik salalarǵa jeke-dara bilik júrgizedi.

Túrkimenstan Freedom House halyqaralyq quqyq qorǵaý uiymynyń 2016 jylǵa arnalǵan «Álemdegi bostandyq» esebinde saiasi jáne azamattyq bostandyq deńgeii eń nashar elderdiń biri retinde atalǵan.

Al «Shekarasyz tilshiler» uiymynyń Álemdik aqparat quraldary erkindigi indeksinde» Túrkimenstan sońǵy oryndardyń birinde – 180 eldiń arasynda 178-orynda tur.

Bul el Transparency International uiymynyń byltyrǵy jemqorlyq jaily indeksinde de 168 eldiń arasynda 154-orynda qalǵan.

"Azattyq"